Hơn 2,5 triệu người nộp thuế mắc kẹt, 27.805 tỷ đồng nợ thuế chờ được tháo gỡ
Bộ Tài chính đang xây dựng hai dự thảo Nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ nhằm ban hành các chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, đồng thời đáp ứng các cam kết quốc tế của Việt Nam. Đề xuất này được kỳ vọng giải quyết tình trạng tồn đọng kéo dài của hàng triệu người nộp thuế, trong đó có hàng trăm nghìn chủ thể đã ngừng hoạt động hơn một thập kỷ.
Liên quan đến vấn đề này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá cao sự chủ động của Bộ Tài chính trong việc khẩn trương nghiên cứu, xây dựng và đề xuất ban hành hai dự thảo Nghị quyết.
Theo hồ sơ dự thảo, quy mô tồn đọng hiện nay rất lớn, với 2.518.440 người nộp thuế thuộc trạng thái 3 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và trạng thái 6 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký).
Đáng chú ý, có tới 529.041 chủ thể đã ngừng hoạt động trên 10 năm nhưng vẫn tồn tại vướng mắc về thủ tục và nghĩa vụ thuế. Tổng số nợ thuế kéo dài lên tới 27.805 tỷ đồng, bao gồm 18.090 tỷ đồng tiền thuế nợ gốc và 9.715 tỷ đồng tiền chậm nộp.
Ngoài ra, nợ lệ phí môn bài đã hạch toán là 1.450 tỷ đồng. Ước tính còn hơn 15.000 tỷ đồng nợ lệ phí môn bài tiềm tàng chưa được hạch toán của các chủ thể không còn hoạt động.
VCCI cho rằng, việc ban hành các Nghị quyết đặc thù sẽ mang lại lợi ích kép cho cả môi trường kinh doanh trong nước và việc thực hiện các cam kết quốc tế.
Ở góc độ trong nước, chính sách này sẽ giúp giải tỏa áp lực pháp lý, tài chính cho hàng triệu người dân, hộ kinh doanh và doanh nhân từng thất bại trong kinh doanh. Qua đó, họ có cơ hội hoàn tất trách nhiệm thuế còn tồn đọng một cách minh bạch, chính thức khép lại hoạt động cũ và có điều kiện tái gia nhập thị trường.
Một lợi ích đáng kể khác là giảm gánh nặng tuân thủ thủ tục hành chính. Theo ước tính, chi phí tuân thủ có thể được giải phóng lên tới 3.255,7 tỷ đồng, tương đương chi phí lập và nộp 23,38 triệu lượt tờ khai trắng không phát sinh doanh thu.
Không chỉ tháo gỡ khó khăn trong nước, các Nghị quyết còn giúp Việt Nam đáp ứng đầy đủ và kịp thời các chuẩn mực của Diễn đàn Toàn cầu về Minh bạch và Trao đổi Thông tin vì Mục đích Thuế (Global Forum/OECD), cũng như các khuyến nghị của Liên minh châu Âu (EU).
VCCI đề xuất rút ngắn thời gian “xóa sổ” mã số thuế từ 10 năm xuống còn 5 năm
Để tháo gỡ triệt để những vướng mắc cho hàng triệu người nộp thuế ngừng hoạt động, VCCI kiến nghị rút ngắn thời hạn tự động chấm dứt hiệu lực mã số thuế từ 10 năm xuống còn 5 năm. Đồng thời, đề xuất cho phép đóng mã số thuế nhanh sau 12 tháng đối với doanh nghiệp đã làm thủ tục giải thể, không còn nợ thuế và không có khiếu nại.
Theo VCCI, khoản 5 Điều 4 Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ hiện quy định, đối với người nộp thuế đã ngừng hoạt động kinh doanh nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký từ đủ 10 năm trở lên (tính từ ngày 31/12/2015 trở về trước) và không có nợ thuế, cơ quan thuế sẽ công khai danh sách trong 30 ngày trước khi thực hiện chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
VCCI đánh giá đây là bước tiến tích cực, song cho rằng ngưỡng thời gian 10 năm vẫn còn quá dài và chưa bao quát được thực trạng khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp.
Thứ nhất, chưa bao quát được làn sóng doanh nghiệp bị đào thải sau đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế.
Trong tổng số hơn 2,51 triệu mã số thuế tồn đọng, phần lớn là các doanh nghiệp, hộ kinh doanh nhỏ và vừa bị kiệt quệ, buộc phải dừng hoạt động trong giai đoạn 2020–2024 do đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu và thiên tai.
Nếu áp cứng mốc 10 năm (từ 2015 trở về trước), chính sách chỉ giải quyết được nhóm 529.041 chủ thể lịch sử, mà bỏ rơi hoàn toàn hàng triệu người nộp thuế ngừng hoạt động từ 3 đến 9 năm qua. Họ tiếp tục bị “treo” pháp lý vô thời hạn và không có lối thoát để giải thể.
Thứ hai, quy định này chưa phù hợp với vòng đời kinh doanh hiện đại và thông lệ quốc tế. Tham chiếu kinh nghiệm quốc tế, VCCI cho biết, các quốc gia phát triển áp dụng thời hạn giải thể rút gọn ngắn hơn nhiều.
Cụ thể, tại Hàn Quốc, cơ chế “giải thể mặc định” đối với các công ty không nộp báo cáo hoặc không hoạt động trong thời hạn 5 năm. Sau thời hạn thông báo công khai 2 tháng của Tòa án mà không có phản hồi, doanh nghiệp tự động bị xem là đã giải thể.
Tại Anh, Cơ quan Đăng ký kinh doanh theo Luật Công ty 2006 thực hiện thủ tục xóa tên bắt buộc rất nhanh chóng ngay khi công ty không nộp báo cáo thường niên hoặc có dấu hiệu ngừng hoạt động.
Thứ ba, VCCI kiến nghị cần cân bằng giữa việc xóa sổ pháp nhân và bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba. Thời hạn công khai thông tin 30 ngày trên cổng thông tin của ngành thuế là tương đối ngắn, trong khi các đối tác thương mại, tổ chức tín dụng hoặc người lao động (chủ nợ ngoài thuế) không thường xuyên tra cứu cổng thông tin thuế.
Vì vậy, VCCI kiến nghị Cơ quan soạn thảo chỉnh lý khoản 5 Điều 4 Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ theo hướng rút ngắn ngưỡng thời hạn từ “từ đủ 10 năm trở lên” xuống “từ đủ 5 năm trở lên” (tính đến ngày Nghị quyết có hiệu lực).
Đồng thời, VCCI kiến nghị quy định cơ chế đóng mã số thuế nhanh (sau 12 tháng). Đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã nộp hồ sơ giải thể tại Cơ quan Đăng ký kinh doanh hoặc đã bị Cơ quan Đăng ký kinh doanh ra quyết định thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh quá 12 tháng mà không nợ thuế và không có khiếu nại, cho phép cơ quan thuế áp dụng ngay quy trình công khai thông tin để đóng mã số thuế.
Ngoài ra, VCCI kiến nghị mở rộng kênh công khai thông tin. Danh sách người nộp thuế dự kiến chấm dứt mã số thuế bắt buộc phải được đăng tải đồng thời trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và nâng thời hạn công khai lên 60 ngày đối với doanh nghiệp, hợp tác xã nhằm bảo đảm đầy đủ quyền phản đối hợp pháp của bên thứ ba.
