Các sản phẩm bị ảnh hưởng bao gồm các dòng phổ biến như SMA (ở Anh), BEBA và ALFAMINO (ở Đức, Áo), NAN và một số nhãn khác tùy theo thị trường. Nguyên nhân là nguy cơ nhiễm độc tố cereulide – một chất do vi khuẩn Bacillus cereus sản sinh, có thể gây nôn mửa nhanh chóng, đau bụng và ngộ độc thực phẩm ở trẻ nhỏ.
Đáng chú ý, độc tố này rất bền nhiệt, không bị phá hủy bởi nước sôi hay quá trình pha sữa thông thường. Đến nay chưa ghi nhận trường hợp trẻ nào bị ảnh hưởng sức khỏe, và đây chỉ là biện pháp phòng ngừa. Vụ việc xuất phát từ vấn đề chất lượng ở một nguyên liệu dầu arachidonic (ARA) từ nhà cung cấp bên thứ ba, dẫn đến Nestlé phải kiểm tra và thu hồi rộng rãi.
Vụ thu hồi này không chỉ làm rung chuyển uy tín của Nestlé – tập đoàn thực phẩm lớn nhất thế giới – mà còn đặt ra câu hỏi lớn về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm dành cho trẻ em, đặc biệt là sữa công thức, sản phẩm nhạy cảm nhất vì dành cho nhóm đối tượng dễ tổn thương.
Châu Âu, nơi vụ việc bùng phát mạnh nhất, nổi bật với hệ thống quản lý nghiêm ngặt, giúp phát hiện sớm vấn đề và phản ứng nhanh chóng.
Tiêu chuẩn nghiêm ngặt của EU
Ở Liên minh Châu Âu (EU), sữa công thức cho trẻ sơ sinh được kiểm soát chặt chẽ bởi các quy định của Ủy ban Châu Âu. EU đã ban hành Quy định (EU) 2016/127, cam kết công bố chi tiết mọi thành phần, hàm lượng vitamin và khoáng chất, giới hạn tối đa về chất gây ô nhiễm và dư lượng … với mục tiêu bảo vệ sức khỏe trẻ sơ sinh và không ngăn cản việc nuôi con bằng sữa mẹ.
Quy định này được thực thi bởi Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) và các cơ quan quốc gia như Food Standards Agency (Anh), AGES (Áo) hay Cơ quan An toàn Thực phẩm Na Uy (Mattilsynet), phối hợp trong mạng lưới của EFSA để giám sát, thu thập dữ liệu và đánh giá rủi ro liên quan đến thực phẩm trẻ em trong suốt vòng đời sản phẩm.
Các nhà sản xuất phải tuân thủ kiểm tra lô hàng định kỳ, xác nhận không có vi khuẩn nguy hiểm như Cronobacter hay Salmonella. Ngoài ra, sản phẩm phải trải qua đánh giá độc lập về ô nhiễm vi sinh, hóa học và thành phần trước khi đưa ra thị trường.
Trong vụ việc của Nestlé lần này, các cơ quan quản lý tại châu Âu đã phối hợp nhịp nhàng. Tại Anh, FSA nhanh chóng thông báo thu hồi các lô SMA, nhấn mạnh đây là biện pháp thận trọng và hướng dẫn phụ huynh kiểm tra mã lô trên bao bì, đồng thời khuyên pha sữa đúng cách để giảm rủi ro nhiễm khuẩn khác. Ở Áo, AGES đã dẫn dắt quá trình thu hồi một cách nhanh chóng các sản phẩm nghi không đạt chuẩn. Na Uy và các nước khác cũng áp dụng tiêu chuẩn EU nghiêm ngặt, ưu tiên kiểm tra độc lập và giám sát liên tục.
Cách tiếp cận của Bắc Mỹ và châu Á
So với châu Âu, Bắc Mỹ có cách tiếp cận linh hoạt hơn, tập trung vào trách nhiệm của nhà sản xuất.
Tại Mỹ, sữa công thức được quản lý bởi Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) với các tiêu chuẩn về: 30 dưỡng chất bắt buộc, gồm vitamin và khoáng chất với mức tối thiểu và tối đa rõ ràng; Kiểm soát sản xuất theo nguyên tắc Good Manufacturing Practices (GMP) để tránh nhiễm khuẩn và ô nhiễm.
Khác với EU, FDA không “phê duyệt” trước sản phẩm mới nhưng yêu cầu thông báo và có quyền thu hồi bắt buộc nếu phát hiện rủi ro độc hại. So với EU, FDA tập trung nhiều hơn vào quy trình sản xuất và mức dinh dưỡng tối thiểu, còn EU có thêm các yêu cầu về nhãn mác, thông tin chi tiết và hạn chế quảng cáo để bảo vệ nuôi con bằng sữa mẹ.
Ở Canada cũng có cách tiếp cận tương tự như Mỹ, khi nhấn mạnh vào việc đăng ký sản phẩm và chứng minh dinh dưỡng. Tuy nhiên, nước này từng ghi nhận cuộc khủng hoảng sữa công thức năm 2022 khiến các quy định được cải thiện. Tổng thể, Bắc Mỹ ít nhấn mạnh giám sát tập trung mà giao nhiều cho doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm.
Ở châu Á, tiêu chuẩn đa dạng nhưng đang ngày càng nghiêm ngặt hơn sau các vụ bê bối trước đây. Trung Quốc áp dụng quy định khắt khe từ sau scandal melamine 2008, yêu cầu đăng ký sản phẩm và kiểm tra nguyên liệu chặt chẽ.
Nhật Bản nổi bật với quy trình vô trùng cao và kiểm soát probiotic tốt. Singapore tập trung vào nhãn mác rõ ràng và khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ. Nhiều quốc gia châu Á đang hướng tới hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế (như Codex Alimentarius), nhưng sự phối hợp trong khu vực vẫn chưa đồng đều như EU.
Vụ việc Nestlé lần này là lời cảnh báo rõ ràng rằng an toàn thực phẩm cho trẻ em cần được đặt lên hàng đầu trên toàn cầu. Châu Âu dẫn đầu với mô hình phòng ngừa nghiêm ngặt, giúp giảm thiểu rủi ro tối đa, trong khi các khu vực khác đang nỗ lực bắt kịp.
Để tránh lặp lại khủng hoảng tương tự, các quốc gia cần tăng cường hợp tác quốc tế, nâng cao kiểm tra độc lập và giám sát chuỗi cung ứng.
