Tại Tọa đàm Hợp tác Đầu tư và Đổi mới Sáng tạo năm 2026, tổ chức sáng 19/11 tại TP.HCM, Giáo sư, Tiến sĩ Markus Baer, Giáo sư Hành vi Tổ chức, Phó Hiệu trưởng phụ trách Đào tạo Điều hành tại Trường Kinh doanh Olin, Đại học Washington tại St. Louis (Mỹ), đã chỉ ra những khoảng trống trong quá trình đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động doanh nghiệp.
Năng lực lãnh đạo quyết định hiệu quả chuyển đổi
Dẫn Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc thường niên năm 2026 (Work Trend Index Annual Report 2026), khảo sát hơn 20.000 người lao động tại 10 quốc gia, ông Markus Baer cho biết có 65% người sử dụng AI lo ngại bị tụt hậu nếu không ứng dụng công nghệ mới.
Tuy nhiên, chỉ 26% người được khảo sát đánh giá ban lãnh đạo có định hướng rõ ràng, nhất quán về AI. Đáng chú ý, chỉ 13% cảm thấy được ghi nhận, khen thưởng khi thử nghiệm đổi mới quy trình làm việc bằng công nghệ này.
Theo chuyên gia, đây là nghịch lý trong chuyển đổi tại nhiều tổ chức: người lao động nhận thức được sự cần thiết của AI nhưng môi trường làm việc chưa tạo đủ điều kiện để họ mạnh dạn thử nghiệm và thay đổi phương thức làm việc.
Phân tích về những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả ứng dụng AI, Giáo sư Markus Baer cho biết môi trường tổ chức, bao gồm văn hóa khuyến khích thử nghiệm, sự đồng hành của cấp quản lý và chính sách phát triển nhân tài, chiếm tới 67% tác động thực tế của AI. Trong khi đó, tư duy và hành vi của từng cá nhân chiếm 32%.
Một khía cạnh khác được chuyên gia lưu ý là giới hạn của công nghệ trong xử lý công việc. Dẫn nghiên cứu trên 758 chuyên gia tư vấn của Boston Consulting Group, ông cho biết AI giúp tăng 12% khối lượng công việc hoàn thành, giảm 25% thời gian và nâng cao 31% chất lượng đầu ra đối với những nhiệm vụ nằm trong phạm vi năng lực của công nghệ.
Ngược lại, khi xử lý những vấn đề phức tạp vượt ngoài khả năng của AI, việc phụ thuộc thiếu kiểm chứng vào các gợi ý từ mô hình có thể khiến độ chính xác giảm 16%, dù kết quả vẫn được trình bày mạch lạc và thuyết phục.
Theo Giáo sư Markus Baer, doanh nghiệp cần tổ chức lại quy trình làm việc theo hướng tận dụng AI cho các tác vụ lặp lại, nhưng không thể bỏ qua vai trò của con người trong đánh giá, phản biện và đưa ra quyết định. Năng lực đặt vấn đề, tư duy phản biện và khả năng phán đoán vì vậy vẫn là những kỹ năng quan trọng của người lao động trong môi trường làm việc có AI.
Tác động của công nghệ cũng đặt ra bài toán về nguồn nhân lực trẻ. Dẫn nghiên cứu của Brynjolfsson, Chandar và Chen (2026) về thị trường lao động quốc tế, ông Markus Baer cho biết tốc độ tăng trưởng việc làm của nhóm lao động từ 22-25 tuổi trong các ngành nghề chịu tác động cao từ AI thấp hơn khoảng 19% so với nhóm ngành ít chịu ảnh hưởng hơn.
Dù chưa có bằng chứng về việc AI thay thế việc làm trên diện rộng trong toàn nền kinh tế, số liệu này cho thấy những thay đổi đang diễn ra ở một số nhóm ngành và đối tượng lao động. Doanh nghiệp cần quan tâm hơn đến hoạt động đào tạo, phát triển kỹ năng cho nhân sự trẻ, thay vì chỉ tập trung vào việc đưa công nghệ vào quy trình vận hành.
Không nên đầu tư AI chỉ vì xu hướng
Từ góc độ quản lý và xúc tiến đầu tư, ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), cho rằng hiệu quả đầu tư vào AI phải được đánh giá dựa trên lợi ích thực tế, tổng chi phí triển khai và mức độ đáp ứng mục tiêu phát triển của doanh nghiệp.
Theo ông Hoàng, khi xây dựng phương án đầu tư, doanh nghiệp cần xác định rõ giá trị có thể tạo ra từ công nghệ, điều kiện về dữ liệu, nhân sự, hệ thống hiện có và trách nhiệm kiểm soát trong quá trình sử dụng.
Ông cũng lưu ý nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, duy trì sự kiểm soát của con người và bảo vệ dữ liệu cần được đặt ra ngay từ khâu thiết kế phương án hợp tác, lựa chọn giải pháp đến tổ chức vận hành.
Tại TP.HCM, theo ông Hoàng, thành phố đang chú trọng phát triển hạ tầng tính toán, dữ liệu và nguồn nhân lực, đồng thời thúc đẩy kết nối từ nghiên cứu đến thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa AI.
ITPC định hướng hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ này trong phân tích nhu cầu thị trường, xây dựng kịch bản doanh thu, chi phí và dòng tiền để nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, ra quyết định đầu tư. Bên cạnh đó, việc kết nối với các đối tác công nghệ, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo trong nước, quốc tế cũng được xác định là hướng đi nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm có khả năng thương mại hóa.