Sáng 8/5, tại trụ sở HĐND - UBND TP HCM, Hội thảo khoa học quốc gia “Luật đô thị đặc biệt – đột phá thể chế cho TP HCM” đã thu hút hàng loạt chuyên gia, nhà khoa học, đại biểu Quốc hội, lãnh đạo các sở ngành và doanh nghiệp tham dự. Điểm nóng xuyên suốt hội thảo là yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một đạo luật đủ mạnh, đủ rộng và đủ khác biệt để TP HCM có thể “cởi trói” cho mô hình siêu đô thị lớn nhất cả nước.
Trong bối cảnh TP HCM đang gánh trên vai vai trò trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước, nhiều ý kiến cho rằng các cơ chế thí điểm hiện nay đã không còn đủ sức đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Thành phố cần một nền tảng thể chế hoàn toàn mới, mang tính ổn định lâu dài thay vì tiếp tục vận hành bằng các cơ chế đặc thù ngắn hạn.
Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Trường Nhật Phượng, Phó Chủ tịch HĐND TP HCM nhấn mạnh TP HCM đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải kiến tạo một nền tảng thể chế tương xứng với vị thế đầu tàu kinh tế cả nước. Theo bà, thực tiễn triển khai các cơ chế đặc thù thời gian qua đã đem lại nhiều kết quả tích cực nhưng đồng thời cũng bộc lộ không ít giới hạn của mô hình “thí điểm”, đặc biệt là tính ổn định và khả năng xử lý các bài toán phát triển dài hạn của một siêu đô thị.
Phó Chủ tịch HĐND TP HCM Nguyễn Trường Nhật Phượng cho rằng Luật Đô thị đặc biệt không chỉ dừng ở việc hoàn thiện pháp luật mà phải trở thành nền móng cho một mô hình quản trị đô thị hiện đại, linh hoạt và có khả năng cạnh tranh quốc tế. Đạo luật này cần tạo ra đột phá thực chất về phân cấp, phân quyền, mở rộng không gian thể chế trong huy động nguồn lực, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và thu hút nhân tài.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP HCM cho biết việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Trung ương đối với định hướng phát triển TP HCM trong giai đoạn mới.
Theo ông, thành phố hiện chịu áp lực rất lớn nhưng cũng mang theo kỳ vọng rất lớn về một đạo luật “mạnh hơn, rộng hơn và vượt trội hơn”, đủ sức mở ra không gian phát triển mới cho đô thị đầu tàu của cả nước. TP HCM đang phối hợp với các bộ ngành, chuyên gia và nhà khoa học để xây dựng các cơ chế phù hợp với một siêu đô thị hiện đại, từ quản trị thông minh, khai thác dữ liệu, phát triển không gian ngầm đến cơ chế thử nghiệm chính sách và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm.
Đáng chú ý, nhiều ý kiến tại hội thảo nhấn mạnh cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt phải là “phân quyền thực chất”. Theo đó, TP HCM cần được trao quyền mạnh mẽ hơn trong quản lý đầu tư, quy hoạch, tài chính - ngân sách, huy động nguồn lực tư nhân và liên kết vùng.
Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho rằng đạo luật dành riêng cho TP HCM phải thực sự tạo ra đột phá về thể chế và quản trị đô thị. Ông nhấn mạnh Luật cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài như giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, đồng thời mở rộng dư địa phát triển hạ tầng, hợp tác công tư, giải phóng mặt bằng và liên kết vùng.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú, điểm quan trọng nhất là phải trao quyền mạnh hơn cho TP HCM, đặc biệt nâng cao vai trò của HĐND Thành phố trong việc ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn. “Luật phải được thiết kế với tư duy mở để TP HCM phát huy tính chủ động và linh hoạt của một siêu đô thị”, ông nhấn mạnh.
Hội thảo đã nhận được 66 tham luận từ các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan quản lý và cơ sở đào tạo trên cả nước. Trong đó, 51 bài viết được tuyển chọn đăng trong kỷ yếu, tập trung vào các vấn đề như phân cấp, phân quyền, tổ chức chính quyền đô thị, tài chính - ngân sách, quản trị đô thị thông minh, phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bốn tham luận trọng tâm trình bày tại hội thảo cũng tập trung làm rõ các vấn đề cốt lõi trong xây dựng Luật Đô thị đặc biệt như mở rộng quyền tự chủ của chính quyền đô thị, nâng cao vai trò người đứng đầu, tăng cường trách nhiệm giải trình và hoàn thiện mô hình quản trị đô thị hiện đại có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Bên cạnh đó, nhiều đề xuất đáng chú ý cũng được đặt ra liên quan đến trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, cơ chế thử nghiệm chính sách mới, thu hút đầu tư tư nhân và phát triển khoa học - công nghệ.
Kết luận hội thảo, TS. Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP HCM khẳng định việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM đã được Trung ương xác định là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn. Theo ông, các tham luận tại hội thảo đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến mô hình quản trị đô thị đặc biệt, cơ chế phân quyền, phát triển trung tâm tài chính quốc tế và kinh nghiệm quản trị đô thị hiện đại trên thế giới.
Ông cho biết toàn bộ ý kiến, tham luận và đề xuất tại hội thảo sẽ được tổng hợp gửi đến các cơ quan có thẩm quyền nhằm phục vụ trực tiếp cho quá trình nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM trong thời gian tới.
