Mang hơi ấm vợ con ra trận
41 năm qua, bà Phạm Thị Minh Hải (SN 1957, trú xã Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An) vẫn canh cánh nỗi lòng mỗi khi nhắc đến người chồng đã hy sinh ở mặt trận Vị Xuyên. Tình yêu đẹp của hai người chỉ vỏn vẹn thời gian ngắn thì nỗi đau ập đến, rồi kéo dài suốt hơn 4 thập kỷ.
Kể về ký ức đẹp của hai vợ chồng, bà Hải không khỏi xúc động. Bà chia sẻ, chồng của bà - ông Nguyễn Thanh Lâm, sinh năm 1954, trong một gia đình có ba anh chị em tại xã Thanh Tiên, huyện Thanh Chương cũ, nay là xã Tam Đồng (Nghệ An). Bố mất sớm nên mẹ của ông Lâm một mình tần tảo nuôi các con khôn lớn.
Năm 1974, ở tuổi 23, chàng thanh niên Lâm lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện, ông Lâm được điều động về Sư đoàn 356. Trải qua nhiều vị trí chiến đấu, người lính trẻ dần trưởng thành và được giao giữ chức Đại đội phó Đại đội 6, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 149, Sư đoàn 356, Quân khu 2.
Sau ngày giải phóng miền Nam, đơn vị của ông Lâm chuyển về đóng quân tại khu vực xã Kỳ Tân, huyện Tân Kỳ cũ (Nghệ An). Chính tại mảnh đất này, người lính ấy đã bén duyên cùng cô giáo tiểu học Phạm Thị Minh Hải, mở đầu cho một chuyện tình đẹp giữa anh lính và cô giáo.
Sau thời gian tìm hiểu, đám cưới của hai người được tổ chức vào năm 1982. Thời điểm này, cuộc chiến biên giới phía Bắc diễn ra ác liệt, đơn vị của ông Lâm được lệnh tăng cường cho mặt trận. Vì thế, cuộc sống của hai vợ chồng là những ngày xa cách.
Mùa hè năm 1983 là khoảng thời gian hiếm hoi hai vợ chồng được ở gần nhau. Tranh thủ kỳ nghỉ, bà Hải lên đơn vị thăm chồng và ở lại một tháng. Hàng ngày, khi chồng theo đơn vị đi huấn luyện, bà ở nhà khâu lại những chiếc cổ áo sờn cũ, dọn dẹp phòng cho chồng và đồng đội. Đó là những ngày hạnh phúc khi vợ chồng trẻ có thời gian tâm sự với nhau và chia sẻ về dự định sau ngày xuất ngũ. Niềm vui của họ càng nhân lên khi trong những ngày đến thăm chồng, một mầm sống đã hoài thai trong người vợ.
Dịp tết năm 1984, Trung úy Nguyễn Thanh Lâm được về phép 3 tháng. Thời điểm này bà Hải vừa hạ sinh con trai Nguyễn Anh Tú. Ba tháng ngắn ngủi chưa đủ để cậu bé Tú quen hơi ấm của cha… Ngày 7/3/1984, người lính ấy tạm biệt gia đình lên đường ra mặt trận, mang theo hai chiếc áo của vợ và con trai như chút hơi ấm gia đình giữa chiến trường.
“Trong thời gian chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên, chồng tôi gửi về 5 lá thư. Bức thư cuối cùng, anh mô tả thực tế khốc liệt nơi biên giới khi phải đi chốt, sinh hoạt và sống dưới hang hầm. Trong mỗi bức thư, anh luôn dành những lời yêu thương tới vợ con, động viên tôi yên tâm công tác, chăm con, đợi ngày gia đình được sum vầy”, bà Hải xúc động nhớ lại.
Ngày trở về sau 41 năm của người lính biên giới
Thế nhưng, chiến tranh biên giới ác liệt đã khiến người lính ấy ngã xuống. Ngày 15/1/1985, trong quá trình chiến đấu tại Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang), Trung úy Nguyễn Thanh Lâm anh dũng hy sinh.
Sau đó, giấy báo tử được gửi về địa phương, gia đình. Đơn vị cũng gửi về cho gia đình một chiếc ba lô cũ, bên trong chỉ có vài món tư trang cá nhân và chiếc áo màu xanh hòa bình của vợ.
Riêng với bà Hải, từ khi nhận giấy báo tử của chồng, bà đau buồn, suy sụp. Đau buồn vì bao ước hẹn mà vợ chồng hứa với nhau đành dang dở. Người phụ nữ này càng buồn vì đứa con thơ dại phải chịu cảnh mồ côi bố. Dù vậy, vì con bà vẫn cố gắng gượng vừa đi dạy, vừa nuôi con.
Sau thời gian dạy học ở trường xã, bà được chuyển về dạy tại một trường tiểu học ở thị trấn Tân Kỳ. Đồng lương giáo viên không đủ trang trải, ngoài giờ đứng lớp, bà làm thêm nhiều công việc để nuôi con như bán bánh, chăn nuôi lợn, gà. Thời gian qua đi, nhưng trong sâu thẳm lòng bà vẫn mang niềm hy vọng chồng mình sẽ trở về.
Một ngày cuối tháng 9/2026, bà Hải bất ngờ nhận được thông tin Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang phát hiện, quy tập hài cốt liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm tại khu vực Bình độ 300, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang. Với bà, việc tìm thấy hài cốt chồng cùng những kỷ vật còn nguyên vẹn ở Hà Giang đã giải tỏa nỗi khắc khoải bấy lâu.
Ngay sau đó, bà cùng con trai đã thu xếp công việc, bắt xe khách đến nơi chồng bà chiến đấu và hy sinh hơn 40 năm trước. Giây phút đứng trước bàn thờ và hài cốt những người lính năm xưa, bà Hải òa khóc. Người chồng thân yêu của bà nằm đấy, cùng chiếc ví da màu nâu đã bạc màu và tấm giấy chứng minh cán bộ mang tên Nguyễn Thanh Lâm.
Sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết, theo nguyện vọng của thân nhân, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm được đưa về quê hương Tam Đồng để tổ chức truy điệu và an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Thanh Tiên. Với gia đình, đó là hành trình đón người thân trở về sau hơn bốn mươi năm xa cách. Với quê hương, đó là ngày đón một người con đã hiến dâng tuổi thanh xuân và cuộc đời mình cho Tổ quốc trở về với đất mẹ.
Ông Tưởng Đăng Phú - Chủ tịch UBND xã Tam Đồng - chia sẻ, việc đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm có ý nghĩa sâu sắc đối với gia đình, dòng họ và địa phương. Đây là niềm an ủi rất lớn đối với người thân, đồng thời cũng là dịp để các thế hệ hôm nay bày tỏ lòng biết ơn, tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, chủ quyền của Tổ quốc.
