Kể từ ngày 3/1, chính quyền ông Trump đã kiểm soát hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Venezuela, đồng thời tập trung doanh thu vào một tài khoản do Bộ Tài chính Mỹ giám sát. Theo báo cáo dài 53 trang do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố tuần trước, ít nhất 12,11 tỷ USD đã được chuyển qua tài khoản này kể từ đầu năm.
Tuy nhiên, báo cáo không cung cấp đầy đủ thông tin về nguồn gốc các khoản tiền, những tổ chức tham gia giao dịch và danh tính người thụ hưởng cuối cùng. Điều này làm dấy lên lo ngại về tính minh bạch trong việc quản lý nguồn thu từ dầu mỏ của quốc gia Nam Mỹ.
Tyson Slocum, Giám đốc chương trình năng lượng tại tổ chức Public Citizen, cho rằng các cơ chế tài chính liên quan đến khoản doanh thu 12 tỷ USD vẫn thiếu minh bạch. Theo ông, báo cáo mới chỉ đưa ra bức tranh khái quát về việc sử dụng tiền, thay vì giải thích cụ thể các tổ chức và cá nhân tham gia vào quá trình này.
Dầu mỏ trở thành tâm điểm trong quan hệ Mỹ - Venezuela
Những tranh cãi bắt đầu xuất hiện từ cuối năm ngoái, khi chính quyền ông Trump tiến hành tịch thu các tàu chở dầu rời khỏi Venezuela. Tổng thống Mỹ tuyên bố Washington có thể giữ lại hoặc bán lượng dầu trên các tàu này, coi đây là khoản bồi thường cho những tổn thất mà Mỹ phải chịu sau khi Venezuela quốc hữu hóa ngành công nghiệp dầu mỏ nhiều thập kỷ trước.
Căng thẳng leo thang vào ngày 3/1, khi ông Trump phê chuẩn chiến dịch quân sự nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Trong tuyên bố cùng ngày, ông nhấn mạnh Mỹ sẽ khai thác nguồn tài nguyên dầu mỏ của Venezuela và một phần doanh thu sẽ được chuyển cho Washington dưới hình thức bồi hoàn.
Sau chiến dịch, ông Trump cũng tổ chức các cuộc gặp với lãnh đạo doanh nghiệp dầu khí để thảo luận về kế hoạch khai thác và đầu tư tại Venezuela.
Đến cuối tháng 8, ông tuyên bố Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát đa số trong một hợp đồng kéo dài 100 năm đối với 17 mỏ dầu tại Venezuela, với tổng trữ lượng đã được kiểm chứng khoảng 65 tỷ thùng. Công ty North American Blue Energy Partners (NABEP), thuộc sở hữu của doanh nhân Venezuela Alejandro Betancourt, được trao quyền vận hành các mỏ dầu này.
Theo các điều khoản được công bố, Lầu Năm Góc nắm giữ 35% cổ phần tại công ty, trong khi Mỹ được bảo đảm quyền mua 20% sản lượng dầu khai thác với giá thành sản xuất. Ông Trump gọi đây là “thỏa thuận dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử”.
Tuy nhiên, thỏa thuận cũng vấp phải nhiều nghi vấn. Một số nhà phê bình đặt câu hỏi về năng lực tài chính và công nghệ của NABEP. Công ty này khẳng định chủ sở hữu Alejandro Betancourt chưa từng bị buộc tội hình sự tại bất kỳ quốc gia nào và phủ nhận mọi hành vi sai trái.
Luis A. Pacheco, cựu lãnh đạo điều hành tại công ty dầu khí quốc gia Venezuela, cho rằng việc đưa dầu mỏ Venezuela trở lại thị trường tự do có thể tạo tín hiệu tích cực cho nền kinh tế nước này. Dù vậy, ông nghi ngờ khả năng thực hiện thỏa thuận của NABEP, cho rằng doanh nghiệp thiếu nguồn lực tài chính và năng lực công nghệ cần thiết.
12 tỷ USD và câu hỏi về những bên hưởng lợi
Bên cạnh các hợp đồng khai thác, cách phân bổ doanh thu dầu mỏ cũng trở thành vấn đề gây tranh cãi. Một số nghị sĩ Mỹ đã yêu cầu chính quyền công khai kết quả kiểm toán độc lập do KPMG thực hiện đối với các giao dịch xuất khẩu dầu của Venezuela.
Báo cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ được công bố tuần trước nhưng đã lược bỏ nhiều thông tin quan trọng, trong đó có danh tính các tổ chức gửi tiền vào tài khoản và những người cuối cùng nhận được khoản tiền này.
John Feeley, cựu đại sứ Mỹ tại khu vực Mỹ Latinh, cho rằng con số 12 tỷ USD được công bố có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng doanh thu đã chuyển vào Bộ Tài chính Mỹ. Ông cũng đặt câu hỏi về cách sử dụng số tiền và tỷ lệ doanh thu thực tế được ghi nhận trong báo cáo.
Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định báo cáo cung cấp thông tin chi tiết về các khoản thu, số tiền được lưu giữ và giải ngân. Theo cơ quan này, các yêu cầu chi tiêu từ phía Venezuela đều phải được đối chiếu với danh mục các khoản được phép hoặc bị cấm. Tiền được sử dụng cho dịch vụ công thiết yếu, ổn định kinh tế vĩ mô và tái thiết các lĩnh vực như năng lượng, y tế và cơ sở hạ tầng.
Dù vậy, danh tính những bên thụ hưởng vẫn chưa được công khai đầy đủ. Ông Pacheco cho rằng chính quyền Mỹ hoàn toàn có thể cung cấp thông tin rõ ràng hơn về dòng tiền, đặc biệt khi Washington tuyên bố đang giám sát hoạt động quản lý của Venezuela.
Sức ép có thể gia tăng khi Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Một số nghị sĩ đã đề cập tới khả năng mở các cuộc điều tra khi Quốc hội khóa mới bắt đầu làm việc vào tháng 1.
Các doanh nghiệp kinh doanh dầu mỏ tư nhân cũng có thể trở thành đối tượng bị giám sát. Trong đó, tập đoàn năng lượng Vitol được chú ý sau thông tin một nhà giao dịch cấp cao của công ty từng gặp Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trước chiến dịch bắt giữ ông Maduro. Sau đó, Vitol được phép mua dầu từ công ty dầu khí quốc gia Venezuela với mức chiết khấu lớn.
Những tranh cãi cho thấy dầu mỏ Venezuela không chỉ là vấn đề khai thác và xuất khẩu năng lượng, mà còn gắn với quyền kiểm soát tài nguyên, lợi ích thương mại và dòng vốn hàng tỷ USD. Khi Washington tiếp tục nắm vai trò chi phối hoạt động dầu mỏ của Caracas, câu hỏi về việc nguồn thu được phân bổ ra sao và ai thực sự hưởng lợi sẽ tiếp tục là tâm điểm giám sát.