Đất hiếm là nguyên liệu quan trọng để sản xuất nam châm sử dụng trong động cơ phản lực, xe điện, tua-bin gió và thiết bị y tế. Dù Mỹ đang đẩy mạnh đầu tư vào khai thác và sản xuất nam châm, nhiều doanh nghiệp nước này vẫn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu từ Trung Quốc.
Nhật Bản đã bắt đầu chịu ảnh hưởng khi nguồn cung từ Trung Quốc suy giảm. Chính phủ nước này đang đề nghị Washington hỗ trợ trước nguy cơ dự trữ yttrium cạn kiệt vào cuối năm nay.
Mỹ cũng triển khai các biện pháp bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Theo thỏa thuận kéo dài 10 năm với MP Materials, Lầu Năm Góc bảo đảm giá tối thiểu 110 USD/kg đối với NdPr (hỗn hợp neodymium và praseodymium), đồng thời bù đắp phần chênh lệch nếu giá thị trường thấp hơn mức này.
Tuy nhiên, mở rộng khai thác và sản xuất nam châm vẫn chưa đủ để giải quyết bài toán nguồn cung. Một nút thắt quan trọng nằm ở khâu chuyển oxit đất hiếm thành kim loại và hợp kim – nguyên liệu đầu vào để sản xuất nam châm.
Theo Canaccord Genuity, Trung Quốc hiện kiểm soát hơn 90% công suất toàn cầu ở công đoạn này, tương đương 210.000 tấn. Trong khi đó, thời gian chờ thiết bị đúc hợp kim có thể lên tới hai năm, còn các quy định kiểm soát xuất khẩu khiến doanh nghiệp phương Tây khó mua thiết bị từ Trung Quốc.
Canaccord dự báo đến năm 2030, công suất sản xuất nam châm bên ngoài Trung Quốc sẽ tăng hơn ba lần, lên khoảng 70.000 tấn. Tuy nhiên, năng lực sản xuất kim loại và hợp kim tại các thị trường này chỉ dự kiến đạt 38.000 tấn, chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
Trong bối cảnh đó, REalloys đang tập trung phát triển năng lực sản xuất kim loại và hợp kim đất hiếm. Công ty vận hành một cơ sở tại Ohio (Mỹ), đồng thời có các thỏa thuận bảo đảm nguồn nguyên liệu từ Canada và Greenland. Doanh nghiệp cũng đang thiết kế nhà máy công suất 300 tấn mỗi năm để sản xuất samarium và gadolinium – hai loại vật liệu chưa có hoạt động sản xuất thương mại tại Mỹ.
Áp lực nguồn cung có thể lớn hơn khi nhu cầu nam châm đất hiếm tăng mạnh trong những năm tới. Canaccord dự báo đến năm 2035, thế giới cần khoảng 365.000 tấn nam châm đất hiếm mỗi năm, tăng 15% so với dự báo trước đó.
Nhu cầu chủ yếu đến từ xe điện, trung tâm dữ liệu, thiết bị bay không người lái và robot hình người. Riêng doanh số xe điện toàn cầu được dự báo tăng từ 23,5 triệu chiếc năm nay lên 52 triệu chiếc vào năm 2035.
Canaccord ước tính thị trường NdPr sẽ thiếu hụt khoảng 7% trong năm nay và tình trạng này có thể kéo dài đến năm 2028. Dù các mỏ và nhà máy mới tại Australia, Malawi, Brazil và Mỹ có thể giúp thị trường cân bằng trong giai đoạn 2029-2031, tình trạng thiếu hụt được dự báo sẽ quay trở lại, lên 10% vào năm 2035. Với dysprosium và terbium, mức thiếu hụt có thể đạt 12%.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng cảnh báo năng lực luyện kim và sản xuất nam châm bên ngoài Trung Quốc có thể không đáp ứng đủ nhu cầu, ngay cả khi toàn bộ dự án đã công bố được triển khai.
Điều này cho thấy thách thức của phương Tây không chỉ nằm ở việc khai thác thêm đất hiếm mà còn ở khả năng chế biến và sản xuất kim loại, hợp kim. Đây có thể là mắt xích quyết định trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc.
