Sáng 4/4, UBND TP HCM phối hợp với Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, nhằm tìm kiếm các chính sách đột phá và không gian phát triển mới cho thành phố trong kỷ nguyên tăng trưởng cao.
Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết hội thảo diễn ra trong bối cảnh đặc biệt quan trọng khi Bộ Chính trị đang tổng kết Nghị quyết 31-NQ/TW, đồng thời nghiên cứu ban hành nghị quyết mới về phát triển TP HCM đến năm 2030, tầm nhìn 2045 và xa hơn đến 2075. Đây là nền tảng để thành phố đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt - công cụ pháp lý ở cấp cao nhất nhằm tạo đột phá thể chế.
Theo ông Cường, TP HCM hiện đóng góp khoảng 23% GDP và gần 30% tổng thu ngân sách quốc gia, giữ vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính, khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, mô hình quản trị và khung thể chế hiện hành vẫn mang tính “đồng phục”, chưa theo kịp quy mô và yêu cầu phát triển của một siêu đô thị.
Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng tạo bước chuyển căn bản: từ “cơ chế đặc thù” sang “thể chế vượt trội”, từ “xin – cho” sang “trao quyền – chịu trách nhiệm”, từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại theo chuẩn quốc tế. Thành phố đặt mục tiêu xây dựng hành lang pháp lý dài hạn, đủ sức giải phóng nguồn lực và mở ra không gian phát triển mới, hướng tới tăng trưởng hai con số.
Hiện TP.HCM đang triển khai đồng thời ba nhiệm vụ gồm tổng kết Nghị quyết 31, xây dựng nghị quyết thay thế và hoàn thiện hồ sơ đề xuất Luật Đô thị đặc biệt. Dự kiến trong tháng 4 sẽ hoàn thiện dự thảo để báo cáo Bộ Chính trị, phấn đấu trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10-2026.
Tại hội thảo, các chuyên gia cũng chỉ ra hàng loạt “nút thắt” lớn đang kìm hãm sự phát triển của TP HCM. Theo đó, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình (Đại học Kinh tế - Luật) nêu bốn vấn đề cốt lõi gồm: quy hoạch thiếu đồng bộ, hạ tầng giao thông quá tải, phân bổ nguồn lực chưa hiệu quả và rào cản về thể chế, dữ liệu, nguồn nhân lực.
Từ kinh nghiệm các đô thị như Tokyo, Seoul, Singapore, ông đề xuất TP HCM cần được tổ chức như trung tâm điều phối nguồn lực chiến lược, hạt nhân kinh tế tri thức và không gian thử nghiệm thể chế tiên phong.
Về Luật Đô thị đặc biệt, theo ông, nên tập trung vào ba trụ cột: trao quyền tự chủ thực chất, áp dụng cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) và xây dựng khung pháp lý cạnh tranh quốc tế, đặc biệt để phát triển trung tâm tài chính.
Trong khi đó, TS Huỳnh Thế Du (Đại học Fulbright Việt Nam) nhìn nhận đây là “khoản đầu tư thể chế” cho tăng trưởng quốc gia, giúp TP HCM thử nghiệm chính sách mới, nâng cao chuỗi giá trị và lan tỏa động lực phát triển ra toàn vùng.
Với kỳ vọng trở thành “cú hích” phân quyền, Luật Đô thị đặc biệt không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt mà còn mở đường để TP HCM bứt phá, củng cố vị thế đầu tàu và tiến tới một mô hình siêu đô thị hiện đại, cạnh tranh quốc tế trong dài hạn.
Ba nguyên tắc “xương sống” và kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn
Từ thực tiễn quản lý, TP HCM xác định ba nguyên tắc trọng tâm khi xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.
Thứ nhất, trao quyền tự chủ toàn diện cho chính quyền đô thị theo phương châm “thành phố quyết, thành phố làm, thành phố chịu trách nhiệm”.
Thứ hai, luật hóa những vấn đề thực tiễn đang vướng mắc nhưng chưa có hành lang pháp lý như quản lý không gian ngầm, tài sản công, phát triển đường sắt đô thị, thu hút nhân tài và xây dựng trung tâm tài chính quốc tế.
Thứ ba, phát huy tối đa các lợi thế đặc thù của thành phố thông qua các quy định có thể triển khai ngay.
