Bốn hành lang kết nối các khu vực phát triển
Theo Quyết định số 2007/QĐ-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ, không gian phát triển đô thị Khánh Hòa được tổ chức theo mô hình đa trung tâm, với 2 phân vùng phát triển, 3 cực động lực và 4 hành lang kết nối. Trong đó, hành lang Bắc – Nam kết nối chuỗi đô thị ven biển từ Vân Phong đến Cà Ná. Ba hành lang Đông – Tây gồm Vân Phong – Buôn Ma Thuột, Nha Trang – Diên Khánh – Khánh Vĩnh và Phan Rang – Tháp Chàm – Tây Nguyên.
Cấu trúc hành lang gắn với hệ thống đường bộ cao tốc, quốc lộ, đường sắt và các tuyến giao thông chiến lược. Mục tiêu là tăng cường liên kết giữa các cực phát triển, mở rộng không gian kinh tế biển và nâng cao khả năng kết nối của Khánh Hòa với khu vực Tây Nguyên.
Hành lang Bắc – Nam có vai trò liên kết các đô thị ven biển và những khu vực tập trung hoạt động kinh tế, du lịch, công nghiệp, cảng biển. Khi các đầu mối được kết nối hiệu quả, chuỗi đô thị ven biển có điều kiện phát huy tính bổ trợ về chức năng, thay vì phát triển rời rạc.
Trong khi đó, ba hành lang Đông – Tây hướng tới tăng kết nối giữa khu vực ven biển với vùng phía trong tỉnh và Tây Nguyên. Đây là định hướng đáng chú ý trong bối cảnh Khánh Hòa có lợi thế về cảng biển, du lịch và dịch vụ, đồng thời có khả năng kết nối với các vùng sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và các trung tâm kinh tế phía tây.
Với hành lang Vân Phong – Buôn Ma Thuột, định hướng kết nối gắn với khả năng vận chuyển hàng hóa giữa khu vực sản xuất ở Tây Nguyên với hệ thống cảng biển và dịch vụ logistics. Hành lang Nha Trang – Diên Khánh – Khánh Vĩnh kết nối không gian đô thị trung tâm với khu vực phía tây. Còn hành lang Phan Rang – Tháp Chàm – Tây Nguyên gắn với định hướng phát triển phía nam, nơi quy hoạch xác định các lĩnh vực du lịch, văn hóa, năng lượng sạch và công nghiệp xanh.
Dù có đặc điểm khác nhau, các hành lang đều đặt ra yêu cầu kết nối hạ tầng phải đi cùng tổ chức không gian sản xuất và dịch vụ. Một tuyến đường có thể rút ngắn thời gian di chuyển, nhưng để tạo ra giá trị kinh tế lâu dài, các khu vực dọc tuyến và hai đầu kết nối cần có hoạt động sản xuất, điểm trung chuyển, kho bãi và dịch vụ vận tải phù hợp.
Đây cũng là vấn đề cần được tính toán trong quá trình cụ thể hóa quy hoạch: kết nối giao thông sẽ phục vụ dòng hàng hóa nào, các địa bàn sẽ đảm nhiệm chức năng gì và những dịch vụ nào có thể hình thành trên cơ sở lợi thế sẵn có.
Từ lợi thế cảng biển đến chuỗi dịch vụ logistics
Trong cấu trúc phát triển được xác định, Khu kinh tế Vân Phong là cực động lực phía bắc, tập trung phát triển công nghiệp và logistics biển. Khu vực Nha Trang – Cam Lâm – Cam Ranh giữ vai trò trung tâm với các chức năng hành chính, dịch vụ, du lịch và công nghiệp công nghệ cao. Phía nam, khu vực Phan Rang được định hướng phát triển du lịch, văn hóa, năng lượng sạch và công nghiệp xanh.
Sự khác biệt về chức năng giữa các khu vực có thể tạo ra nhu cầu kết nối và trao đổi hàng hóa, dịch vụ. Vì vậy, các hành lang giao thông cần được đặt trong mối quan hệ với cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm dịch vụ và vùng sản xuất, thay vì chỉ xem xét như những tuyến vận tải độc lập.
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, Khánh Hòa có vị trí chiến lược trong phát triển vùng Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; cùng với hạ tầng hiện đại, địa phương cần có cơ chế, chính sách đủ mạnh để thu hút nhà đầu tư chiến lược, hình thành các cực tăng trưởng có sức lan tỏa.
Ý kiến này đặt vấn đề về mối quan hệ giữa đầu tư hạ tầng và khả năng thu hút các hoạt động kinh tế. Hạ tầng giao thông có thể tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, nhưng hiệu quả của hành lang còn phụ thuộc vào việc hình thành các dịch vụ đi kèm, khả năng kết nối với vùng nguyên liệu và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Nếu hàng hóa từ Tây Nguyên chủ yếu đi qua Khánh Hòa để ra cảng, phần giá trị gia tăng được tạo ra từ các dịch vụ tại địa phương có thể chưa tương xứng với lợi thế kết nối. Ngược lại, khi giao thông gắn với kho bãi, vận tải, bảo quản, chế biến và các hoạt động hỗ trợ thương mại, hành lang có thể đảm nhận vai trò lớn hơn trong tổ chức kinh tế vùng.
Đây là hướng cần được nghiên cứu và cụ thể hóa thông qua quy hoạch chuyên ngành, kế hoạch đầu tư và các dự án phù hợp. Việc mở đường không tự động tạo ra chuỗi dịch vụ logistics nếu thiếu nguồn hàng, nhu cầu thị trường và điều kiện tổ chức hoạt động kinh doanh.
Trao đổi với phóng viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trần Hòa Nam nhấn mạnh, định hướng phát triển các cực tăng trưởng theo lợi thế so sánh, tránh phân tán nguồn lực hoặc tạo ra sự cạnh tranh triệt tiêu lẫn nhau. Ông cũng đề cập yêu cầu phát triển logistics không dừng ở vai trò trung chuyển mà cần gắn với các dịch vụ đi kèm, kho bãi và khả năng gia tăng giá trị hàng hóa.
Bên cạnh đó, quy hoạch cũng định hướng phát triển đồng bộ hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không; nâng cấp Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh, phát triển Cảng hàng không quốc tế Vân Phong, hệ thống cảng biển, đường sắt tốc độ cao và các tuyến giao thông liên vùng. Các định hướng này cho thấy kết nối được đặt trong mối quan hệ giữa nhiều phương thức vận tải.
Tại hội nghị thẩm định quy hoạch đô thị tỉnh Khánh Hòa ngày 20/8/2026, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đề nghị tiếp tục rà soát mô hình không gian, chức năng đô thị, dự báo dân số, nhu cầu sử dụng đất và các yêu cầu về hạ tầng thích ứng với khí hậu. Những nội dung này liên quan trực tiếp đến việc cụ thể hóa các hành lang phát triển, bởi kết nối liên vùng cần được đặt trong tổng thể quản lý đô thị và sử dụng đất.
Một yêu cầu khác là bảo đảm sự cân bằng giữa khu vực ven biển và phía tây. Quy hoạch xác định phía đông là vùng động lực kinh tế biển, trong khi phía tây có chức năng nông nghiệp, lâm nghiệp và đô thị sinh thái. Vì vậy, việc tăng kết nối cần tính đến cơ hội phát triển của vùng phía trong, đồng thời bảo vệ không gian sinh thái và duy trì các chức năng sản xuất phù hợp.
Bốn hành lang phát triển tạo khung liên kết giữa các cực động lực của Khánh Hòa với nhau và với Tây Nguyên. Để khung định hướng này trở thành động lực tăng trưởng, yêu cầu đặt ra là triển khai đồng bộ giao thông, dịch vụ logistics và tổ chức không gian kinh tế, trên cơ sở nhu cầu thực tế và khả năng huy động nguồn lực.
Hoàn thiện hệ thống giao thông hiện đại giúp Khánh Hòa mở rộng các hành lang phát triển, tăng kết nối biển với Tây Nguyên và các tỉnh lân cận.
