Khi bục giảng không còn là nơi an toàn
Gần 11h ngày 19/10, trong một tiết Toán tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội, một nam sinh bất ngờ lao lên bục giảng, dùng tay đấm vào đầu cô giáo. Hình ảnh được ghi lại và lan truyền trên mạng xã hội khiến nhiều người bất ngờ đến khó tin. Nhà trường đã phối hợp với cơ quan công an xác minh vụ việc; sức khỏe và tinh thần của nữ giáo viên được thông tin là đã ổn định.
Nguyên nhân cụ thể của vụ việc cần chờ cơ quan chức năng làm rõ. Nhưng dù xuất phát từ mâu thuẫn nào, hành vi dùng bạo lực với giáo viên ngay trong giờ học vẫn không thể chấp nhận. Không thể lấy sự nóng giận để thay cho lý lẽ, càng không thể biến bục giảng thành nơi giải quyết bất đồng bằng nắm đấm.
Còn nhớ, tháng 11/2023, tại Trường THCS Văn Phú, huyện Sơn Dương, Tuyên Quang, một số học sinh có hành vi xúc phạm, nói tục và ném dép vào giáo viên. Vụ việc gây bức xúc dư luận và dẫn đến việc các cơ quan chức năng xác minh, xem xét trách nhiệm của những cá nhân liên quan, từ giáo viên, học sinh đến người đứng đầu nhà trường.
Hai vụ việc ở những thời điểm khác nhau chưa đủ để kết luận bạo lực với giáo viên đang gia tăng trên cả nước, nhưng đủ để đặt ra câu hỏi về khả năng ngăn ngừa và xử lý những hành vi vượt giới hạn trong trường học.
Mỗi lần xảy ra sự việc, dư luận lại phẫn nộ, ngành giáo dục lại yêu cầu chấn chỉnh, nhà trường lại rà soát nội quy. Song nếu giới hạn ứng xử chỉ được nhắc đến sau mỗi vụ việc, còn cách xử lý vi phạm thiếu nhất quán, những lời cảnh báo sẽ khó chuyển thành thay đổi thực chất. Quyền uy của người thầy bị bào mòn cũng từ những khoảng trống như thế.
Giáo dục hiện đại đề cao việc tôn trọng học sinh, khuyến khích các em bày tỏ suy nghĩ, phản biện và chủ động trong học tập. Đó là những tiến bộ cần thiết. Có điều, quyền được nói lên ý kiến luôn đi cùng trách nhiệm đối với lời nói và hành vi của mình. Phản biện không phải là xúc phạm; thể hiện cá tính không đồng nghĩa với thách thức mọi giới hạn.
Không nên quy kết rằng việc tiếp thu phương pháp giáo dục nước ngoài khiến học sinh coi thường thầy cô. Điều cần xem xét là quá trình đổi mới đã quan tâm tương xứng đến việc rèn luyện khả năng tự kiểm soát, ý thức về giới hạn và trách nhiệm với cộng đồng hay chưa. Nếu người lớn chỉ nhấn mạnh quyền của trẻ mà ngại giúp các em nhận ra sai lầm, sự bao dung rất dễ bị hiểu thành dễ dãi.
Kỷ cương phải được thực thi bằng những nguyên tắc công bằng
Giáo viên ngày nay vừa giảng dạy, kiểm tra, đánh giá, vừa quản lý học sinh, phối hợp với phụ huynh và xử lý những tình huống hành vi phức tạp. Khi mâu thuẫn xảy ra, họ có thể phải giải trình với nhiều cấp, đối diện với sức ép từ gia đình học sinh và những phán xét chóng vánh trên mạng xã hội. Không phải giáo viên nào cũng chịu áp lực giống nhau, càng không thể lấy khó khăn nghề nghiệp để bỏ qua sai phạm của người dạy học. Nhưng nếu người thầy phải chịu trách nhiệm duy trì kỷ cương mà thiếu sự hỗ trợ kịp thời từ nhà trường, trách nhiệm ấy sẽ trở nên nặng nề và khó thực hiện.
Giáo viên không được phép đánh mắng, làm nhục hay xúc phạm học sinh. Tuy nhiên, ngăn chặn bạo lực không có nghĩa là tước bỏ quyền quản lý lớp học của người thầy. Giáo viên cần được thực hiện các biện pháp giáo dục phù hợp, trong giới hạn pháp luật, đồng thời có cơ chế để nhà trường can thiệp khi tình huống vượt quá khả năng xử lý của cá nhân.
Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT ngày 15/9/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hiệu lực từ ngày 31/10/2025, quy định về khen thưởng, kỷ luật học sinh trong nhà trường và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Điều quan trọng không chỉ là có quy định, mà còn là cách thực hiện trong từng trường hợp cụ thể. Khi xảy ra vi phạm, nhà trường cần bảo đảm an toàn cho người bị ảnh hưởng, xác minh khách quan, thông báo và phối hợp với gia đình, áp dụng biện pháp giáo dục hoặc kỷ luật đúng thẩm quyền; trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật phải phối hợp với cơ quan chức năng. Sau xử lý, cần theo dõi việc khắc phục và đánh giá nguy cơ tái diễn. Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, thay vì để giáo viên tự xoay xở hoặc giải quyết bằng những lời xin lỗi, bản kiểm điểm mang tính hình thức.
Khảo sát TALIS 2024 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cho thấy, khoảng 18% giáo viên được khảo sát xem việc bị học sinh đe dọa hoặc lăng mạ bằng lời nói là một nguồn gây căng thẳng trong công việc. Đây không phải tỷ lệ giáo viên bị hành hung, nhưng cho thấy ứng xử và kỷ luật lớp học là vấn đề cần được quan tâm trong môi trường giáo dục. Bảo vệ người thầy không phải trao cho họ quyền lực tuyệt đối, mà là bảo đảm những quy tắc chung được thực thi công bằng và người thực hiện đúng trách nhiệm có chỗ dựa cần thiết.
Quan hệ giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh cũng tác động trực tiếp đến kỷ cương học đường. Phụ huynh có quyền yêu cầu chất lượng giảng dạy tương xứng với cam kết của nhà trường, phản ánh khi con bị đối xử không công bằng và đề nghị làm rõ những sự việc ảnh hưởng đến quyền lợi của trẻ. Nhà trường phải tiếp nhận những phản ánh ấy nghiêm túc, không thể lấy danh dự giáo viên làm lý do để né tránh trách nhiệm.
Nhưng quyền phản ánh không đồng nghĩa với quyền kết luận thay cho quá trình xác minh. Việc đóng học phí, dù ở mức cao, cũng không thể biến phụ huynh thành người có quyền quyết định mọi vấn đề trong trường học, càng không thể khiến giáo viên mặc nhiên trở thành bên có lỗi mỗi khi phát sinh mâu thuẫn. Nếu nhà trường vì sợ tranh cãi, ảnh hưởng uy tín hoặc mất lòng phụ huynh mà vội vàng yêu cầu giáo viên nhận lỗi trước khi sự việc được làm rõ, nguyên tắc công bằng sẽ bị tổn hại. Học phí có thể chi trả cho dịch vụ giáo dục, nhưng không mua được quyền đứng ngoài nội quy.
Quyền uy phải được bảo vệ bằng những nguyên tắc nhất quán
Quyền uy sư phạm không phải quyền lực để người thầy muốn nói gì thì nói, muốn làm gì thì làm. Nó được tạo nên từ tri thức, nhân cách, sự công bằng và niềm tin của học sinh. Một giáo viên thiếu trách nhiệm, xúc phạm học trò hoặc lạm dụng vị trí của mình cũng có thể làm tổn hại quyền uy ấy. Bảo vệ người thầy vì thế không đồng nghĩa với bao che cho mọi hành vi của giáo viên.
Nhưng quyền uy sư phạm cũng khó tồn tại nếu các quy tắc ứng xử chỉ được nhắc đến mà không được thực thi nhất quán, nếu vi phạm bị xử lý khác nhau tùy sức ép của từng bên, hoặc nếu người đứng lớp phải đơn độc trước những tình huống vượt quá khả năng của mình. Khi học sinh thấy hành vi vượt giới hạn không được xử lý đến nơi đến chốn, khi phụ huynh có thể gây sức ép để thay đổi cách giải quyết, còn nhà trường thiếu sự kiên định trong thực thi nội quy, niềm tin vào kỷ cương sẽ dần suy giảm.
Muốn khắc phục, ngành giáo dục cần rà soát các vụ việc học sinh xúc phạm, đe dọa hoặc hành hung giáo viên, xây dựng dữ liệu đủ tin cậy để nhận diện nguyên nhân và đánh giá hiệu quả phòng ngừa. Mỗi trường cần có quy trình tiếp nhận phản ánh, xác minh, xử lý vi phạm và hỗ trợ người bị ảnh hưởng; đồng thời theo dõi những trường hợp có nguy cơ tái diễn, phối hợp thực chất với gia đình và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Việc hình thành nhân cách phải hiện diện trong cách người lớn ứng xử và cách nhà trường thực thi những quy tắc đã đề ra.
Một nền giáo dục tốt phải biết bảo vệ học sinh khỏi bạo lực, bảo vệ giáo viên khỏi sự xúc phạm và giữ cho mọi người trong trường học ở đúng giới hạn trách nhiệm của mình. Nếu sau mỗi vụ việc, chúng ta chỉ nhắc lại rằng học sinh cần lễ phép với thầy cô, bài học ấy sẽ khó đi xa hơn những lời kêu gọi. Điều quan trọng hơn là làm cho học sinh hiểu giới hạn, gia đình nhận rõ trách nhiệm và nhà trường đủ công tâm, kiên định để mọi quy tắc đều có giá trị trong đời sống thực tế. Khi ấy, quyền uy của người thầy mới được vun đắp bằng niềm tin và bảo vệ bằng kỷ cương.
