Hộp số là một trong những cụm cơ khí chịu tải lớn nhất trên ô tô, luôn cần chất lỏng phù hợp để bôi trơn, làm mát và bảo vệ các chi tiết bên trong. Tuy nhiên, dầu hộp số tự động và dầu hộp số sàn không thể dùng thay thế cho nhau, dù cả hai cùng phục vụ hệ truyền động.
Trong hầu hết hệ thống cơ khí trên ô tô, khi ma sát xuất hiện ở nơi không mong muốn, xe cần một loại chất lỏng để bôi trơn và hỗ trợ làm mát. Với động cơ, chất lỏng quen thuộc nhất là dầu máy. Với hộp số, loại dầu sử dụng phụ thuộc vào việc xe dùng hộp số tự động hay hộp số sàn.
Hộp số tự động sử dụng dầu hộp số tự động, thường được gọi là ATF. Trong khi đó, hộp số sàn dùng dầu hộp số sàn, gọi là MTF, cũng thường được biết đến như dầu bánh răng. Vì cả hai loại hộp số đều nhận lực quay từ động cơ, biến đổi qua các tỷ số truyền rồi đưa tới hệ dẫn động, nhiều người dễ nghĩ rằng dầu của chúng có thể dùng chung.
Thực tế, vai trò của hai loại dầu này vừa có điểm giống nhau, vừa khác biệt rất lớn. ATF có độ nhớt thấp, khá loãng, không chỉ bôi trơn mà còn làm mát, làm sạch và đóng vai trò như chất lỏng thủy lực. Dầu này được tạo áp suất để điều khiển các van, solenoid và nhiều chi tiết bên trong hộp số tự động, tương tự cách dầu phanh hoặc dầu trợ lực lái làm việc trong hệ thống của chúng.
ATF thường có màu đỏ và cần được thay theo chu kỳ do nhà sản xuất khuyến nghị, hoặc sớm hơn tùy điều kiện sử dụng. Trong nhiều trường hợp, việc thay dầu hộp số tự động còn đi kèm thay lọc dầu để bảo đảm toàn bộ cụm hộp số vận hành ổn định. Do có nhiều chuẩn ATF khác nhau, chủ xe cần kiểm tra chính xác loại dầu mà hộp số của xe yêu cầu.
Ngược lại, MTF có độ nhớt cao hơn nhiều. Nhiệm vụ chính của dầu hộp số sàn là bôi trơn các bánh răng, giảm tối đa nguy cơ các bề mặt kim loại tiếp xúc trực tiếp với nhau. MTF cũng hỗ trợ làm sạch và làm mát, nhưng không được thiết kế để hoạt động như chất lỏng thủy lực.
Tương tự ATF, dầu hộp số sàn cũng có tuổi thọ sử dụng nhất định. Nhiều hộp số sàn không cần lọc dầu riêng, dù vẫn có ngoại lệ như BMW M3 thế hệ E9X được bài viết nhắc đến. Vì vậy, việc kiểm tra đúng cấp độ nhớt và đúng chủng loại dầu theo khuyến cáo của nhà sản xuất vẫn là bước bắt buộc.
Chính sự khác biệt về độ nhớt và nguyên lý vận hành khiến dầu hộp số sàn và dầu hộp số tự động không thể hoán đổi cho nhau. Dầu bánh răng quá đặc không thể luân chuyển phù hợp qua các đường dầu, van và cơ cấu điều khiển phức tạp của hộp số tự động. Ngược lại, dầu ATF quá loãng có thể không đáp ứng đúng yêu cầu bảo vệ cơ khí của một số hộp số sàn.
Một số thảo luận trên mạng cho rằng có thể pha hoặc dùng một phần ATF trong hộp số sàn để giúp chuyển số mượt hơn. Tuy nhiên, khuyến nghị an toàn vẫn là sử dụng đúng loại dầu và đúng độ nhớt mà nhà sản xuất xe quy định. Việc dùng sai dầu hộp số có thể dẫn tới mài mòn, vận hành bất thường và hư hỏng tốn kém cho hệ truyền động.
