Đi sâu vào các dự án do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp phép tại tỉnh Quảng Ngãi, điểm nóng thuộc về Dự án khai thác và tuyển quặng vàng Đăk Plô của Công ty Cổ phần Tấn Phát.
Mặc dù được triển khai từ năm 2017, nhưng do trữ lượng thấp và kém hiệu quả, dự án đã phải tạm dừng hoạt động từ tháng 2/2019. Hậu quả để lại là một hiện trường hoang tàn: các mốc giới mỏ đã không còn trên thực địa do sạt lở, toàn bộ hệ thống nhà xưởng, máy móc, thiết bị và hầm lò đều hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng.
Không chỉ bỏ hoang dự án, tính đến cuối năm 2025, doanh nghiệp này còn chưa đóng khoản tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường lên tới hơn 1,5 tỷ đồng (chưa tính trượt giá), cùng khoản nợ tiền thuê đất 95,9 triệu đồng và thuế sử dụng đất phi nông nghiệp 3,38 triệu đồng. Chỉ đến khi cơ quan chức năng rốt ráo vào cuộc thì doanh nghiệp này mới vội vã nộp tiền để hoàn thành nghĩa vụ tài chính.
Về công tác quản lý nhà nước tại địa bàn tỉnh Kon Tum (cũ) nay là tỉnh Quảng Ngãi, hàng loạt lỗ hổng đã bị cơ quan thanh tra chỉ rõ. Theo Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi khâu quy hoạch bộc lộ sự yếu kém khi để hơn 1,8 ha mỏ cát của Công ty TNHH MTV Quang Ngọc Kon Tum nằm lọt thỏm và chồng lấn vào diện tích lòng hồ dự án thủy điện Đăk Mi 1 vốn đã được giao cho Công ty Cổ phần Quang Đức Kon Tum thuê.
Việc quản lý sau khi cấp phép lại càng nhiều thiếu sót. Điển hình là có đến 9 dự án ngang nhiên không làm thủ tục đóng cửa mỏ và không đánh giá trữ lượng còn lại dù giấy phép khai thác đã hết hạn.
Hàng chục doanh nghiệp khác phớt lờ các quy định cơ bản nhất của pháp luật về khoáng sản: 25 dự án không lập và lưu giữ bản đồ mặt cắt hiện trạng khu vực khai thác, 14 dự án đặt trạm cân sai vị trí hoặc không lắp camera giám sát tại kho chứa và 11 dự án khai thác bừa bãi, không tuân thủ trình tự từng năm theo thiết kế mỏ đã được phê duyệt. Cùng với đó, việc thu tiền bảo vệ môi trường bị đình trệ nghiêm trọng khi toàn địa bàn có tới 44 chủ dự án đang nợ đọng tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường với số tiền hơn 2,8 tỷ đồng tính đến cuối năm 2025.
Đáng báo động nhất là mức độ thất thoát ngân sách nhà nước từ các hoạt động này. Trực tiếp kiểm tra 65 dự án khai thác khoáng sản do UBND tỉnh Kon Tum (cũ) cấp phép, cơ quan thanh tra phát hiện có tới 41 dự án có các sai phạm về tài chính.
Các hành vi chủ yếu là kê khai và quyết toán thiếu khối lượng tính thuế tài nguyên, áp dụng sai giá tính thuế, cho đến việc kê khai sai mức thu phí bảo vệ môi trường và xác định sai hệ số tính phí đối với phương pháp khai thác lộ thiên.
Những hành vi đó dẫn đến tổng số tiền cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu truy thu lên tới 9.336.893.623 đồng. Số tiền sai phạm này bao gồm 8.113.031.120 đồng tiền thuế tài nguyên, 1.222.077.287 đồng phí bảo vệ môi trường và 1.785.216 đồng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản.
Chưa dừng lại ở đó, đến hết tháng 6/2026, trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi vẫn còn 7 doanh nghiệp đang nợ thuế, phí bảo vệ môi trường và tiền thuê đất với số tiền hơn 1,08 tỷ đồng.
Trước thực trạng hàng loạt sai phạm nêu trên, Chánh Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi đã chính thức kiến nghị Thuế tỉnh Quảng Ngãi ra quyết định truy thu và xử phạt theo quy định pháp luật đối với các chủ đầu tư vi phạm tổng số tiền hơn 9,33 tỷ đồng.
Về trách nhiệm quản lý, UBND tỉnh Quảng Ngãi được kiến nghị chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp kiểm điểm, rút kinh nghiệm sâu sắc đối với tập thể lãnh đạo Sở, lãnh đạo Phòng Khoáng sản và các cá nhân có liên quan vì đã để xảy ra sai sót trong công tác tham mưu.
Ngành Thuế tỉnh Quảng Ngãi cũng phải kiểm điểm trách nhiệm của các cán bộ khi thiếu sâu sát, kiểm tra không kịp thời, tạo kẽ hở để nhiều doanh nghiệp kê khai thiếu thuế và phí kéo dài.
Đồng thời, cơ quan thanh tra đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường phải rốt ráo đôn đốc thu hồi khoản nợ quỹ môi trường hơn 2,8 tỷ đồng, kiên quyết xử lý các chủ mỏ không chịu đóng cửa mỏ đúng hạn, và nhanh chóng gỡ rối tình trạng cấp mỏ chồng lấn lên đất dự án thủy điện để lập lại trật tự kỷ cương trong quản lý tài nguyên.
