Theo đó, chiều 19/3, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà làm việc với Đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) sang đánh giá, xem xét việc thực kết quả hiện phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam.
Việt Nam đang đi đúng hướng, và đi rất nhanh trong phòng chống IUU
Tại cuộc làm việc, ông Fernando Andresen Guimaraes, Vụ trưởng Vụ Quản trị Đại dương quốc tế và Nghề cá bền vững, Trưởng đoàn thanh tra của EC cho rằng Việt Nam đã có những nỗ lực vượt bậc, đạt được bước tiến lớn nhằm loại bỏ IUU vì lợi ích quốc gia, vì mục tiêu phát triển bền vững và kinh tế xanh.
Đặc biệt, EC và Đoàn thanh tra ấn tượng, ghi nhận và đánh giá rất cao cách tiếp cận toàn diện, thẳng thắn, chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thông qua các phiên họp định kỳ của Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU hàng tuần và hàng loạt chỉ đạo liên quan. "Việt Nam đang đi đúng hướng, và đi rất nhanh trong phòng chống IUU".
Bên cạnh đó, Đoàn thanh tra của EC cũng nêu một số vấn đề mà các bộ, ngành, địa phương của Việt Nam cần tập trung làm rõ, khắc phục như tính minh bạch của nguyên liệu hải sản sử dụng tại các nhà máy chế biến xuất khẩu; xử lý nghiêm khắc hơn các tàu cá mất kết nối VMS hoặc cố tình chuyển thiết bị sang tàu khác để tránh bị phát hiện.
Về hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến xử lý hành vi vi phạm IUU, bên cạnh quy định xử lý hình sự, Đoàn thanh tra của EC cũng khuyến nghị các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả răn đe như xử phạt hành chính mức cao, kèm theo các biện pháp bổ sung như đình chỉ giấy phép hoặc tịch thu tàu đối với tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài
"Những nỗ lực của Việt Nam trong hơn 8 năm qua là rất phi thường. Việc hoàn tất các công việc còn lại hiện đang nằm trong tay các bạn. Đây là cơ hội để Việt Nam xây dựng một hệ thống quản lý nghề cá bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho ngư dân và cộng đồng ven biển. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam để sớm đi đến kết thúc quá trình này và gỡ bỏ thẻ vàng", ông Fernando Andresen Guimaraes bày tỏ.
Phòng chống IUU là nhiệm vụ trọng yếu, mang tính sống còn
Phát biểu tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, Việt Nam đã cải cách pháp luật một cách quyết liệt, đồng thời nhấn mạnh cam kết chính trị mạnh mẽ, coi phòng, chống IUU là nhiệm vụ trọng yếu, mang tính sống còn. Trên cơ sở đánh giá trữ lượng nguồn lợi thủy sản, Việt Nam xác định yêu cầu quản lý chặt chẽ để không khai thác vượt quá tăng trưởng nguồn lợi thủy sản tự nhiên.
Về các vấn đề tồn tại liên quan đến quy định pháp luật, công nghệ, năng lực tổ chức thực hiện, Phó Thủ tướng đề nghị EC tiếp tục góp ý cụ thể về giải pháp, bao gồm cả chính sách và thực thi, đặc biệt trong việc xử lý mối quan hệ giữa chế tài hành chính và hình sự nhằm bảo đảm tính răn đe và hiệu quả.
Phó Thủ tướng cho biết thêm, hiện nay, mức xử phạt hành chính đối với tàu cá vi phạm IUU tại Việt Nam đã được nâng lên đến mức cao nhất trong khung hình phạt, đồng thời áp dụng các biện pháp bổ sung như tịch thu phương tiện đối với trường hợp không chấp hành. Các hành vi vi phạm mới, như gian lận truy xuất nguồn gốc, khai báo không trung thực hoặc gián đoạn thiết bị giám sát, sẽ tiếp tục được rà soát, bổ sung trong quá trình hoàn thiện quy định pháp luật.
Về công nghệ, Phó Thủ tướng cho biết Việt Nam đã triển khai hệ thống VMS và các cơ sở dữ liệu liên quan, đồng thời bổ sung giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm theo dõi liên tục hành trình tàu cá, kể cả khi mất tín hiệu vệ tinh. Hệ thống quản lý của Việt Nam hiện nay cho phép kiểm soát gần như toàn bộ tàu cá đủ điều kiện hoạt động; các tàu không đáp ứng yêu cầu sẽ không được phép khai thác.
Bên cạnh đó, Việt Nam đang đổi mới mô hình quản trị, quản lý ngành khai thác, chế biến thủy sản theo hướng phân cấp mạnh cho địa phương, đặc biệt là cấp cơ sở, trên nền tảng dữ liệu số liên thông. Trung ương giữ vai trò xây dựng chính sách và hệ thống dữ liệu, trong khi địa phương trực tiếp quản lý và thực thi.
Đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử, Việt Nam xác định yêu cầu dữ liệu phải "đúng, đủ, sạch, sống", được cập nhật thường xuyên và kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu về VMS, VNFishbase; đồng thời mở rộng khả năng truy cập cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan, hướng tới kiểm soát toàn diện.
Liên quan đến quản lý nguyên liệu hải sản nhập khẩu, Phó Thủ tướng cho rằng cần làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và các bên trong chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt trong trường hợp thông tin hàng hóa chưa chính xác. Đây là nội dung Việt Nam mong muốn tiếp tục nhận được góp ý từ EC.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, các sai sót hiện nay chủ yếu là những kẽ hở đang được phát hiện và sẽ được xử lý theo hai hướng: Xác định trách nhiệm và hành vi vi phạm để xử lý thật nghiêm, đồng thời hoàn thiện cơ chế chính sách nếu tồn tại bất cập. "Việt Nam cam kết trong thời gian ngắn sẽ rà soát, sửa đổi các quy định liên quan, có thể áp dụng cơ chế một văn bản sửa nhiều văn bản để khắc phục kịp thời các hạn chế. Đồng thời, sẽ xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và công khai kết quả", Phó Thủ tướng nói.
Tại cuộc gặp, Ngài Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier ghi nhận những đề xuất của Phó Thủ tướng và khẳng định, Việt Nam và EU có rất nhiều tiềm năng, dư địa để mở rộng hợp tác. Trong đó, hợp tác chống IUU được coi là một trong những nội dung hợp tác trọng tâm, vì lợi ích của cả hai bên. Đồng thời, hai bên thúc đẩy mở rộng hợp tác phát triển điện gió ngoài khơi, chuyển đổi năng lượng công bằng, phát triển kinh tế biển, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
