Sáng 17/10, sau khi nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra, Quốc hội dành thời gian thảo luận tại tổ về hai dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
Nêu ý kiến về nội dung này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh đây là hai lĩnh vực rất quan trọng, có sự phát triển đột phá trong thời gian vừa qua.
Đo lường sai có thể biến người khỏe thành người bệnh
Nói về lĩnh vực đo lường, người đứng đầu Đảng, Nhà nước cho rằng đây là vấn đề chuyên môn sâu nhưng lại tác động trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày của dân và năng lực phát triển của đất nước.
“Trong cuộc sống hàng ngày, người dân va chạm rất nhiều với các vấn đề như điện, nước, hay chất lượng sản phẩm công nghệ. Tất cả đều cần những công cụ đo đếm chính xác và đáng tin cậy”, ông nói.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng sai lệch về đo lường có thể gây thiệt hại cho người dân, khiến doanh nghiệp mất thị trường, thậm chí còn ảnh hưởng đến những quyết định rất quan trọng liên quan đến sinh mạng, đời sống, xác định thật- giả...
“Trong pháp luật hình sự, đôi khi một chỉ số đo lường là căn cứ để cơ quan chức năng có thể kết luận một người phạm tội hay không phạm tội, có vi phạm hay không vi phạm”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Góp ý cụ thể cho dự án Luật này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý việc phát triển năng lực đo lường để nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế:
“Muốn làm chủ công nghệ thì phải có khả năng đo lường, kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Nếu đo lường không theo kịp, nghiên cứu khó tiến tới sản xuất và doanh nghiệp khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị”, ông nói.
Tránh tình trạng mua thiết bị hiện đại nhưng không ai biết dùng
Tại báo cáo tiếp thu giải trình, Chính phủ dự kiến nhu cầu ngân sách giai đoạn 2026-2030 để đầu tư hệ thống chuẩn đo lường và nền tảng số cần khoảng 9.000 tỷ đồng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị phải làm rõ thứ tự ưu tiên, khả năng sử dụng chung và kết quả đạt được.
“Hiệu quả đầu tư cần được đánh giá bằng năng lực đo lường được quốc tế thừa nhận, khả năng phục vụ doanh nghiệp và mức giảm chi phí dịch vụ”, người đứng đầu Đảng, Nhà nước nhấn mạnh xu hướng hiện nay là phải giảm chi phí để hỗ trợ nền kinh tế, không thể vì lợi ích cục bộ của một ngành mà đẩy giá lên cao, tương tự như việc chạy đua tăng lãi suất ngân hàng gây khó khăn cho doanh nghiệp.
Nhà nước phải đảm bảo hệ thống chuẩn đo lường quốc gia nhưng cũng cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư cung cấp dịch vụ bình đẳng. Việc đầu tư trang thiết bị phải gắn với đào tạo nhân lực, tránh tình trạng mua sắm thiết bị hiện đại nhưng không có người sử dụng được, gây lãng phí lớn.
Vấn đề thứ hai, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý giảm tiền kiểm phải đi đôi với hậu kiểm. Tán thành chuyển một số hoạt động dịch vụ đo lường sang cơ chế tự công bố năng lực và tự chịu trách nhiệm, tuy nhiên, ông đề nghị phân biệt rõ giữa hoạt động tự nguyện theo nhu cầu thị trường và hoạt động kiểm định bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước.
“Không thể buông lỏng việc này”, ông nhấn mạnh.
Việc công bố năng lực phải đơn giản, công khai, không được biến thành thủ tục "xin - cho". Đặc biệt, việc kiểm tra phải dựa trên đánh giá rủi ro, xác định rõ thẩm quyền miễn, giảm kiểm tra, không để doanh nghiệp tuân thủ tốt bị kiểm tra nhiều lần trong khi nơi có dấu hiệu gian lận lại không phát hiện được…
Thứ ba, về chuyển đổi số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng đây là con đường “không thể không làm” để nâng cao độ tin cậy của kết quả đo và giảm chi phí. Nền tảng số cần được coi là thành phần cốt lõi của quản lý hạ tầng chất lượng quốc gia. Dữ liệu đã có phải được sử dụng lại để doanh nghiệp không phải báo cáo nhiều lần, và nghĩa vụ cung cấp dữ liệu phải gắn liền với yêu cầu bảo mật thông tin, bảo vệ bí mật kinh doanh và an toàn thông tin.
Bảo vệ đến cùng người dân, không thể chỉ xử phạt cơ sở vi phạm
Thứ tư, người đứng đầu Đảng, Nhà nước yêu cầu bảo vệ đến cùng quyền lợi người dân khi có sai lệch, gian lận về đo lường. Theo ông, dự thảo quy định trách nhiệm bồi thường khi vi phạm đo lường, nhưng cần hướng dẫn rõ người dân thực hiện quyền đó như thế nào.
“Khi phát hiện đồng hồ điện, nước hoặc cột bơm xăng dầu bị gian lận, phải xác định rõ phạm vi ảnh hưởng, số tiền thu sai và trách nhiệm hoàn trả; không thể chỉ xử phạt cơ sở vi phạm trong khi quyền lợi của người dân chưa được giải quyết”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói thêm.
Ông đặc biệt lưu ý trong lĩnh vực y tế, thiết bị đo sai lệch có thể biến một người khỏe mạnh thành người có bệnh, gây chấn động tâm lý nặng nề…
“Chính sách chỉ có hiệu quả khi có đủ điều kiện thi hành”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói và yêu cầu Luật cần quy định rõ quyền, nghĩa vụ, giới hạn thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước và làm rõ cơ chế hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh xuống cấp xã, tránh thanh/kiểm tra chồng chéo.
Góp ý cho dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý cần mở rộng không gian phát triển, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và quản lý đúng trách nhiệm.
Đồng tình với hướng mở rộng dịch vụ, khuyến khích ứng dụng công nghệ, tuy nhiên, ông cho rằng ranh giới giữa bưu chính, vận tải, logistics và thương mại điện tử cần được xác định rõ ràng.
“Hiện có quá nhiều Bộ tham gia quản lý, nếu không phân định rõ, doanh nghiệp sẽ phải gánh nhiều lớp điều kiện cho cùng một hoạt động”, ông nói.
Cũng theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, việc chuyển từ cấp phép sang đăng ký là tích cực, nhưng thủ tục đơn giản phải đi cùng trách nhiệm rõ ràng và năng lực giám sát thực chất, hậu kiểm dựa trên rủi ro, tránh tình trạng "giấy phép con" tái sinh dưới hình thức xác nhận đăng ký.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề nghị nghiên cứu thêm về khái niệm "bưu chính" trong bối cảnh phát triển thương mại điện tử, sản xuất và tiêu dùng; đồng thời làm rõ vai trò của bưu chính trong hạ tầng thiết yếu của quốc gia, của nền kinh tế số.
