Đô thị hóa nhanh, nước mưa biết thoát về đâu?
Trong khoảng hơn một thập kỷ qua, phía Tây Hà Nội chứng kiến tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ. Từ những vùng đất ven đô, nhiều khu vực dọc Đại lộ Thăng Long, đường Vành đai, các tuyến đường hướng tâm đã hình thành hàng loạt khu đô thị, khu nhà ở, các công trình dịch vụ.
Nhưng cùng với tốc độ xây dựng, một vấn đề ngày càng rõ hơn là khả năng tiêu thoát nước của khu vực chưa phải lúc nào cũng theo kịp tốc độ gia tăng diện tích xây dựng.
Điển hình là đợt mưa lớn vào những ngày giữa tháng 9 vừa qua, dù thời tiết nắng ráo sau nhiều ngày nhưng Đại lộ Thăng Long, Quốc lộ 32 và khu dân cư ven sông Tích vẫn còn tình trạng ngập úng, ảnh hưởng lớn đến đời sống sinh hoạt của người dân.
Bà Tạ Thị Hưởng trú tại thôn Liệp Mai (xã Kiều Phú) chia sẻ, nước đã ngập khu vực này gần một tuần nay. Gia đình bà nằm trong khu vực ngập, gần cầu Ngọc Liệp thường xuyên chịu ảnh hưởng mỗi khi có mưa lớn kéo dài.
Nhiều người dân cũng cho biết, trước đây khu vực còn nhiều ruộng, ao hồ, kênh mương, tình trạng ngập úng không nghiêm trọng như vậy. Nhưng khi nhà cửa, khu đô thị, cụm công nghiệp,... mọc lên dày đặc thì ngập úng ngày càng nhiều.
Thực tế trong khoảng 3 năm trước khi sáp nhập vào Hà Nội (2005 - 2008), tỉnh Hà Tây giao đất xây dựng bám theo 2 bên Đại lộ Thăng Long dày đặc, ruộng trũng được san lấp nên đường trở thành sông mỗi khi mưa lớn.
Đáng chú ý ngay trong các đồ án quy hoạch của Hà Nội, không gian xanh và hệ thống mặt nước được xác định có vai trò quan trọng đối với cấu trúc đô thị.
Quy hoạch phân khu GS từng xác định khu vực vành đai xanh sông Nhuệ là không gian xanh sinh thái chuyển tiếp, trong đó sông Nhuệ cùng hệ thống hồ, kênh, mương là không gian gắn với hệ thống thoát nước, thủy lợi của đô thị trung tâm.
Không thể phát triển đô thị theo kiểu “mạnh ai nấy làm”
Thực tế trên đặt ra yêu cầu Hà Nội cần nhìn lại cách tổ chức không gian đô thị tại các khu vực đang phát triển nhanh, đặc biệt là khu vực phía Tây.
Thành phố cũng định hướng phát triển các khu đô thị mới phía Tây theo hướng hiện đại, sinh thái, kết nối với Hòa Lạc và các vùng phụ cận.
Tuy nhiên quy mô dân số, mật độ xây dựng và số lượng dự án mới phải được đặt trong mối quan hệ tổng thể với năng lực của hạ tầng kỹ thuật.
Theo KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, những hạn chế trong hệ thống thoát nước của Hà Nội đã được nhận diện từ 17 năm trước nhưng để giải quyết triệt để cần nguồn kinh phí cực kỳ lớn.
Bài toán đặt ra là phải áp dụng tư duy tích hợp đa mục tiêu thay vì chỉ đơn nhiệm thoát nước. Nếu chỉ nhìn ở góc độ thoát nước thuần túy, ngân sách sẽ không bao giờ đáp ứng đủ.
Kinh nghiệm quốc tế và thực tế tại Việt Nam cho thấy, việc kết hợp kênh dẫn, hồ điều hòa với phát triển bất động sản mặt nước hay mô hình “đô thị thẩm thấu” sẽ tạo ra giá trị gia tăng rất lớn.
Trao đổi với PV, một chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch đô thị khẳng định, không thể chỉ tính xem một khu đô thị có bao nhiêu căn hộ, bao nhiêu người ở mà phải tính cả khi mưa lớn, lượng nước của hàng chục, thậm chí hàng trăm dự án trong cùng một lưu vực sẽ đi đâu.
Quy hoạch cần xác định rõ những khu vực nào được phát triển, khu vực nào phải giữ lại làm mặt nước, cây xanh, hồ điều hòa, vùng trữ nước.
“Việc cấp phép và triển khai các dự án khu đô thị, khu dân cư mới cần được đặt trong khả năng đáp ứng thực tế của hạ tầng khu vực, thay vì xem từng dự án như một đơn vị độc lập”, vị chuyên gia nhấn mạnh.
Thay vì xử lý ngập theo kiểu mưa lớn mới chống, Hà Nội cần chuyển mạnh sang tư duy quy hoạch để không tạo thêm điểm ngập.
Mỗi quyết định phát triển một khu đô thị mới cần được đặt cạnh câu hỏi về giao thông, trường học, y tế, cấp điện, cấp nước và đặc biệt là khả năng tiêu thoát nước của toàn khu vực.
