Cuộc khủng hoảng điện kéo dài tại Cuba đang thúc đẩy người dân tìm kiếm những giải pháp thay thế để duy trì cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, trong khi một bộ phận có điều kiện chuyển sang sử dụng điện mặt trời và pin lưu trữ, nhiều gia đình khác lại phải quay về những nguồn năng lượng truyền thống như than củi. Sự chuyển dịch này đang tạo ra một khoảng cách mới về khả năng tiếp cận năng lượng.
Camilo Merejon, một tài xế taxi 61 tuổi tại Havana, vừa dành thời gian tìm hiểu các hệ thống điện mặt trời được bày bán tại một cửa hàng điện tử. Một hệ thống công suất 3 kW có giá gần 3.700 USD, trong khi hệ thống 10 kW vượt 10.000 USD.
"Để đáp ứng nhu cầu cơ bản của tôi, có lẽ 3 kilowatt là đủ, nhưng nó quá đắt", ông nói.
Giống như nhiều người Cuba khác, Camilo đã quen với việc mất điện kéo dài. Tại khu vực ông sinh sống, thời gian mất điện có lúc lên tới hơn một ngày liên tục.
Khi than củi trở thành lựa chọn bất đắc dĩ
Tình trạng thiếu điện và nhiên liệu đang buộc các hộ gia đình phải tìm giải pháp thay thế. Tuy nhiên, khả năng thích ứng phụ thuộc nhiều vào điều kiện tài chính của từng người.
Ở các khu dân cư thu nhập thấp, than củi đang trở thành lựa chọn phổ biến cho nhu cầu nấu nướng. Tại ngoại ô Havana, những điểm bán than củi hoạt động liên tục để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.
Amora Rodriguez, một người bán than củi, cho biết bà chưa từng chứng kiến lượng khách lớn như hiện nay. "Ngày càng nhiều người mua vì tình trạng mất điện. Mọi thứ đang trở nên khó khăn hơn", bà nói.
Theo những người bán hàng địa phương, một bao than củi có giá khoảng 2.500 peso Cuba, tương đương gần một nửa mức lương trung bình hàng tháng. Dù vậy, nhiều gia đình vẫn chấp nhận chi trả vì đây là giải pháp khả thi nhất khi nguồn khí đốt và điện không ổn định.
Trong căn bếp nhỏ tại Cotorro, vợ chồng Cari và Idalberto Espinoza đang chuẩn bị bữa trưa bằng bếp than.
"Chúng tôi có rất ít gas nên buộc phải nấu ăn bằng than củi", Cari cho biết. "Mất nhiều thời gian hơn và tạo ra rất nhiều khói, nhưng chúng tôi không có lựa chọn nào khác."
Điện mặt trời trở thành "tài sản sinh tồn"
Trái ngược với xu hướng quay lại sử dụng nhiên liệu truyền thống, một bộ phận doanh nghiệp và hộ gia đình có điều kiện tài chính đang đẩy mạnh đầu tư vào điện mặt trời.
Tại nhà hàng Fuego Lento bên bờ biển Havana, các kỹ thuật viên đang lắp đặt hệ thống quang điện mới trên mái nhà. Chủ nhà hàng Aris Lopez Torres cho biết việc đầu tư năng lượng mặt trời không còn là lựa chọn nhằm tiết kiệm chi phí mà đã trở thành điều kiện để duy trì hoạt động kinh doanh.
"Hoặc là lắp đặt hệ thống này, hoặc là đóng cửa nhà hàng", bà nói.
Hệ thống mới không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu điện nhưng đủ để duy trì hoạt động của các thiết bị thiết yếu như tủ lạnh và một phần hệ thống làm mát.
Theo các đơn vị lắp đặt, nhu cầu đối với tấm pin mặt trời và pin lithium đã tăng mạnh trong thời gian gần đây. Một tấm pin công suất 615 W có giá khoảng 160 USD, chưa bao gồm chi phí vận chuyển và lắp đặt. Để vận hành một hộ gia đình hoặc doanh nghiệp nhỏ, người dùng thường phải đầu tư nhiều tấm pin cùng hệ thống lưu trữ điện, khiến tổng chi phí lên tới hàng nghìn USD.
"Nhu cầu ngày càng tăng vì mọi người muốn chuẩn bị cho các đợt mất điện", Mario Perdomo, đại diện một công ty lắp đặt năng lượng mặt trời, cho biết.
Sự gia tăng đầu tư vào điện mặt trời cho thấy nhu cầu lớn đối với các giải pháp năng lượng phi tập trung. Tuy nhiên, mức chi phí ban đầu cao đang khiến công nghệ này chỉ phù hợp với một bộ phận dân cư và doanh nghiệp.
Đối với những người như Camilo, hệ thống điện mặt trời vẫn là khoản đầu tư ngoài tầm với. Chiếc taxi của ông phải nằm yên nhiều tuần do chi phí nhiên liệu quá cao, trong khi nguồn thu nhập ngày càng bấp bênh.
"Bạn có thể tiết kiệm tiền trong nhiều năm nhưng lại mất tất cả vì cuộc khủng hoảng này", ông nói.
Thực tế tại Cuba cho thấy cuộc khủng hoảng điện không chỉ là vấn đề thiếu năng lượng mà còn là bài toán về khả năng tiếp cận các giải pháp thay thế. Khi điện mặt trời ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm sinh hoạt và sản xuất, khoảng cách giữa những người có khả năng đầu tư và những người không đủ điều kiện tài chính đang trở nên rõ nét hơn. Trong ngắn hạn, than củi và điện mặt trời đang đại diện cho hai hướng thích ứng khác nhau của người dân trước cùng một thách thức năng lượng.
