Theo Iranwire và một số cơ quan truyền thông Ấn Độ, ông Ahmad Hayat-Moghaddam, Phó Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại thuộc Quốc hội Iran, cho biết tàu từ Trung Quốc, Ấn Độ, Iraq và Qatar được miễn trừ các hạn chế và có thể tự do đi qua eo biển Hormuz.
Iranwire nhận định việc ưu tiên tàu Trung Quốc nhằm duy trì sự ủng hộ chính trị từ Bắc Kinh. Theo bà Liang Yan, giáo sư kinh tế tại Đại học Willamette (Mỹ), tàu Trung Quốc thực tế đã được Iran âm thầm cho phép đi qua khu vực này trong nhiều tháng, do Bắc Kinh là khách hàng mua dầu lớn của Tehran.
Theo Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung thuộc Quốc hội Mỹ, trước khi xung đột bùng phát, Trung Quốc đã mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran.
Trong khi đó, tàu từ Mỹ và các đồng minh thường phải đối mặt với các biện pháp kiểm tra, thu phí quá cảnh, thậm chí có nguy cơ bị tấn công hoặc bị bắt giữ khi đi qua eo biển. Tuyến đường này đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu, với khoảng 25-30% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển đi qua.
Iran áp đặt các hạn chế tại Hormuz kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát vào tháng Hai, gây gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu, thu hẹp nguồn cung toàn cầu và đẩy giá năng lượng tăng cao.
Ông Jayant Menon, nghiên cứu viên cao cấp khách mời tại Viện ISEAS - Yusof Ishak (Singapore), cho rằng việc kiểm soát eo biển có thể là cách Iran gây sức ép chính trị lên Washington, trong bối cảnh giá nhiên liệu và chi phí sinh hoạt trở thành vấn đề nhạy cảm tại Mỹ. Kỳ vọng xung đột có thể hạ nhiệt sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ cũng góp phần khiến giá dầu Brent giảm khoảng 4% kể từ cuộc bầu cử.
Dù được Iran ưu tiên quá cảnh, Trung Quốc vẫn có kế hoạch đa dạng hóa nguồn cung để giảm rủi ro từ bất ổn tại Hormuz. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), nước này nhập khẩu trung bình 11,6 triệu thùng dầu mỗi ngày trong năm 2025.
Một quan chức thuộc Cục Năng lượng Quốc gia Trung Quốc cho biết Bắc Kinh sẽ tiếp tục tìm kiếm và khai thác các nguồn nhiên liệu trong nước, bao gồm dầu khí tại những khu vực biển sâu, lòng đất sâu và các nguồn phi truyền thống.
Theo bà Liang Yan, xung đột đã cho thấy eo biển Hormuz là một điểm nghẽn chiến lược đối với thương mại năng lượng toàn cầu. Vì vậy, đa dạng hóa nguồn cung vẫn là ưu tiên của Trung Quốc nhằm bảo đảm an ninh năng lượng.
