Từ “học tập” đến năng lực hành động
Đất nước đang bước vào một giai đoạn mà nhiều mục tiêu không còn cho phép cách làm chậm, làm theo quán tính hay chỉ dừng ở việc hoàn thành quy trình. Hàng loạt quyết sách lớn được ban hành trên nhiều lĩnh vực, từ phát triển kinh tế, đất đai, biển, an ninh đến công tác cán bộ, người Việt Nam ở nước ngoài. Mỗi quyết sách mở ra một hướng đi, nhưng để hướng đi ấy trở thành kết quả lại cần một quá trình khác, là tổ chức thực hiện.
Ở đó, chủ trương cuối cùng vẫn phải đi qua con người. Một định hướng về đất đai phải được chuyển thành quy định và cách xử lý cụ thể; một chiến lược phát triển phải được biến thành công việc, nguồn lực, tiến độ; một yêu cầu về đổi mới đội ngũ phải thể hiện trong từng quyết định và cách người có trách nhiệm giải quyết công việc.
Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV diễn ra từ ngày 20 đến 24/7 cũng đặt trọng tâm vào những vấn đề quan trọng nhằm triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Sau Hội nghị, các nghị quyết, kết luận tiếp tục được quán triệt và tổ chức thực hiện trên toàn quốc.
Nhìn từ đó, năng lực thực thi không phải vấn đề bên lề. Sau mỗi quyết sách là một bài toán về con người: Đọc tình hình thế nào, lựa chọn phương án ra sao, sử dụng thẩm quyền đến đâu và có dám chịu trách nhiệm về kết quả hay không.
Chỉ thị 07-CT/TW được Bộ Chính trị ban hành ngày 13/7/2026, thay thế Chỉ thị 05-CT/TW và Kết luận 01-KL/TW, đặt việc học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong bối cảnh phát triển mới. Chỉ thị thẳng thắn chỉ ra ở một số nơi việc học và làm theo còn hình thức, thiếu chiều sâu, chưa chú trọng đúng mức việc vận dụng phương pháp Hồ Chí Minh; trách nhiệm nêu gương chưa gắn chặt với việc giải quyết những vấn đề nổi cộm, bức xúc của nhân dân.
Vì vậy, chữ “thực hành” không đơn thuần là thêm một cách diễn đạt. Nó làm thay đổi câu hỏi đặt ra đối với việc học Bác, không chỉ học được gì, mà những điều đã học được đưa vào công việc như thế nào.
Học không để thuộc, mà để làm
Nếu chỉ tiếp cận di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở những chuẩn mực đạo đức, lời dạy hay câu chuyện về Người, việc học rất dễ dừng lại ở nhận thức. Nhưng khi đặt trọng tâm vào phương pháp, câu hỏi trở nên thiết thực hơn: Trước một vấn đề cụ thể, phải nhìn thế nào, bắt đầu từ đâu, tổ chức công việc ra sao, xử lý mối quan hệ giữa nguyên tắc và tình huống như thế nào, làm thế nào để một chủ trương đi đến kết quả?
Tại Hội nghị toàn quốc ngày 3/9, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết khi truyền đạt chuyên đề về Chỉ thị 07 nhấn mạnh mục tiêu chuyển từ “học tập và làm theo” sang “học tập và thực hành”, qua đó khắc phục bệnh hình thức, tình trạng nói mà không làm.
Tinh thần ấy được diễn giải qua mạch, “Tư tưởng soi đường, đạo đức giữ gốc, phương pháp mở lối, phong cách nêu gương”. Phương pháp Hồ Chí Minh được đặt trong yêu cầu gắn lý luận với thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan, kết hợp mục tiêu chiến lược với nhiệm vụ trọng tâm, giữ vững nguyên tắc nhưng linh hoạt trong sách lược, chủ động tạo thế và nguồn lực, làm từng bước và thường xuyên kiểm tra tiến độ.
Soi chiếu vào công việc hôm nay, những yêu cầu này rất cụ thể. Một cán bộ đứng trước một hồ sơ tồn đọng cần nhìn đúng bản chất vấn đề, xác định rõ thẩm quyền và tìm cách tháo gỡ trong khuôn khổ cho phép. Một người đứng đầu muốn cấp dưới dám làm trước hết phải tạo ra môi trường mà trách nhiệm được xác định rõ, quyền hạn được sử dụng đúng và người làm việc vì lợi ích chung không bị đẩy vào tâm lý chỉ chọn phương án an toàn.
Nghị quyết 24-NQ/TW cũng đặt vấn đề ở chính chỗ này khi yêu cầu cán bộ, đảng viên tiên phong, gương mẫu, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tại Hội nghị ngày 3/9, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh: việc thuộc thẩm quyền phải quyết định, việc thuộc trách nhiệm phải xử lý; khó khăn phải chủ động tìm cách tháo gỡ, còn việc vượt thẩm quyền phải báo cáo cùng phương án đề xuất.
Giữa hai yêu cầu ấy có một điểm chung, là không thể nói về đổi mới nếu cách làm vẫn dựa trên thói quen cũ; cũng không thể đòi hỏi cán bộ dám chịu trách nhiệm nếu trách nhiệm, thẩm quyền và cách đánh giá kết quả không được xác định rõ.
Học Bác, vì thế, không phải là học để có thêm một lớp kiến thức nằm ngoài công việc. Đó phải là quá trình hình thành một phương pháp để xử lý chính những công việc đang đặt ra trước mắt.
Thước đo nằm ở công việc
Điều đáng lo nhất của việc học tập Bác, nếu không được đặt đúng cách, không phải là học chưa đủ mà là học xong vẫn làm việc theo thói quen cũ.
Một báo cáo hoàn thành đúng hạn, một buổi sinh hoạt diễn ra đầy đủ hay một bản đăng ký được viết chỉn chu tự thân chưa nói lên nhiều về chất lượng thực hành. Chỉ thị 07 đặt yêu cầu gắn việc học với nhiệm vụ chính trị, các vấn đề thực tiễn và kết quả cụ thể; trong đó nhấn mạnh việc chủ động tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Thước đo vì thế có thể tìm ngay trong những việc rất gần, như một thủ tục được giải quyết nhanh hơn; một vướng mắc của doanh nghiệp được xử lý đúng thẩm quyền; một vấn đề người dân phản ánh được trả lời đến nơi đến chốn; một cán bộ nhận phần việc khó thay vì tìm cách chuyển sang người khác.
Những chuyển động này có thể không tạo ra một báo cáo dài, nhưng lại được người dân nhìn thấy bằng thời gian chờ đợi được rút ngắn, bằng một việc được giải quyết và bằng cảm giác rằng bộ máy đang thực sự chuyển động.
Tinh thần ấy được cụ thể hóa hơn trong Kế hoạch 09-KH/TW ngày 15/9/2026 của Ban Bí thư về thực hiện Chỉ thị 07-CT/TW. Việc triển khai được đặt trong yêu cầu xác định rõ nhiệm vụ, cơ quan chủ trì, trách nhiệm, sản phẩm, nguồn lực và thời hạn; đồng thời tăng cường kiểm tra, đánh giá chất lượng, hiệu quả công việc và sự hài lòng của Nhân dân, khắc phục bệnh hình thức, phô trương, dàn trải.
Như vậy, “thực hành” không chỉ là yêu cầu về thái độ, mà đòi hỏi cả cách tổ chức công việc phải thay đổi. Việc phải có người làm, trách nhiệm phải có nơi nhận, nhiệm vụ phải có thời hạn và kết quả phải được nhìn thấy.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh yêu cầu tổ chức thực hiện phải “rõ việc, rõ người, rõ thẩm quyền, nguồn lực, thời hạn, sản phẩm, trách nhiệm”, đồng thời lưu ý không thể lấy văn bản, hội nghị thay cho chuyển biến thực tế. Qua đó, việc học Bác được đặt vào đúng nơi nó cần hiện diện, trong quá trình giải quyết công việc, chứ không phải chỉ trong những hoạt động dành riêng cho việc học.
Đây cũng là lúc phương pháp phải đi cùng những công cụ mới. Công nghệ có thể giúp công việc nhanh hơn, dữ liệu có thể giúp quyết định có thêm căn cứ, trí tuệ nhân tạo có thể mở ra những khả năng mới. Nhưng công cụ không tự lựa chọn mục tiêu, không tự xác định trách nhiệm và cũng không thay con người chịu trách nhiệm về một quyết định tác động đến người dân, doanh nghiệp hay nguồn lực quốc gia. Trong một thời kỳ mà đất nước đặt ra những mục tiêu phát triển với quy mô lớn, cách làm cũ sẽ ngày càng bộc lộ giới hạn. Điều cần thiết không phải là làm nhanh bằng mọi giá, mà là nghĩ đúng hơn, quyết đúng hơn và làm đến cùng trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc, thực tiễn và trách nhiệm.
Có lẽ vì thế, học Bác trong giai đoạn mới không nên được hiểu đơn thuần là nhớ thêm một câu nói, thuộc thêm một mẩu chuyện hay hoàn thành thêm một bản đăng ký. Điều quan trọng hơn là hình thành một cách nhìn và cách làm đủ tỉnh táo trước những vấn đề mới, biết dựa vào thực tiễn, biết tôn trọng quy luật, biết quyết việc thuộc trách nhiệm của mình và biết chịu trách nhiệm về kết quả.
Nghị quyết có thể chỉ đường, thể chế có thể mở lối, công nghệ có thể tạo thêm công cụ, nhưng người đi và cách đi vẫn là con người. Nếu học Bác mà công việc vẫn trì trệ, cách ứng xử vẫn xa dân, quyết định vẫn né tránh thì việc học mới dừng ở nhận thức. Còn khi một điểm nghẽn được tháo, một việc khó được quyết, một nguồn lực được khơi thông, một người dân bớt phải chờ đợi, khi ấy di sản không còn nằm trên trang sách mà đã bước vào đời sống.
Đó có lẽ cũng là ý nghĩa sâu hơn của chữ “thực hành” trong Chỉ thị 07: Không học Bác để nói thêm về Bác, mà để trước những công việc của hôm nay, mỗi người trong chúng ta biết nghĩ sâu hơn, quyết đúng hơn và làm tốt hơn những công việc của mình.
