Đưa tiến bộ khoa học đến đúng nơi, giải quyết đúng nhu cầu
+ Thưa ông, việc Đảng, Nhà nước dành sự quan tâm đặc biệt, thúc đẩy đầu tư khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi có ý nghĩa như thế nào trong giai đoạn hiện nay?
- Tôi cho rằng đây là một định hướng rất có ý nghĩa, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với yêu cầu phát triển đồng đều, bao trùm, không để người dân ở vùng khó khăn đứng ngoài tiến trình phát triển chung của đất nước.
Thực tế, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có nhiều tiềm năng, lợi thế về đất đai, khí hậu, tài nguyên, cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa và tri thức bản địa. Tuy nhiên, những lợi thế ấy chưa phải lúc nào cũng được khai thác hiệu quả. Một trong những nguyên nhân là điều kiện tiếp cận khoa học, công nghệ, thông tin thị trường và các dịch vụ thiết yếu còn hạn chế.
Vì vậy, đầu tư cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số chính là mở thêm cánh cửa để người dân tiếp cận tri thức mới, phương thức sản xuất mới và những cơ hội phát triển rộng hơn. Khi tiến bộ khoa học được đưa đến tận cơ sở, người dân có thêm điều kiện cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm; chính quyền địa phương cũng có thêm công cụ để phục vụ người dân tốt hơn.
Điều đáng chú ý là đây không đơn thuần là đầu tư cho công nghệ, mà là đầu tư cho con người, cho năng lực phát triển của từng địa bàn. Nếu được triển khai đúng hướng, nguồn lực này sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển, tạo điều kiện để đồng bào chủ động tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội hiện đại.
+ Theo ông, cần làm gì để nguồn lực đầu tư không chỉ dừng ở hạ tầng, thiết bị mà thực sự tạo ra chuyển biến trong đời sống của người dân?
- Theo tôi, trước hết phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của từng địa phương, từng cộng đồng dân cư. Không thể áp dụng một mô hình giống nhau cho tất cả các vùng, bởi điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất, trình độ tiếp cận công nghệ và thế mạnh kinh tế của mỗi nơi rất khác nhau.
Ở địa bàn có thế mạnh về nông nghiệp, cần quan tâm đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi phù hợp, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Với những nơi có tiềm năng về dược liệu, sản phẩm đặc trưng hay du lịch cộng đồng, công nghệ có thể hỗ trợ từ khâu sản xuất, quản lý chất lượng đến quảng bá, giới thiệu sản phẩm và kết nối thị trường.
Chẳng hạn, một sản phẩm nông nghiệp có chất lượng tốt nhưng chưa có thông tin rõ ràng về nguồn gốc, chưa xây dựng được thương hiệu thì sẽ khó tạo lợi thế khi cạnh tranh. Nếu được hỗ trợ ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, giới thiệu sản phẩm trên các nền tảng số và tiếp cận người tiêu dùng, giá trị sản phẩm có thể được nâng lên.
Tuy nhiên, muốn làm được điều đó thì phải có sự đồng hành lâu dài, chứ không phải chỉ đầu tư thiết bị rồi để người dân tự xoay xở. Cần có cán bộ hướng dẫn, có cơ chế hỗ trợ phù hợp và có sự kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp với người dân. Hiệu quả đầu tư phải được nhìn từ những thay đổi cụ thể trong sản xuất, thu nhập và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.
Khoa học, công nghệ phải trở thành động lực tự vươn lên
+ Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về khả năng sử dụng công nghệ và bảo đảm an toàn cho người dân. Theo ông, cần lưu ý điều gì để quá trình này thực sự bao trùm, không ai bị bỏ lại phía sau?
- Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân sử dụng được và thấy rõ lợi ích trong cuộc sống hằng ngày. Có hạ tầng, có thiết bị là điều kiện cần, nhưng nếu người dân chưa biết cách sử dụng các dịch vụ công trực tuyến, chưa biết khai thác thông tin phục vụ sản xuất, kinh doanh hoặc nhận diện những rủi ro trên môi trường mạng thì hiệu quả vẫn còn hạn chế.
Do đó, cùng với đầu tư hạ tầng, cần chú trọng phổ cập kỹ năng số bằng những cách làm gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Việc hướng dẫn nên gắn với những nhu cầu cụ thể như làm thủ tục hành chính, tìm kiếm thông tin sản xuất, quảng bá sản phẩm, thanh toán không dùng tiền mặt. Người dân được trực tiếp thực hành, được hỗ trợ khi gặp khó khăn thì mới có thể từng bước làm chủ công nghệ.
Một vấn đề nữa là phải quan tâm đến an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng. Khi người dân tham gia nhiều hơn vào môi trường số, họ cũng cần được trang bị kiến thức để nhận biết thông tin xấu, đường link giả mạo, những thủ đoạn lợi dụng công nghệ để chiếm đoạt tài sản.
Tôi cho rằng, chính quyền cơ sở, các tổ chức đoàn thể và những người có uy tín trong cộng đồng cần phát huy vai trò đồng hành, hướng dẫn người dân. Chuyển đổi số không thể chỉ là nhiệm vụ của ngành công nghệ, mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị và cộng đồng.
+ Nhìn rộng hơn, ông kỳ vọng điều gì từ việc đầu tư khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đối với tương lai vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi?
- Tôi kỳ vọng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số sẽ góp phần tạo ra cách tiếp cận mới trong phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thay vì chỉ nhìn nhận đây là những địa bàn cần hỗ trợ, cần thấy rõ những tiềm năng và giá trị riêng có thể trở thành động lực phát triển nếu được đầu tư, khai thác đúng cách.
Mỗi vùng đất đều có những lợi thế riêng. Đó có thể là sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, nghề truyền thống, cảnh quan thiên nhiên hay những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Khoa học, công nghệ có thể giúp nâng cao giá trị những nguồn lực ấy, đưa sản phẩm và bản sắc địa phương đến gần hơn với thị trường, với nhiều người tiêu dùng.
Nhưng phát triển cũng phải đi đôi với gìn giữ bản sắc văn hóa, tôn trọng phong tục, tập quán và những giá trị tốt đẹp của đồng bào. Không thể vì chạy theo công nghệ hay mục tiêu kinh tế mà làm mất đi những nét riêng của mỗi cộng đồng.
Điều quan trọng nhất là người dân phải thực sự được hưởng lợi, được tham gia và trở thành chủ thể của quá trình phát triển. Khi có tri thức, có công cụ và có cơ hội tiếp cận thị trường, đồng bào sẽ có thêm điều kiện phát huy nội lực, tự tin vươn lên bằng chính tiềm năng của quê hương mình.
+ Xin trân trọng cảm ơn ông!
