Theo Cục Thuế (Bộ Tài chính), đến hết năm 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ, cá nhân kinh doanh, tăng 6% so với năm 2023. Trong đó, có 1,3 triệu hộ có doanh thu trên ngưỡng chịu thuế (trên 100 triệu đồng/năm), chiếm 59% tổng số hộ kinh doanh.
Thu ngân sách nhà nước từ khu vực hộ và cá nhân kinh doanh tiếp tục ghi nhận đà tăng trưởng tích cực. Năm 2024, tổng thu đạt 25.953 tỉ đồng, tăng 20% so với năm 2023.
Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, số thu từ khu vực này đã đạt 17.100 tỉ đồng, bằng 131% so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ hoàn thành dự toán đạt 53,4%, cho thấy nhiều khả năng vượt chỉ tiêu thu cả năm, góp phần quan trọng vào cân đối ngân sách và khẳng định hiệu quả của công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế cá thể.
Mở rộng diện quản lý, siết chặt kỷ cương thuế
Kết quả cho thấy, trong nửa đầu năm 2025, toàn ngành đã đưa thêm 254.111 hộ kinh doanh vào diện quản lý thuế (thực hiện đăng ký bổ sung). Bên cạnh đó, cơ quan thuế cũng xử lý truy thu, xử phạt đối với 197.349 hộ, với số thuế tăng thu lên tới hơn 1.783 tỷ đồng.
Trong Đề án “Chuyển đổi mô hình và phương pháp quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán” vừa được Bộ Tài chính phê duyệt, ngành thuế xác định rõ định hướng: mở rộng cơ sở thuế, thực hiện thu đúng, thu đủ các nghĩa vụ thuế phát sinh đối với hộ kinh doanh. Triển khai đồng bộ các biện pháp chống thất thu, bảo đảm khi chuyển sang phương pháp kê khai, toàn bộ doanh thu của hộ kinh doanh được quản lý chặt chẽ, minh bạch
Để hỗ trợ việc chuyển đổi này, ngành thuế tập trung các giải pháp như:
- Tăng cường kiểm tra, đối chiếu hóa đơn bán hàng và đầu vào.
- Rà soát dòng tiền, đặc biệt với hộ kinh doanh trọng điểm.
- Triển khai chương trình "Hóa đơn may mắn" nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn, gián tiếp tạo áp lực để hộ kinh doanh xuất hóa đơn đầy đủ.
Song song đó, cơ quan thuế phối hợp chính quyền địa phương rà soát toàn bộ chợ, trung tâm thương mại, hộ kinh doanh online..., không để hộ nào kinh doanh mà không đăng ký, không kê khai. Mục tiêu năm 2025 là tăng ít nhất 10% số lượng hộ kinh doanh được quản lý so với năm 2024.
Chuyển biến về tuân thủ – Gỡ rào cản chính sách
Một trong những giải pháp mang tính chiến lược là triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, hướng tới mọi giao dịch đều có hóa đơn, xóa bỏ tình trạng “doanh thu ngầm” ngoài sổ sách. Bộ Tài chính đề xuất các địa phương hỗ trợ kinh phí ban đầu cho hộ kinh doanh đầu tư máy tính, máy in hóa đơn, tạo điều kiện thuận lợi trong giai đoạn đầu chuyển đổi.
Tuy nhiên, theo Cục Thuế, thực tiễn còn bộc lộ nhiều tồn tại. Một số quy định pháp luật chưa dựa vào bản chất hoạt động kinh doanh, dẫn đến phân biệt đối xử giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Ví dụ, quy định hộ có trên 10 lao động phải lên doanh nghiệp đã tồn tại 18 năm nhưng thiếu chế tài mạnh, nên không hiệu quả.
Chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe cũng là một điểm nghẽn: xử phạt 2 - 3 triệu đồng/hộ vi phạm là quá nhẹ, không tương xứng với hành vi trốn, tránh nghĩa vụ thuế. Bên cạnh đó, sự phối hợp liên ngành còn rời rạc, thiếu cơ chế thường xuyên, khiến nhiều hộ lợi dụng kẽ hở – đăng ký một nơi, kinh doanh nơi khác.
Cải cách quản lý thuế với hộ kinh doanh không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là một bước đi trong kiến tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch. Khi hộ kinh doanh chấp hành tốt nghĩa vụ thuế, Nhà nước có thêm nguồn lực để đầu tư hạ tầng, an sinh – tạo điều kiện cho chính họ phát triển lâu dài và bền vững.
Do đó, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là siết chặt quản lý, mà còn là cải thiện chính sách, hỗ trợ phù hợp, giúp hộ kinh doanh chuyển đổi thuận lợi, từ đó nâng cao tính tuân thủ, góp phần vào sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế.
