Kế hoạch lên sàn của Anthropic được xem là phép thử lớn đối với nhu cầu của nhà đầu tư dành cho các công ty AI có định giá cao. Thương vụ diễn ra khi kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng mạnh nhưng tuyển dụng yếu, làm dấy lên câu hỏi liệu làn sóng đầu tư AI có mang lại lợi ích tương xứng cho người lao động hay không.
Capital Economics nhận định hôm thứ Hai rằng đợt bùng nổ của cổ phiếu AI đang ở giai đoạn cuối. Điều đó cũng đặt ra câu hỏi về những thành quả thực sự mà nền kinh tế Mỹ nhận được từ cơn sốt này.
Dù vậy, Anthropic vẫn dự kiến lên sàn vào thứ Năm. Thương vụ được ước tính có thể huy động khoảng 64,35 tỷ USD nếu định giá ở mức cao nhất trong biên chào bán. Theo Renaissance Capital, con số này gần gấp đôi tổng số vốn mà tất cả các thương vụ IPO tại Mỹ huy động trong quý trước.
Nếu nhận định của Capital Economics chính xác, thời điểm này không chỉ bất lợi đối với các ngân hàng phụ trách thương vụ Anthropic. Làn sóng AI đang tạo ra phần tăng trưởng trong hiện tượng mà các nhà kinh tế Goldman Sachs gọi là tăng trưởng không tạo việc làm.
Kinh tế Mỹ tăng 3,4% theo tốc độ quy đổi năm trong quý III, trong khi các doanh nghiệp chỉ tạo thêm trung bình 48.000 việc làm mỗi tháng trong 12 tháng tính đến tháng 9, trước khi số việc làm tăng mạnh 165.000 vào tháng 10. Goldman Sachs ước tính chi tiêu cho AI đóng góp hơn một nửa mức tăng đầu tư kinh doanh trong ba quý đầu năm.
Nếu động lực từ AI biến mất, nền kinh tế có thể chỉ còn lại phần thiếu việc làm. David Kelly của J.P. Morgan Asset Management dự báo tăng trưởng GDP thực sẽ chậm lại còn 1,6% trong bốn quý tới, trong khi tuyển dụng duy trì quanh mức 50.000 việc làm mỗi tháng.
Joe Maher, chuyên gia kinh tế thị trường tại Capital Economics, lưu ý hoạt động phát hành cổ phiếu đang suy giảm và khẩu vị của nhà đầu tư đối với cổ phiếu mới của các công ty AI có định giá cao cũng yếu dần. Theo ông, IPO của Anthropic là một phép thử quan trọng.
Theo tính toán của Kelly, hai năm tăng trưởng ở mức 2,3% lẽ ra phải tạo ra khoảng 155.000 việc làm mới ròng mỗi tháng. Trên thực tế, con số chỉ đạt 48.000. Ông cho rằng nguyên nhân chính là tình trạng thiếu lao động sẵn có sau khi chính sách nhập cư đảo chiều mạnh.
Ngưỡng tuyển dụng cần thiết để giữ tỷ lệ thất nghiệp không tăng cũng đã hạ xuống. Bản tin nghiên cứu của Morgan Stanley công bố hôm thứ Hai, trong đó tóm lược triển vọng năm 2027 của Michael Gapen, nhà kinh tế trưởng phụ trách Mỹ, ước tính ngưỡng này vào khoảng 50.000 việc làm mỗi tháng.
Hai nhà kinh tế Seth Murray và Ivan Vidangos của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho rằng tăng trưởng lực lượng lao động có thể gần bằng 0 kể từ năm nay, khiến ngưỡng tuyển dụng cân bằng cũng tiến sát 0. Nếu vậy, tăng trưởng GDP tiềm năng sẽ phải đến hoàn toàn từ tăng trưởng năng suất.
Nói cách khác, nền kinh tế Mỹ cần cơn sốt AI tạo ra hiệu quả thực sự.
Cho đến nay, một phần lớn lợi ích tăng trưởng từ làn sóng đầu tư này đã chảy ra nước ngoài. Goldman Sachs ước tính đầu tư AI sẽ đóng góp 0,6 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng GDP thực chất trong năm 2027, nhưng chỉ đóng góp 0,2 điểm phần trăm vào GDP được thống kê chính thức. Dữ liệu chính thức chưa phản ánh đầy đủ giá trị của chip, trong khi phần lớn máy chủ được nhập khẩu nên bị khấu trừ khi tính GDP.
Morgan Stanley đưa ra góc nhìn lạc quan hơn. Gapen dự báo các tập đoàn vận hành hạ tầng điện toán siêu quy mô sẽ chi 1.600 tỷ USD cho đầu tư vốn trong năm 2027, qua đó đóng góp 0,9 điểm phần trăm vào tăng trưởng. Goldman Sachs và Morgan Stanley là hai tổ chức đầu tiên trong danh sách 22 đơn vị bảo lãnh phát hành được nêu trên trang bìa bản cáo bạch của Anthropic. Dù vậy, báo cáo của Gapen cho rằng dòng tiền AI chủ yếu hỗ trợ các hộ gia đình thu nhập cao, trong khi người tiêu dùng có thu nhập thấp và trung bình lại dẫn đầu xu hướng giảm tốc. Ông dự báo tác động gián đoạn của AI cùng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn của Fed sẽ tiếp tục kìm hãm tuyển dụng.
Các ngân hàng nhìn chung có nhận định tương đồng về việc làm nhưng khác biệt đáng kể về tăng trưởng. Morgan Stanley dự báo kinh tế Mỹ tăng 2,5% trong năm 2027, còn Goldman Sachs đưa ra mức 2,4%. Cả hai con số đều cao hơn dự báo tăng trưởng 1,6% trong bốn quý tới của J.P. Morgan Asset Management.
Ít nhất ở thời điểm hiện tại, nhu cầu của Phố Wall đối với Anthropic vẫn mạnh. Bloomberg đưa tin ngày 12/11 rằng lượng đăng ký mua cao gấp khoảng sáu lần số cổ phiếu chào bán. Đây cũng là thời điểm nhạy cảm đối với hệ sinh thái AI, trong khi Jensen Huang vẫn giữ chức CEO Nvidia theo dữ kiện kiểm duyệt năm 2026. Nvidia dự kiến mua khoảng 10 tỷ USD cổ phiếu Anthropic thông qua một đợt phát hành riêng lẻ diễn ra song song với IPO.
Goldman Sachs gọi thị trường việc làm hiện nay là trạng thái ít tuyển dụng, ít sa thải, lặp lại cụm từ được Chủ tịch Fed Jerome Powell phổ biến. Môi trường này có thể không gây nhiều khó khăn cho những người đã có việc làm, nhưng lại đặc biệt bất lợi với lao động trẻ đang tìm việc.
Theo báo cáo JOLTS của Bộ Lao động Mỹ, tỷ lệ tuyển dụng trong tháng 9 là 3,4%. Tỷ lệ thất nghiệp của nhóm từ 20 đến 24 tuổi trong tháng 10 lên tới 7,5%, so với mức chung 4,1%. Phòng thí nghiệm Kinh tế số của Đại học Stanford cho biết vào tháng 8 rằng việc làm của nhóm từ 22 đến 25 tuổi trong những nghề chịu tác động mạnh nhất từ AI thấp hơn khoảng 19% so với mức lẽ ra đạt được nếu tăng cùng tốc độ với các nghề ít chịu ảnh hưởng hơn.
Tiếp tục ở lại một công việc cũng không mang lại nhiều lợi ích về thu nhập trong môi trường hiện nay. Cục Thống kê Lao động Mỹ cho biết thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,1% trong 12 tháng tính đến tháng 10. J.P. Morgan Asset Management lưu ý rằng dù thị trường lao động vẫn khan hiếm nhân lực, tăng trưởng tiền lương thực tế so với cùng kỳ năm trước đã âm trong bảy tháng liên tiếp. Lao động khan hiếm nhưng thu nhập thực của họ vẫn đi lùi.
Người lao động cũng nhận được phần nhỏ hơn trong giá trị mà họ tạo ra. Năng suất của khu vực doanh nghiệp phi nông nghiệp tăng 3,6% theo tốc độ quy đổi năm trong quý III, theo số liệu được Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 5/11.
Trong khi đó, tỷ trọng sản lượng dành để trả thù lao cho người lao động giảm xuống còn 53,0%, mức thấp nhất kể từ khi chuỗi dữ liệu bắt đầu vào năm 1947. Aubrey Woessner của Indeed Hiring Lab nhận định đầu tư AI dường như đang góp phần cải thiện năng suất, nhưng mức tăng năng suất lao động vẫn chưa chuyển hóa thành thu nhập thực tế cao hơn.
Bằng chứng trực tiếp nhất cho thấy AI đang gây sức ép lên tiền lương đến từ Apollo Global Management. Hai nhà kinh tế Sania Edlich và Torsten Slok phân loại các nghề nghiệp dựa trên tần suất nhiệm vụ của từng nghề xuất hiện trong các cuộc trò chuyện với Claude, sử dụng Chỉ số Kinh tế của chính Anthropic.
Họ phát hiện rằng kể từ sau năm 2023, tăng trưởng tiền lương thực tế ở những nghề chịu tác động mạnh nhất từ AI thấp hơn khoảng 6,7 điểm phần trăm so với các nghề ít chịu tác động. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa ghi nhận ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đối với việc làm.
Nhóm 25% lao động có mức lương thấp nhất trong các nghề này chịu tác động nặng nề nhất, với mức chênh lệch khoảng 10,7 điểm phần trăm. Các tác giả kết luận rằng tác động đầu tiên có thể đo lường được của việc ứng dụng AI đối với thị trường lao động là sự co hẹp tiền lương, thay vì việc làm bị thay thế. Apollo ước tính khoảng 5,8 triệu lao động đang làm việc trong những nghề chịu tác động mạnh nhất. Tuy nhiên, các tác giả cảnh báo kết quả trong giai đoạn nghiên cứu có thể bị ảnh hưởng một phần bởi những biến động của thị trường lao động sau đại dịch.
Không phải chỉ số nào cũng cho kết quả giống nhau. Theo dữ liệu Indeed được công bố vào tháng 9, mức lương đăng tuyển trong những nghề chịu tác động mạnh nhất từ AI đã tăng 46% kể từ năm 2021, so với mức tăng 25% ở nhóm ít chịu tác động nhất. Tuy nhiên, dữ liệu này phản ánh mức lương mà doanh nghiệp đề nghị với người mới tuyển, không phải thu nhập của những người đang làm các công việc đó.
Người tiêu dùng cũng cảm nhận rõ sức ép. Chỉ số tâm lý người tiêu dùng của Đại học Michigan đạt 51,0 điểm trong số liệu sơ bộ tháng 11. Joanne Hsu, giám đốc cuộc khảo sát, cho biết khoảng 57% người tham gia đã tự đề cập rằng mức sống của họ bị bào mòn bởi giá cả cao.
Capital Economics cho rằng cơn sốt AI đã bước vào giai đoạn cuối. Goldman Sachs cũng đưa ra dự báo về giai đoạn tiếp theo. Các nhà kinh tế của ngân hàng này cho rằng trạng thái ít tuyển dụng, ít sa thải hiện nay có thể kéo dài thêm khoảng một năm, trước khi việc AI thay thế lao động bắt đầu tạo ra tác động lớn hơn trong những năm sau đó.