Nhiệt độ đại dương tăng cao do biến đổi khí hậu đang khiến các rạn san hô trên thế giới chịu áp lực ngày càng lớn. Khi nước biển quá nóng, san hô có thể bị tẩy trắng, mất đi màu sắc vốn có và nguồn dinh dưỡng quan trọng. Nếu tình trạng này kéo dài, san hô có thể suy yếu hoặc chết.
Việc phục hồi những rạn san hô đã chết rất khó khăn, tốn kém và mất nhiều thời gian. Đáng lo ngại hơn, san hô sau khi được phục hồi vẫn có thể tiếp tục bị tổn thương trong những đợt nắng nóng tiếp theo. Vì vậy, các nhà khoa học đang tìm cách bảo vệ những rạn san hô còn sống ngay từ đầu.
Nhóm nghiên cứu đã thử nghiệm những tấm che nắng hình ô tại vùng biển Florida Keys, Mỹ.
Các tấm che không thể làm giảm nhiệt độ nước biển, nhưng có thể giảm lượng ánh sáng và tia cực tím chiếu trực tiếp xuống san hô. Đây là những yếu tố có thể khiến tác động của nhiệt độ cao trở nên nghiêm trọng hơn.
Theo nhà nghiên cứu, tẩy trắng do nhiệt đang là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với các rạn san hô trên toàn cầu. Giải quyết biến đổi khí hậu vẫn là yếu tố quan trọng nhất, nhưng các biện pháp như tạo bóng râm có thể giúp bảo vệ một số rạn san hô trong thời gian ngắn.
Ý tưởng này xuất phát từ đợt tẩy trắng san hô nghiêm trọng tại Florida năm 2023. Sự kiện đó gần như xóa sổ nhiều loài san hô phân nhánh và gây thiệt hại nặng cho một số loài san hô não tại vùng nước ven bờ.
Vào mùa hè năm 2024, nhóm nghiên cứu lắp đặt 20 tấm che nắng trên 10 cụm san hô thuộc hai loài san hô là Pseudodiploria clivosa và Colpophyllia natans tại cảng Newfound, thuộc Florida Keys.
Các tấm che được làm từ khung ống và vải nylon, đặt cách bề mặt san hô khoảng 30 cm. Thiết bị có thể giảm khoảng 60% lượng ánh sáng chiếu xuống san hô.
Cứ hai tuần một lần, các thợ lặn quay lại kiểm tra màu sắc của san hô và lấy mẫu mô để theo dõi các loại tảo cộng sinh sống bên trong.
Những loại tảo này đóng vai trò rất quan trọng. San hô cung cấp nơi sống cho tảo, trong khi tảo cung cấp phần lớn nguồn dinh dưỡng mà san hô cần. Tảo cũng tạo nên màu sắc đặc trưng của san hô.
Khi nhiệt độ tăng cao khiến mối quan hệ này bị phá vỡ, san hô mất tảo, chuyển sang màu trắng và rơi vào tình trạng thiếu dinh dưỡng.
Kết quả cho thấy, dù mức độ căng thẳng nhiệt tại khu vực nghiên cứu trong mùa hè năm 2024 thuộc nhóm cao nhất từng được ghi nhận, những cụm san hô được che nắng mất màu ít hơn.
Theo nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy bóng râm có thể giúp giảm hoặc thậm chí đảo ngược một phần hiện tượng tẩy trắng trong một số điều kiện nhất định.
Tuy nhiên, đợt nóng trong thời gian thử nghiệm không gây chết san hô ở cả nhóm được che lẫn nhóm đối chứng. Vì vậy, nghiên cứu chưa thể khẳng định phương pháp này có thể ngăn san hô chết trong những đợt nóng nghiêm trọng hơn.
Ngoài ra, các nhà khoa học nhấn mạnh đây không phải là giải pháp có thể áp dụng cho toàn bộ các rạn san hô trên thế giới. Việc che bóng trên diện rộng sẽ rất khó thực hiện và đòi hỏi phải lựa chọn những khu vực, loài san hô hoặc quần thể đặc biệt quan trọng để ưu tiên bảo vệ.
Nhóm nghiên cứu cũng cho rằng cần thêm các thí nghiệm để xác định phương pháp này có hiệu quả với những loài san hô khác hay không, cũng như tìm ra giới hạn nhiệt độ mà việc che nắng vẫn còn tác dụng.
