Đề xuất đặt tên đường mang tên nhà văn hóa Lê Hồng Dương tại Bắc Ninh

Ngày 12/11, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh, Hội Di sản Văn hóa Việt Nam cùng gia đình tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.

Hội thảo là dịp nhìn lại cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của nhà văn hóa Lê Hồng Dương đối với công tác quản lý, bảo tồn và phát huy di sản, đặc biệt là các giá trị văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, NSND Lê Tiến Thọ - Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Ban tổ chức đã nhận được 35 tham luận của các nhà khoa học, nhà quản lý, văn nghệ sĩ và những người từng gắn bó với ông Lê Hồng Dương. Các tham luận tập trung làm rõ tư duy quản lý, tầm nhìn văn hóa và những dấu ấn của ông trong quá trình xây dựng, phát triển đời sống văn hóa địa phương.

Ông Lê Hồng Dương sinh năm 1921 tại thôn Đỗ Xá, thị xã Bắc Ninh, tham gia cách mạng từ năm 1945 và từng đảm nhiệm nhiều vị trí công tác tại địa phương. Đặc biệt, từ năm 1963 đến năm 1983, ông giữ cương vị Trưởng Ty Văn hóa Hà Bắc. Trong 20 năm công tác, ông có nhiều đóng góp quan trọng trong bảo tồn di sản, xây dựng thiết chế văn hóa và phát triển hoạt động văn học nghệ thuật.

Một trong những dấu ấn nổi bật của ông là phục dựng 49 làng quan họ truyền thống, thành lập Đoàn Quan họ Bắc Ninh, tổ chức các chương trình nghệ thuật và tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy dân ca cho thế hệ trẻ. Ông sớm nhận thức được vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản, chú trọng đưa diễn viên trẻ về các làng quan họ gốc để học hát trực tiếp từ nghệ nhân, qua đó gìn giữ không chỉ làn điệu mà cả phong cách diễn xướng, lề lối sinh hoạt và không gian văn hóa truyền thống.

Đối với tranh dân gian Đông Hồ, ông trực tiếp quan tâm sưu tầm, bảo vệ các bản khắc gỗ, tìm hiểu kỹ thuật làm tranh và vận động nghệ nhân duy trì nghề truyền thống. Từ năm 1967, ông cùng cán bộ chuyên môn về địa phương, phối hợp với huyện Thuận Thành và xã Song Hồ khảo sát thực trạng làng nghề, nghiên cứu phương án khôi phục hoạt động sản xuất. Nhờ đó, tranh Đông Hồ không chỉ được bảo vệ như những hiện vật mỹ thuật mà còn được quan tâm từ đội ngũ nghệ nhân, kỹ thuật chế tác đến môi trường sáng tạo và sản xuất.

Bên cạnh đó, ông còn chỉ đạo xây dựng các đề án bảo vệ, phục dựng đình, đền, chùa cổ; quan tâm bảo tồn múa rối nước, đồng ngư; thúc đẩy xuất bản các công trình về địa chí, văn hóa, nghệ thuật Hà Bắc. Ông cũng góp phần xây dựng các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp, vận động thành lập Hội Văn học Nghệ thuật Hà Bắc, tạo môi trường phát triển đội ngũ sáng tác và biểu diễn.

Theo PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, ông Lê Hồng Dương là nhà quản lý văn hóa có tầm nhìn, đặc biệt trong việc bảo tồn và phát triển dân ca quan họ. Việc đưa diễn viên trẻ về các làng quan họ để học hỏi nghệ nhân cho thấy ông đã sớm nhận thức được rằng bảo tồn di sản không thể chỉ dừng ở việc lưu giữ làn điệu, mà phải duy trì môi trường thực hành và chăm lo cho những người nắm giữ di sản.

Ở góc độ quản lý, ông Trương Quang Hải, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh cho rằng, những kinh nghiệm từ thời kỳ ông Lê Hồng Dương phụ trách ngành văn hóa Hà Bắc vẫn còn nguyên giá trị. Đó là khả năng nhận diện sớm các giá trị văn hóa cần ưu tiên bảo tồn; coi trọng khảo sát thực tiễn, nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa và phát huy vai trò của cộng đồng.

Từ những kinh nghiệm này, ông Trương Quang Hải nhấn mạnh công tác quản lý di sản hiện nay cần đổi mới tư duy, coi di sản văn hóa là nguồn lực cho phát triển bền vững. Bắc Ninh cần tiếp tục kiểm kê, tư liệu hóa, số hóa di sản; bảo vệ không gian văn hóa truyền thống, đồng thời có chính sách hỗ trợ nghệ nhân và cộng đồng thực hành di sản.

Với quan họ, cần chú trọng bảo vệ các làng quan họ cổ, phong tục, lề lối sinh hoạt và môi trường thực hành, tránh chỉ tập trung vào biểu diễn, liên hoan. Với tranh Đông Hồ, cần hỗ trợ truyền dạy kỹ thuật, bảo vệ không gian làng nghề, khôi phục nguồn nguyên liệu truyền thống và phát triển sản phẩm phù hợp với thị trường. Việc kết nối di sản với du lịch, công nghiệp văn hóa cũng là hướng đi cần được quan tâm nhằm tạo thêm nguồn lực cho bảo tồn.

Chia sẻ tại hội thảo, TS. Phạm Quốc Quân - Phó Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam cho biết, ông Lê Hồng Dương không chỉ quan tâm đến quan họ hay tranh Đông Hồ mà còn có tư duy bao quát về di sản văn hóa Hà Bắc. Ông đặc biệt coi trọng việc kết nối với giới trí thức, tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu về địa phương, đóng góp cho sự nghiệp bảo tồn di sản.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Minh San khái quát chân dung ông qua ba phẩm chất: tài, tầm và tâm, nhấn mạnh sự tận tụy, tầm nhìn chiến lược và tinh thần đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân.

Từ những đóng góp được làm rõ tại hội thảo, NSND Lê Tiến Thọ cho biết Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc cùng Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam sẽ có văn bản gửi UBND thành phố Bắc Ninh, HĐND thành phố và các cơ quan chức năng, đề xuất đặt tên đường mang tên Lê Hồng Dương tại thành phố Bắc Ninh.

Ban tổ chức cũng dự kiến phối hợp với các tác giả và gia đình biên tập, xuất bản kỷ yếu hội thảo thành sách, góp phần hệ thống hóa tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp của ông, đồng thời bổ sung nguồn tham khảo cho công tác nghiên cứu, quản lý, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong giai đoạn hiện nay.