Một cuộc "đảo chiều" chưa từng có
Những năm trước, khối ngành kinh tế, quản trị kinh doanh, tài chính, marketing hay ngôn ngữ gần như luôn nằm trong nhóm được thí sinh lựa chọn nhiều nhất. Tuy nhiên, mùa tuyển sinh đại học năm 2026 đã xuất hiện một bức tranh hoàn toàn khác.
Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hơn 467.600 thí sinh, tương đương 53,45% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học, đã lựa chọn nhóm ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học). Đây là lần đầu tiên tỷ lệ đăng ký vào nhóm ngành này vượt quá một nửa tổng số thí sinh.
Đáng chú ý, riêng nhóm Máy tính và Công nghệ thông tin thu hút hơn 154.000 thí sinh, trong khi Khoa học tự nhiên có gần 44.000 em đăng ký.
Dù đây mới chỉ là số liệu về nguyện vọng, nhiều chuyên gia cho rằng con số này đã phản ánh một xu hướng rất rõ: Người học đang chuyển hướng sang các ngành được dự báo có nhu cầu nhân lực lớn trong tương lai.
Từ "chuộng kinh tế" sang "chuộng công nghệ"
Theo PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, đây là tỷ lệ cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Nếu những mùa tuyển sinh trước, số thí sinh đăng ký nhóm STEM chỉ dao động khoảng 30-40%, thì năm nay bức tranh đã đảo chiều, khi các ngành kinh tế - xã hội không còn chiếm ưu thế như trước.
Ông Hải cho rằng, sự thay đổi này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó tác động mạnh nhất là các chính sách ưu tiên phát triển khoa học - công nghệ của Chính phủ cùng cơ hội việc làm ngày càng rộng mở đối với nhóm ngành STEM.
Trong suốt thời gian thí sinh đăng ký và điều chỉnh nguyện vọng, bộ phận tư vấn tuyển sinh của Đại học Bách khoa Hà Nội liên tục nhận được câu hỏi về điều kiện xét học bổng theo Nghị định 179.
Theo quy định, sinh viên theo học các ngành khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược, kỹ thuật then chốt nếu đáp ứng điều kiện sẽ được hỗ trợ từ 3,7-5,5 triệu đồng mỗi tháng trong suốt quá trình đào tạo.
"Đây thực sự là một cú hích đối với tâm lý lựa chọn ngành học của thí sinh", ông Hải nhận định.
Không chỉ vì học bổng
Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học, điều đáng mừng hơn cả là nhận thức của học sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ và kỹ thuật đang thay đổi.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng số lượng đăng ký mới chỉ phản ánh sự quan tâm ban đầu. Sự chuyển dịch thực chất chỉ được kiểm chứng khi các trường công bố số lượng nhập học, chất lượng đầu vào, tỷ lệ sinh viên theo học đến khi tốt nghiệp và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của thị trường.
Hiện cả nước có khoảng 770.000 sinh viên STEM, chiếm 29% tổng số sinh viên - thấp hơn khá nhiều so với Singapore (46%) hay Malaysia (50%).
Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam sẽ nâng tỷ lệ này lên 35%.
Động lực mới cho nguồn nhân lực quốc gia
Đến nay, 11 trường đại học đã công bố danh mục 111 ngành và chương trình đào tạo STEM được hưởng học bổng theo Nghị định 179.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ước tính khoảng 30.000-32.000 tân sinh viên sẽ được hưởng chính sách này ngay trong năm đầu tiên triển khai.
Theo nhiều chuyên gia, nếu chính sách học bổng tiếp tục được mở rộng, đồng thời có thêm cơ chế hỗ trợ học phí đối với các ngành công nghệ chiến lược, sức hút của STEM sẽ còn gia tăng mạnh hơn trong những năm tới.
Điều đó không chỉ góp phần thay đổi lựa chọn của thí sinh mà còn giúp Việt Nam từng bước giải bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và công nghệ số - những ngành được xem là nền tảng cho tăng trưởng trong giai đoạn mới.
