Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận về vấn đề trên, Tiến sĩ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) nhấn mạnh: khi bản sắc văn hóa trở thành nội lực, điện ảnh mới thực sự có sức mạnh lan tỏa.
Bản sắc - giá trị cốt lõi nhưng chưa kết tinh rõ ràng
Theo Tiến sĩ Ngô Phương Lan, “bản sắc” là yếu tố quan trọng nhất mà điện ảnh hay bất kỳ ngành công nghiệp sáng tạo nào cũng cần xây đắp, chắt lọc và gìn giữ trong tiến trình hội nhập.
Ở điện ảnh, bản sắc không chỉ nằm ở nội dung mà còn thể hiện qua hình thức kể chuyện. Thời gian qua, nhiều bộ phim Việt Nam đã bước đầu tạo được tiếng nói riêng, đặc biệt trong cách tái hiện chiến tranh, khắc họa số phận con người - nhất là hình ảnh người phụ nữ hay khai thác những xung đột gia đình giữa truyền thống và hiện đại, cùng các vấn đề xã hội đương đại.
Tuy nhiên, bà Lan cho rằng điện ảnh Việt Nam vẫn đang trong quá trình “tái định vị”. Dù đề tài ngày càng đa dạng, bản sắc nội dung vẫn chưa kết tinh thành một hệ giá trị đủ rõ để nhận diện. Đây là giai đoạn bản lề, đòi hỏi sự lựa chọn có ý thức, thay vì phát triển theo quán tính thị trường.
Nói về “dấu ấn riêng” của điện ảnh Việt Nam, Tiến sĩ Ngô Phương Lan nhấn mạnh: sự khác biệt không nằm ở việc cố tạo ra những yếu tố lạ bề ngoài, mà ở khả năng kể những câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ điện ảnh tinh luyện, hiện đại và giàu chiều sâu văn hóa. “Khi cái riêng chạm được tới cái phổ quát, bản sắc sẽ tự nhiên được nhận diện”, bà Lan nói.
Điều này đồng nghĩa với việc các nhà làm phim không chỉ kể chuyện cho khán giả trong nước, mà cần hướng tới khả năng đối thoại với công chúng toàn cầu bằng những trải nghiệm, cảm xúc và giá trị chung của con người.
Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam đã từng bước ghi dấu tại các liên hoan phim quốc tế, qua đó khẳng định năng lực sáng tạo của thế hệ nhà làm phim trẻ, đồng thời góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước một cách mềm mại nhưng thuyết phục.
Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Ngô Phương Lan, sự hiện diện này vẫn mang tính điểm sáng, chưa tạo thành dòng chảy liên tục. Điện ảnh Việt vẫn cần thêm những tác phẩm có sức nặng và sự xuất hiện ổn định hơn để tạo dấu ấn thường xuyên trên bản đồ điện ảnh thế giới.
Định hướng đề tài: Giữ bản sắc, mở ra đối thoại toàn cầu
Trong giai đoạn hiện nay, điện ảnh Việt Nam được khuyến nghị tập trung vào những câu chuyện vừa giữ được căn tính văn hóa, vừa có khả năng kết nối với khán giả quốc tế.
Đó có thể là những lát cắt về con người trong biến chuyển xã hội, ký ức và lịch sử, đời sống đô thị, gia đình hay hành trình tìm kiếm căn tính. Nhưng quan trọng hơn cả, theo bà Lan, không chỉ là chọn đề tài, mà là tư duy kể chuyện mang tính toàn cầu.
Từ góc độ công nghiệp điện ảnh, Tiến sĩ Ngô Phương Lan cho rằng việc định vị thương hiệu quốc gia không thể dựa vào nỗ lực đơn lẻ, mà cần một hệ sinh thái đồng bộ.
Trong đó bao gồm các chính sách phát triển kịch bản, quỹ hỗ trợ sáng tạo, cơ chế phát hiện và nuôi dưỡng tài năng, cũng như thúc đẩy hợp tác quốc tế trong sản xuất và phát hành. Đặc biệt, cần tạo điều kiện để các dự án có chiều sâu văn hóa được theo đuổi đến cùng, thay vì bị chi phối bởi áp lực thương mại ngắn hạn.
Bên cạnh việc đưa phim Việt ra thế giới thông qua các liên hoan phim, tuần phim hay chương trình quảng bá, việc tổ chức các sự kiện điện ảnh chuyên nghiệp trong nước cũng đóng vai trò quan trọng. Tiêu biểu là Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF), do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam phối hợp với UBND TP Đà Nẵng tổ chức thường niên.
Sự kiện này không chỉ góp phần thiết lập chuẩn mực nghề nghiệp, vinh danh các tác phẩm xuất sắc, phát hiện tài năng mới, mà còn giới thiệu rộng rãi điện ảnh Việt Nam tới bạn bè quốc tế, qua đó nâng cao vị thế của ngành trên trường quốc tế.
Nhìn về tương lai, Tiến sĩ Ngô Phương Lan bày tỏ kỳ vọng điện ảnh Việt Nam sẽ bước sang giai đoạn trưởng thành hơn - nơi những câu chuyện Việt được kể bằng sự độc đáo, chiều sâu và trách nhiệm công dân của người làm phim.
Khi đó, điện ảnh không chỉ là nghệ thuật, mà còn trở thành một cấu phần quan trọng của “quyền lực mềm” quốc gia. “Điện ảnh chỉ thực sự có sức mạnh khi bản sắc văn hóa trở thành nội lực, chứ không phải là yếu tố trang trí”, bà nhấn mạnh.
