Chiều 25/11, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai (QPT) và Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh tổ chức Diễn đàn “Ứng dụng khoa học, công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”.
Phát biểu tại diễn đàn, TS Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ NN-PTNT, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai cho biết, những năm qua Việt Nam liên tiếp hứng chịu nhiều trận bão, lũ trên diện rộng với mức độ nghiêm trọng và nhiều chỉ số mang tính lịch sử. Trong ứng phó thiên tai, công tác dự phòng luôn đóng vai trò then chốt, trước hết là năng lực giám sát, dự báo và cảnh báo sớm.
Theo TS Cao Đức Phát, thời gian gần đây Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng quốc tế đã đầu tư mạnh vào nâng cao năng lực quan trắc và dự báo, đạt nhiều tiến bộ, đặc biệt trong dự báo bão. Tuy nhiên, thiên tai ngày càng khó lường, đa dạng khiến công tác giám sát, cảnh báo vẫn còn hạn chế so với yêu cầu thực tế.
TS Cao Đức Phát cho rằng, các địa phương, trong đó có miền Bắc, cần nghiên cứu xây dựng mô phỏng rủi ro ngập lụt và sạt lở theo từng vùng, từng cấp độ, từng bước hoàn thiện để phục vụ cảnh báo chủ động. Những công nghệ này chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng đầu tư thiết bị quan trắc, hệ thống cảnh báo và một bộ máy vận hành ổn định, được duy trì lâu dài.
Trong 17 năm qua, Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai đã huy động nguồn lực xã hội để lắp đặt gần 1.000 trạm đo mưa và cảnh báo lũ tự động; đồng thời tiếp tục hỗ trợ thiết bị đo mặn, cảnh báo sạt lở, xây dựng hệ thống cảnh báo số và đội xung kích phòng chống thiên tai ở cơ sở.
Ông Phát cho biết, thời điểm cả nước đang hướng về miền Trung để hỗ trợ đồng bào vượt khó cũng là lúc cần suy nghĩ sâu hơn về việc ứng dụng công nghệ để xây dựng mô phỏng cảnh báo cụ thể mưa 300 mm, 500 mm hay 700 mm sẽ gây ngập đến đâu; trong tình huống mất điện, mất sóng, cán bộ cơ sở vẫn có thể dựa vào thông tin đầu vào để hướng dẫn người dân chủ động ứng phó. Một số địa phương như Quảng Ngãi đã thí điểm mô phỏng này và cần tiếp tục hoàn thiện để phản ánh chính xác hơn thực tế.
Tại diễn đàn, ông Đặng Công Hưởng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh nhấn mạnh, cảnh báo sớm đóng vai trò then chốt trong bảo đảm an toàn đê điều và đời sống người dân, nhất là khi biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan. Bắc Ninh nằm ở vùng hạ lưu hệ thống sông Hồng - Thái Bình, nơi giao thoa của nhiều con sông lớn, tạo điều kiện cho phát triển công nghiệp đô thị nhưng cũng khiến tỉnh chịu áp lực lớn từ mưa lũ, triều cường và úng ngập.
Trong các đợt mưa lũ gần đây, nhiều công trình thủy lợi của tỉnh phải vận hành trong tình trạng căng thẳng, các đê kè thẩm lậu, sạt lở, một số đê bối bị tràn hoặc vỡ cục bộ; hàng trăm trạm bơm vận hành liên tục để bảo vệ khu dân cư, khu công nghiệp và sản xuất nông nghiệp.
Theo ông Hưởng, những hình thái mưa lũ bất thường vượt xa quy luật lịch sử cho thấy phương thức ứng phó truyền thống “trông trời, trông nước” không còn phù hợp, đòi hỏi chuyển mạnh sang tư duy chủ động dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Ông Hưởng cho rằng khoa học - công nghệ đang trở thành “lực lượng tuyến đầu mới” trong phòng chống thiên tai, giúp mô phỏng mưa lũ chi tiết, cảnh báo sớm nguy cơ vỡ bờ, sạt lở và úng ngập; hỗ trợ chỉ huy và ra quyết định kịp thời. Bắc Ninh đặt mục tiêu rà soát toàn diện hệ thống đê điều, hồ đập, trạm bơm để xác định các điểm xung yếu, ưu tiên đầu tư; đồng thời tăng cường phối hợp với bộ ngành, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ để đẩy mạnh quan trắc, mô phỏng - dự báo - cảnh báo liên hồ chứa và hệ thống tiêu.
Ông Nguyễn Tôn Quân, Phó Trưởng phòng Quản lý thiên tai cộng đồng và Truyền thông (Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai) cho biết, giai đoạn 2006-2025, trung bình mỗi năm thiên tai làm 314 người chết và mất tích mỗi năm; thiệt hại kinh tế tương đương 1-1,5% GDP. Năm 2025 xuất hiện 19 cơn bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, chỉ kém kỷ lục năm 2017, trong đó nhiều cơn di chuyển nhanh, trái quy luật và 3 cơn rất mạnh đổ bộ miền Trung, buộc Thủ tướng phải lập Ban Chỉ đạo tiền phương.
Mưa lớn cực đoan đã gây lũ vượt lịch sử trên hơn 13 tuyến sông và ngập lụt nghiêm trọng tại nhiều đô thị từ Bắc Bộ đến Tây Nguyên, tạo nên tình trạng “bão chồng bão, lũ chồng lũ”. Bắc Ninh, Thái Nguyên, Lạng Sơn và Cao Bằng là những địa phương ghi nhận nhiều điểm vượt mức lũ lịch sử.
Ông Quân cảnh báo nguy cơ mưa lũ lớn vẫn hiện hữu trong những tháng cuối năm 2025, nhất là khi bão số 15 có thể xuất hiện và đổ bộ trong thời gian tới. Nhiệm vụ cấp thiết trong thời gian tới là thực hiện nghiêm Chỉ thị 42-CT/TW của Ban Bí thư, Luật Phòng, chống thiên tai và các văn bản hướng dẫn; đồng thời lồng ghép nội dung phòng chống thiên tai vào quy hoạch phát triển ngành, vùng.
Ông Quân nhấn mạnh, cần xem xét điều chỉnh các quy chuẩn xây dựng hạ tầng để nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai; nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo bằng việc mở rộng mạng lưới trạm đo mưa và cải thiện dự báo mưa lớn; hoàn thiện bản đồ phân vùng rủi ro đến từng thôn, bản; rà soát và di dời người dân khỏi các khu vực sạt lở, lũ quét, ngập sâu; cũng như ưu tiên đầu tư, tu bổ, nâng cấp hệ thống đê điều, hồ chứa và hạ tầng phòng chống thiên tai.
Theo báo cáo của Cục quản lý Đê điều và Phòng chống, thiên tai: Từ đầu năm 2025 đến nay, thiên tai diễn ra dồn dập, khốc liệt, trên phạm vi rộng, mang nhiều yếu tố bất thường, đã có 19 cơn bão, ATNĐ trên biển Đông (14 cơn bão và 5 ATNĐ), chỉ kém kỷ lục năm 2017 là 01 cơn (năm 2017 xuất hiện 20 cơn bão, ATNĐ trên biển Đông); hiện nay ATNĐ đang hoạt động trên vùng biển Philippin, khả năng đi vào biển Đông và trở thành cơn bão số 15. Các cơn bão (số 5, số 9, số 10, số 11, số 13) di chuyển rất nhanh, cường độ rất mạnh, trái quy luật khi đầu mùa đổ bộ vào Trung Bộ (bão số 3, bão số 5) và những tháng cuối năm vẫn đổ bộ vào khu vực Bắc Bộ (bão số 9, bão số 11); 3 cơn bão rất mạnh đổ bộ vào đất liền khu vực miền Trung và Thủ tướng Chính phủ đã phải thành lập Ban Chỉ đạo tiền phương để chỉ đạo ứng phó (bão số 5, bão số 10 và bão số 13).
Tính đến ngày 24/11/2025, thiên tai trên cả nước đã làm 409 người chết, mất tích, 727 người bị thương; 3.714 nhà bị sập, đổ, trôi, 333.583 nhà bị hư hỏng, tốc mái; 553.417 ha lúa, hoa màu và 376.792 ha cây trồng khác bị ngập úng, thiệt hại; 50.237 con gia súc, 6.965.439 con gia cầm bị chết, cuốn trôi; 197.343 lồng bè và 58.946ha thủy sản bị thiệt hại; 668.160 km đê, kè, kênh mương bị thiệt hại; 100,1km bờ sông, bờ biển bị sạt lở; 744 km đường giao thông bị thiệt hại với tổng khối lượng đất đá bị sạt lở là 14,5 triệu m3... Tổng thiệt hại ước tính trên 85.099 tỷ đồng.
(Thiệt hại về người tương đương 79% so với cùng kỳ năm 2024; thiệt hại về kinh tế tương đương khoảng 93% so với cùng kỳ năm
