Chính phủ số giúp tăng cường minh bạch, giảm tham nhũng và nâng cao hiệu quả quản lý
Tham gia thảo luận tại Phiên thứ nhất có chủ đề: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia: Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và Chủ nghĩa xã hội công nghệ - lý luận và thực tiễn (chiều 13/1), PGS.TS Hoàng Xuân Bình - Trưởng khoa Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Ngoại Thương nêu rõ, chuyển đổi số không chỉ là mục tiêu công nghệ mà là công cụ chiến lược để Việt Nam đạt được mục tiêu phát triển quốc gia vào năm 2030, với sự phối hợp chặt chẽ giữa ba trụ cột.
Cụ thể:
Chính phủ số: Là hệ thống quản lý nhà nước dựa trên công nghệ số, tập trung vào dữ liệu mở (open data), dịch vụ công trực tuyến và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hành chính. Chính phủ số giúp tăng cường minh bạch, giảm tham nhũng và nâng cao hiệu quả quản lý, như mô hình e-Government của Estonia với chương trình e-Residency, cho phép công dân toàn cầu đăng ký kinh doanh trực tuyến.
Kinh tế số: Là mô hình kinh tế dựa trên dữ liệu và công nghệ số, bao gồm thương mại điện tử, fintech và dữ liệu lớn (big data). Kinh tế số thúc đẩy đổi mới bằng cách tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhỏ tiếp cận thị trường toàn cầu, như sàn thương mại điện tử Lazada hay Shopee tại Việt Nam.
Xã hội số: Là xã hội nơi công dân sử dụng công nghệ số để kết nối, học tập và tham gia, với các ứng dụng như giáo dục trực tuyến, y tế số và văn hóa số. Xã hội số nhấn mạnh tính bao trùm, giúp giảm bất bình đẳng bằng cách mang dịch vụ số đến khu vực nông thôn, như chương trình giáo dục trực tuyến trong đại dịch COVID-19.
Theo PGS.TS Hoàng Xuân Bình, ba trụ cột nêu trên không hoạt động độc lập mà hỗ trợ lẫn nhau. Theo đó, Chính phủ số cung cấp khung pháp lý và hạ tầng để kinh tế số phát triển, như các chính sách hỗ trợ fintech ở Singapore (Digital Economy Report, OECD, 2020).
Kinh tế số tạo việc làm và tăng trưởng, cung cấp công cụ cho xã hội số, như các nền tảng học trực tuyến hỗ trợ giáo dục số.
Xã hội số, ngược lại, tạo nhu cầu và phản hồi để cải thiện Chính phủ số, ví dụ như phản hồi công dân qua ứng dụng số giúp điều chỉnh chính sách. "Thiếu đồng bộ giữa ba trụ cột có thể dẫn đến thất bại, như khoảng cách số làm chậm tiến trình kinh tế số ở các nước đang phát triển", ông Bình nói.
Cần đào tạo kỹ năng số toàn diện cho 1 triệu công chức đến năm 2030
Để phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, PGS.TS Hoàng Xuân Bình đã kiến nghị một số giải pháp.
Cụ thể, đối với Chính phủ số, PGS.TS Hoàng Xuân Bình cho rằng cần tăng cường đầu tư hạ tầng số và an ninh mạng. Theo đó, Chính phủ cần ưu tiên ngân sách cho việc triển khai mạng 5G toàn quốc và hệ thống điện toán đám mây, đặc biệt ở khu vực nông thôn để giảm khoảng cách số, giảm rủi ro an ninh mạng, vốn là thách thức lớn ở Việt Nam với các cuộc tấn công tăng 50% hàng năm.
Cùng với đó, cần cập nhật khung pháp lý và tích hợp dữ liệu mở. PGS.TS Hoàng Xuân Bình cho rằng, cần ưu tiên hoàn thiện Luật công nghiệp công nghệ số (DTI Law 2025) bằng cách bổ sung quy định về dữ liệu mở và bảo mật, đạt mục tiêu 100% dịch vụ công trực tuyến mức độ 4. “Chính phủ cần thành lập ủy ban liên bộ để tích hợp dữ liệu quốc gia, học hỏi từ Estonia's eResidency với cập nhật thuế VAT năm 2025 để đảm bảo linh hoạt. Việc cập nhật khung pháp lý và tích hợp dữ liệu mở sẽ giúp tăng hiệu quả quản lý nhà nước, giúp Việt Nam cải thiện xếp hạng E-Government từ 71/193 (UN Survey 2024) lên nhóm đầu châu Á”, ông Bình nói.
PGS.TS Hoàng Xuân Bình nhấn mạnh yêu cầu đào tạo nguồn lực con người cho công chức. Trong đó, cần triển khai chương trình đào tạo kỹ năng số toàn diện cho 1 triệu công chức đến năm 2030. Chính phủ cần tăng cường hợp tác với các trường đại học và nền tảng trực tuyến như Coursera, áp dụng mô hình Singapore's Smart Nation để đào tạo AI cơ bản nhằm nâng cao năng suất lao động công vụ, giảm khoảng cách số giữa các bộ ngành.
Đối với kinh tế số, PGS.TS Hoàng Xuân Bình cho rằng cần hỗ trợ startup và phát triển fintech. Trong đó, cần thiết lập quỹ đầu tư số quốc gia với vốn 1 tỷ USD, ưu đãi thuế cho doanh nghiệp công nghệ theo DTI Law 2025. Tăng cường hợp tác côngtư với các công ty như VNG và FPT để hỗ trợ startup, học hỏi từ Singapore's fintech hub với RIE2025 Plan (2025) để thúc đẩy đổi mới, tạo việc làm cho 2 triệu lao động trẻ, góp phần đạt mục tiêu kinh tế số chiếm 20-30% GDP vào năm 2030.
Đồng thời, xây dựng sàn thương mại điện tử quốc gia và bảo vệ dữ liệu. Theo đó, phát triển nền tảng tích hợp như Shopee hoặc Lazada với tiêu chuẩn bảo mật quốc tế. “Cần đẩy mạnh áp dụng blockchain để bảo mật giao dịch, học hỏi từ Estonia's e-Residency để quản lý thuế trực tuyến, tăng doanh thu cho doanh nghiệp nhỏ, giảm bất bình đẳng kinh tế giữa đô thị và nông thôn”, ông Bình cho biết.
Cùng với đó, cần khuyến khích đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp. Trong đó, đẩy mạnh áp dụng AI và big data qua các chương trình hỗ trợ nghiên cứu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu, thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Khuyến khích các doanh nghiệp hợp tác với các tập đoàn quốc tế như Google để đào tạo, áp dụng mô hình Singapore's RIE2025 để phân bổ quỹ nghiên cứu.
Đối với xã hội số, PGS.TS Hoàng Xuân Bình cho rằng cần triển khai chương trình giáo dục số toàn dân. Theo đó, cần mở rộng giáo dục trực tuyến đến 100% trường học và cộng đồng nông thôn bằng năm 2030. Sử dụng nền tảng như Zoom và MOOCs, học hỏi từ Singapore's Smart Nation (2025) để tích hợp AI trong học tập cá nhân hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, giảm bất bình đẳng và tăng lực lượng lao động số.
Đồng thời, cần bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu và thúc đẩy bao trùm. PGS.TS Hoàng Xuân Bình cho rằng cần ban hành quy định tương tự GDPR để bảo vệ dữ liệu cá nhân, tập trung vào nhóm dễ bị tổn thương. Chính phủ cần thành lập cơ quan giám sát dữ liệu quốc gia, học hỏi từ Estonia về bảo mật e-Residency để tăng sự tham gia của người dân vào hệ thống số, đảm bảo công bằng xã hội.
Cuối cùng là xây dựng cộng đồng số và kết nối văn hóa. Cụ thể, cần phát triển ứng dụng y tế số và văn hóa số để kết nối cộng đồng. Ông Bình nói và đề nghị Chính phủ cần tăng cường hợp tác với các tổ chức phi chính phủ để triển khai ở nông thôn, áp dụng mô hình Singapore's Smart Nation để tích hợp IoT trong y tế cộng đồng nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống, thúc đẩy văn hóa số và giảm khoảng cách xã hội.
