Chiều 9/11, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt”.
Đây là hoạt động hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026 và tiếp nối dự án nghệ thuật “Chuyện Đình trong Phố”.
Trong lịch sử giáo dục Việt Nam, nền khoa cử Nho học đã đào tạo nhiều nhân tài có đóng góp cho đất nước. Đáng chú ý, bên cạnh con đường học vấn và quan trường, một số nhà khoa bảng còn có công truyền bá tri thức, phát triển kỹ nghệ dân gian, được các thế hệ sau tôn vinh là tổ nghề.
Triển lãm giới thiệu câu chuyện về 8 vị Tiến sĩ được ghi danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, gắn với các nghề thủ công truyền thống, cùng danh nhân Đặng Huy Trứ - người có vai trò đặt nền móng cho nghề nhiếp ảnh ở Việt Nam.
Cụ thể, nghề in mộc bản gắn với Tiến sĩ Lương Như Hộc được giới thiệu qua các tác phẩm tranh khắc in của nghệ nhân làng Thanh Liễu và nhiều họa sĩ, nghệ sĩ đương đại. Nghề dệt chiếu gắn với Tiến sĩ Phạm Đôn Lễ được tái hiện qua không gian sắp đặt của họa sĩ Vũ Xuân Đông kết hợp thực hành của nghệ nhân làng chiếu cói Nga Sơn (Thanh Hóa).
Với nghề sơn ta của Tiến sĩ Trần Lư, khách tham quan có dịp tiếp cận những góc nhìn đa dạng về kỹ thuật sơn ta, thếp vàng. Trong khi đó, nghề ép dầu gắn với Tiến sĩ Nguyễn Quang Tán được thể hiện qua các tác phẩm điêu khắc và đồ vật mang dấu ấn nghề truyền thống.
Các không gian về nghề dệt lượt của Tiến sĩ Phùng Khắc Khoan, nghề thêu của Tiến sĩ Lê Công Hành, nghề thuộc da của Tiến sĩ Nguyễn Thời Trung và nghề dát thiếc của Tiến sĩ Nguyễn Chính cũng được giới thiệu bằng nhiều hình thức sáng tạo, kết hợp giữa kỹ thuật thủ công, chất liệu truyền thống và ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại.
Đặc biệt, không gian về nghề nhiếp ảnh gắn với danh nhân Đặng Huy Trứ tạo điểm nhấn khi kết nối lịch sử hình thành nhiếp ảnh Việt Nam với thực hành hình ảnh đương đại thông qua tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, nhiếp ảnh gia Phạm Duy và sinh viên chuyên ngành Nhiếp ảnh nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Dưới sự giám tuyển của nghệ sĩ, giảng viên Nguyễn Thế Sơn, triển lãm được xây dựng như một cuộc đối thoại giữa tư liệu lịch sử, sản phẩm nghề thủ công và các thực hành nghệ thuật đương đại. Những câu chuyện di sản không chỉ được kể lại qua tư liệu, hiện vật mà còn được chuyển tải bằng nhiều hình thức biểu đạt như mộc bản, sơn mài, tranh thêu, sản phẩm dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt.
Một điểm nhấn đáng chú ý là hệ thống bia khắc mica do họa sĩ Trần Hậu Yên Thế thực hiện xuyên suốt không gian trưng bày. Bằng việc chuyển hóa hình tượng bia đá truyền thống sang chất liệu và ngôn ngữ thị giác hiện đại, tác phẩm tạo nên sự kết nối giữa ký ức lịch sử với tinh thần sáng tạo đương đại.
Với sự tham gia của đông đảo nghệ sĩ, nghệ nhân làng nghề và các nghệ sĩ trẻ, triển lãm không đơn thuần tái hiện tiểu sử những danh nhân hay giới thiệu các nghề thủ công truyền thống, mà còn gợi mở cách tiếp cận di sản như một nguồn tri thức sống. Qua đó, những giá trị văn hóa được trao truyền, làm mới và tiếp tục lan tỏa trong đời sống đương đại.
Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” diễn ra từ ngày 9/11 đến 5/12/2026 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội.