Cùng với đó, tỉnh Gia Lai siết chặt quản lý đội tàu, kiểm soát xuất, nhập bến, xử lý dứt điểm vi phạm, từng bước xây dựng nghề cá có trách nhiệm, góp phần tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).
Bám bến cá, sát từng chủ tàu
Trên địa bàn các xã biên giới biển Đề Gi, Cát Tiến, Ngô Mây (Gia Lai), nghề khai thác thủy sản từ lâu là sinh kế quan trọng của người dân. Mỗi ngày, hàng trăm tàu cá nối nhau vươn khơi, mang theo kỳ vọng về những chuyến biển đầy khoang, nhưng cũng mang theo trách nhiệm tuân thủ pháp luật, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và chủ quyền biển đảo.
Xác định tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành pháp luật là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cát Khánh thường xuyên xuống từng bến cá, gặp gỡ chủ tàu, thuyền trưởng, ngư dân để tuyên truyền, hướng dẫn những quy định cần thực hiện trước, trong và sau mỗi chuyến biển.
Đơn vị hiện phụ trách địa bàn có hoạt động khai thác thủy sản sôi động, với khoảng 300-400 tàu cá thường xuyên vươn khơi. Với phương châm “bám địa bàn, sát ngư dân”, công tác tuyên truyền được thực hiện theo từng nhóm tàu, từng chủ tàu, phù hợp với đặc điểm hoạt động và nhận thức của từng đối tượng.
Những quy định pháp luật vốn khô khan được cán bộ Biên phòng cụ thể hóa thành những việc ngư dân cần ghi nhớ: tuyệt đối không đưa tàu sang vùng biển nước ngoài khai thác trái phép; duy trì thiết bị giám sát hành trình (VMS); ghi chép đầy đủ nhật ký khai thác; hoạt động đúng vùng biển được phép; chấp hành nghiêm quy định xuất, nhập bến và nắm rõ các chế tài nếu vi phạm.
Không chỉ tuyên truyền, lực lượng Biên phòng còn phối hợp Ban Quản lý cảng cá Đề Gi hướng dẫn ngư dân sử dụng phần mềm eCDT trên điện thoại thông minh để thực hiện khai báo xuất, nhập bến.
Trong năm 2026, lực lượng chức năng đã hướng dẫn 1.014 tàu cá với 4.712 lượt tàu xuất bến và 4.529 lượt tàu nhập bến thực hiện khai báo trên hệ thống eCDT đúng quy định. Cùng với đó, 242 tàu cá được tuyên truyền, hướng dẫn đăng ký sử dụng tần số vô tuyến điện, góp phần bảo đảm thông tin liên lạc trong quá trình hoạt động trên biển.
Điểm đáng chú ý là công tác tuyên truyền không dừng lại trong địa bàn phụ trách. Với những tàu cá không đủ điều kiện khai thác đang neo đậu ngoài tỉnh, cán bộ, chiến sĩ chủ động tìm đến tận nơi để vận động, hướng dẫn.
Đơn vị đã cử các cán bộ trực tiếp đến Lâm Đồng và TP Hồ Chí Minh tuyên truyền cho 37 tàu cá không đủ điều kiện khai thác thủy sản đang neo đậu ngoài tỉnh; vận động chủ tàu chấp hành quy định, không tự ý đưa tàu đi khai thác hoặc tìm cách né tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng.
Trao đổi với PV, Trung tá Nguyễn Ngọc Dương – Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cát Khánh - cho biết: “Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã ra quyết định xử phạt 11 vụ liên quan 19 thuyền trưởng, thuyền viên về hành vi mất kết nối và các vi phạm trong lĩnh vực thủy sản; đồng thời tham mưu cho Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai ra quyết định xử phạt 5 tàu/5 thuyền trưởng với số tiền hơn 177 triệu đồng do mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, đồng thời tước chứng chỉ thuyền trưởng 9 tháng".
Theo Trung tá Nguyễn Ngọc Dương, so với trước, vi phạm IUU trên địa bàn giảm đáng kể; ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân được nâng lên. Đáng chú ý, không có tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ, xử lý.
Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cát Khánh cho hay thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền, tuần tra, kiểm soát, quản lý chặt tàu cá không đủ điều kiện hoạt động. Kiên quyết xử lý các tàu cá có hành vi vi phạm khai thác IUU và giám sát tàu cá qua hệ thống eCDT và hệ thống kiểm soát tàu cá của BĐBP theo đúng quy định".
Mỗi ngư dân là một “mắt xích” trong cuộc chiến chống IUU
Tại xã đảo Nhơn Châu, công tác tuyên truyền, vận động ngư dân cũng được Đồn Biên phòng Nhơn Châu duy trì thường xuyên. Ngư dân được hướng dẫn khai thác đúng thủ tục, đúng quy định và đúng hình thức đã đăng ký; không sử dụng nghề giã cào tại những vùng biển không được phép.
Lực lượng Biên phòng đồng thời nhắc nhở ngư dân sử dụng thiết bị định vị có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, tuyệt đối không sử dụng thiết bị có hiển thị “Đường lưỡi bò”, “Tứ Sa”.
Trung tá Nguyễn Hữu Cần - Đồn trưởng Đồn Biên phòng Nhơn Châu - nhấn mạnh: “Song song với tuyên truyền, đơn vị phối hợp các lực lượng liên quan tổ chức tuần tra, kiểm soát trên vùng biển đảo Nhơn Châu. Đặc biệt, mô hình “Hòm thư tố giác tội phạm ẩn danh” được duy trì, qua đó tiếp nhận thông tin phản ánh, tố giác của người dân và ngư dân về các hành vi vi phạm pháp luật, nhất là vi phạm quy định khai thác thủy sản.
Theo Trung tá Nguyễn Hữu Cần, từ những thông tin do người dân cung cấp, lực lượng chức năng có thêm cơ sở để nắm tình hình, chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm. Quan trọng hơn, mô hình góp phần tạo sự đồng thuận, để chính ngư dân trở thành những “tai mắt” cùng lực lượng chức năng bảo vệ vùng biển, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và xây dựng nghề cá có trách nhiệm.
Cùng với nỗ lực của lực lượng Biên phòng tại cơ sở, tỉnh Gia Lai đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm xử lý dứt điểm những tồn tại trong công tác chống khai thác IUU.
Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn yêu cầu các sở, ngành và UBND cấp xã được giao nhiệm vụ khẩn trương ban hành kế hoạch triển khai, bảo đảm đồng bộ, hiệu lực, hiệu quả. Tinh thần được quán triệt rõ ràng: “Rà soát đến đâu, lập danh sách đến đó, giao trách nhiệm đến đó, xử lý đến cùng”.
Đối với các cảng cá, UBND tỉnh yêu cầu rà soát 100% lượt tàu xuất bến, nhập bến, sản lượng thủy sản qua cảng và hồ sơ liên quan trên hệ thống eCDT từ ngày 1/3 đến nay. Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh chỉ đạo các đồn, trạm Biên phòng phối hợp với ban quản lý cảng cá định kỳ đối soát dữ liệu tàu cá xuất, nhập bến; tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản trên biển và tại những địa bàn có nguy cơ cao.
Đặc biệt, các trường hợp mất kết nối thiết bị giám sát hành trình tàu cá từ năm 2024 đến nay thuộc thẩm quyền phải được tập trung xử lý dứt điểm, hoàn thành trước ngày 15/9. Các địa phương cũng phải chốt danh sách tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, đặc biệt là nhóm tàu “3 không” gồm không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép.
Gia Lai hiện có 5.738 tàu cá từ 6m trở lên, trong đó 3.138 tàu hoạt động vùng khơi; 3.339 tàu đã lắp đặt thiết bị VMS. Đáng chú ý, 100% tàu cá từ 15m trở lên đang hoạt động được giám sát. Từ tháng 6/2024 đến nay, địa phương không có tàu cá bị nước ngoài bắt giữ.
Những con số cho thấy công tác quản lý, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản đang được triển khai ngày càng chặt chẽ. Tuy nhiên, để cuộc chiến chống IUU đi vào thực chất, yếu tố quyết định vẫn là ý thức chấp hành của từng chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân.
Bởi mỗi con tàu ra khơi đúng quy định không chỉ mang theo kỳ vọng về một chuyến biển thuận lợi, mà còn mang theo trách nhiệm với nguồn lợi thủy sản, với chủ quyền biển đảo và uy tín của nghề cá Việt Nam.
Khi mỗi chủ tàu hiểu luật, mỗi thuyền trưởng giữ đúng vùng biển, mỗi ngư dân chủ động nói không với khai thác bất hợp pháp, cuộc chiến chống IUU sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng chức năng, mà trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng ngư dân.
