Hàng chục nghìn người đang qua lại mỗi ngày giữa Tây Ban Nha và Gibraltar sẽ không còn phải thực hiện các thủ tục kiểm soát biên giới từ ngày 15/7, sau khi Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh chính thức triển khai thỏa thuận lịch sử nhằm tạo thuận lợi cho việc đi lại và thương mại tại vùng lãnh thổ này.
Từ nửa đêm 15/7, hàng rào biên giới giữa thị trấn La Línea de la Concepción của Tây Ban Nha và Gibraltar đã được dỡ bỏ hoàn toàn, đánh dấu việc chính thức áp dụng thỏa thuận đạt được giữa EU, Anh và chính quyền Gibraltar sau nhiều năm đàm phán hậu Brexit.
Ngay sau thời điểm mở cửa, người dân đã tự do di chuyển theo cả hai chiều qua biên giới trong không khí sôi động. Thủ hiến Gibraltar Fabian Picardo cho biết việc dỡ bỏ rào chắn thể hiện "tình anh em giữa hai dân tộc", trong khi Cao ủy Thương mại EU Maroš Šefčovič đánh giá đây là thành quả của bốn năm đàm phán phức tạp và kiên trì.
Thỏa thuận được ký tại Brussels ngày 14/7 với sự tham gia của đại diện EU, Anh, Tây Ban Nha và chính quyền Gibraltar, nhằm bảo đảm quyền tự do đi lại, duy trì hoạt động thương mại và tránh nguy cơ hình thành một đường biên giới cứng sau khi Anh rời EU vào năm 2020.
Gibraltar có diện tích khoảng 6,8 km vuông với gần 40.000 dân nhưng phụ thuộc lớn vào lực lượng lao động từ Tây Ban Nha. Mỗi ngày có khoảng 15.000-15.500 người Tây Ban Nha qua biên giới làm việc, tương đương gần một nửa lực lượng lao động của vùng lãnh thổ này. Nếu không đạt được thỏa thuận, việc kiểm tra hộ chiếu nghiêm ngặt có thể gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế và đời sống khu vực.
Theo cơ chế mới, Gibraltar về thực chất sẽ được kết nối với khu vực tự do đi lại Schengen. Tại sân bay và cảng Gibraltar, thủ tục kiểm soát nhập cảnh sẽ do lực lượng biên phòng Anh và Tây Ban Nha phối hợp thực hiện, tương tự mô hình đang áp dụng tại các ga tàu Eurostar giữa Anh và Pháp.
Du khách đến từ các quốc gia ngoài Schengen, bao gồm cả Vương quốc Anh, sẽ phải tuân thủ Hệ thống Nhập cảnh - Xuất cảnh (EES) của EU với dữ liệu sinh trắc học như nhận diện khuôn mặt và dấu vân tay. Chính quyền Gibraltar cũng cho biết đã triển khai thêm hệ thống camera nhận diện khuôn mặt và tăng cường năng lực giám sát an ninh, hướng tới mô hình "pháo đài kỹ thuật số".
Dù tạo bước đột phá trong việc đi lại và hợp tác kinh tế, thỏa thuận mới không giải quyết vấn đề chủ quyền đối với Gibraltar. Vùng lãnh thổ này thuộc quyền quản lý của Vương quốc Anh từ năm 1713 theo Hiệp ước Utrecht, song Tây Ban Nha vẫn duy trì yêu sách chủ quyền.
Trong cuộc trưng cầu dân ý Brexit năm 2016, khoảng 96% cử tri Gibraltar đã bỏ phiếu ủng hộ việc ở lại EU.
