Theo Bộ Y tế, hiện công tác quản lý an toàn thực phẩm được phân cho 3 bộ gồm Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương theo từng nhóm ngành hàng và chuỗi cung ứng.
Trong đó, ngành y tế quản lý 6/33 nhóm sản phẩm; ngành nông nghiệp và môi trường phụ trách 19/33 nhóm; ngành công thương quản lý 8/33 nhóm hàng.
Dù mô hình này tận dụng được chuyên môn của từng ngành, thực tế lại phát sinh nhiều bất cập do chồng chéo trách nhiệm, khó xác định cơ quan chịu trách nhiệm chính khi xảy ra sự cố.
Theo Bộ Y tế, nhiều sản phẩm nằm ở “vùng giao thoa” giữa các bộ khiến doanh nghiệp gặp khó khi thực hiện thủ tục hành chính, còn cơ quan quản lý lúng túng trong xác định thẩm quyền xử lý.
Đáng lo ngại, khi xảy ra các vụ việc an toàn thực phẩm quy mô lớn, việc truy xuất nguồn gốc từ khâu nuôi trồng, sản xuất đến tiêu thụ đòi hỏi sự phối hợp của cả ba ngành, nhưng thiếu đầu mối thống nhất khiến việc xử lý đôi khi chậm trễ.
Không chỉ ở cấp trung ương, khâu quản lý tại cơ sở cũng bộc lộ nhiều khoảng trống. Bộ Y tế cho biết lực lượng quản lý an toàn thực phẩm tại địa phương chủ yếu kiêm nhiệm, thiếu chuyên trách, trong khi số lượng cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ rất lớn.
“Ở cấp xã gần như không có cán bộ an toàn thực phẩm”, Bộ Y tế nêu thực trạng.
Số liệu năm 2021 cho thấy tuyến tỉnh có 3.536 người làm công tác an toàn thực phẩm, trung bình mỗi địa phương chưa tới 57 người cho cả 3 ngành. Tuyến xã có hơn 24.000 người nhưng phần lớn là kiêm nhiệm.
Theo cơ quan soạn thảo, điều này khiến người dân khi phát hiện thực phẩm bẩn hoặc cần phản ánh vi phạm rất khó xác định cơ quan đầu mối tiếp nhận, xử lý.
Để khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo, Bộ Y tế đề xuất sửa đổi Luật An toàn thực phẩm theo hướng xây dựng mô hình quản lý thống nhất một đầu mối từ trung ương đến địa phương.
Cụ thể, Bộ Y tế đề xuất thành lập cơ quan quản lý an toàn thực phẩm ở trung ương trực thuộc Bộ Y tế.
Tại địa phương, UBND cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm và thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở sáp nhập chức năng, nhân sự từ Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương.
Ở cấp xã, Bộ Y tế đề xuất thành lập đội an toàn thực phẩm trực thuộc UBND cấp xã để trực tiếp kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Theo Bộ Y tế, mô hình một đầu mối đã cho thấy hiệu quả thực tế tại TP HCM. Từ mô hình thí điểm Ban Quản lý An toàn thực phẩm, TP HCM đã chính thức đưa Sở An toàn thực phẩm vào hoạt động từ đầu năm 2024.
Báo cáo của Sở An toàn thực phẩm TP HCM cho thấy việc thanh tra, kiểm tra không còn chồng chéo; doanh nghiệp không bị nhiều cơ quan kiểm tra cùng một nội dung trong năm. Tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính đúng hạn đạt tới 99,99%.
Bộ Y tế nhận định việc thống nhất đầu mối quản lý sẽ giúp chuyển mạnh từ tư duy “kiểm soát từng khâu riêng lẻ” sang “quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm”, qua đó nâng cao khả năng phòng ngừa, phản ứng nhanh khi xảy ra ngộ độc thực phẩm, bảo vệ tốt hơn sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng.
