Không ít người tin rằng mình lái xe an toàn và thành thạo hơn mức trung bình, nhưng thực tế trên đường thường phản ánh điều ngược lại. Những thói quen như bám đuôi, phanh gấp, xử lý lối ra nguy hiểm hay do dự trong tình huống quen thuộc có thể là dấu hiệu cho thấy kỹ năng lái xe cần được xem lại.
Một nghiên cứu của Đại học Stockholm năm 1981 từng ghi nhận phần lớn tài xế tự đánh giá kỹ năng lái và khả năng giữ an toàn của mình ở mức trên trung bình. Xu hướng này tiếp tục được củng cố trong một nghiên cứu năm 2021 có sự tham gia của các nhà nghiên cứu từ Đại học Hong Kong và Đại học Linköping, cho thấy nhiều người có khuynh hướng phóng đại năng lực cầm lái của bản thân.
Các nhà nghiên cứu thường mô tả hiện tượng này là sự lệch pha trong nhận thức. Vấn đề nằm ở chỗ lái xe kém không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng tai nạn nghiêm trọng hay những cuộc rượt đuổi trên đường, mà thường xuất hiện qua các lỗi hằng ngày như giữ khoảng cách không hợp lý, tốc độ thiếu ổn định, phanh muộn, phanh gấp hoặc ra quyết định chậm.
Dấu hiệu đầu tiên là luôn cho rằng người khác mới là vấn đề. Một tài xế liên tục phàn nàn về mọi phương tiện xung quanh, hoặc thường xem va chạm là điều không thể tránh khỏi, có thể đang bỏ qua phần trách nhiệm của chính mình. Một nghiên cứu năm 2016 đăng trên Proceedings of the National Academy of Sciences cho thấy các vấn đề liên quan đến người lái được nêu trong hơn 90% số vụ va chạm được khảo sát.
Tâm lý tự tin quá mức không chỉ xuất hiện ở một khu vực nhất định. Một nghiên cứu năm 2013 được công bố qua National Library of Medicine, do các nhà nghiên cứu từ NYU và Elizabethtown College thực hiện, cũng ghi nhận nhiều tài xế Mỹ có xu hướng cho rằng họ lái tốt hơn mức trung bình. Điều này cho thấy việc tự đánh giá sai năng lực lái xe là vấn đề khá phổ biến.
Bám quá sát xe phía trước là một dấu hiệu rõ ràng khác. Dù tài xế có thể khó chịu khi xe phía trước đi chậm ở làn trái trên cao tốc, việc bám đuôi vẫn làm giảm thời gian phản ứng và tăng rủi ro nếu xảy ra sự cố. Trong hầu hết tình huống, người lái nên áp dụng quy tắc 2 hoặc 3 giây bằng cách chọn một vật cố định trên đường và bảo đảm xe mình đi qua điểm đó sau xe phía trước ít nhất 3 giây.
Một thói quen nguy hiểm khác là cố không bao giờ bỏ lỡ lối ra. Việc cắt ngang nhiều làn, đè vạch liền hoặc phanh rất gấp để kịp rẽ vào đường nhánh có thể tạo ra rủi ro lớn hơn nhiều so với việc đi thêm một đoạn. Người lái an toàn cần ưu tiên trật tự giao thông và khả năng kiểm soát xe, kể cả khi điều đó khiến hành trình kéo dài thêm.
Phanh mạnh hoặc phanh muộn cũng phản ánh kỹ năng quan sát và dự đoán chưa tốt. Người lái cần biết khi nào nên giảm tốc và lực phanh bao nhiêu là phù hợp, đồng thời nên hình thành thói quen quan sát gương chiếu hậu trước khi phanh gấp nếu điều kiện cho phép. Nếu hành khách thường có phản xạ giật mình như đang đạp phanh phụ, đó là tín hiệu đáng để tài xế xem lại cách kiểm soát tốc độ.
Dấu hiệu cuối cùng là do dự trong những tình huống có thể dự đoán trước, chẳng hạn nhập làn, rẽ phải khi được phép, quay đầu, đi qua vòng xuyến hoặc di chuyển tại giao lộ nhiều hướng. Sự chần chừ có thể khiến xe phía sau bức xúc, thậm chí buộc phương tiện đang tới phải phanh hoặc đánh lái tránh. Nghiên cứu của Đại học Cát Lâm và Đại học Yến Sơn công bố tháng 1/2021 cho thấy kinh nghiệm lái xe có mối liên hệ ở mức vừa phải với các vi phạm khi lái, qua đó cho thấy khả năng phán đoán tình huống có thể cải thiện theo thời gian nếu người lái chủ động rèn luyện.
