Giải Nobel Vật lý 2025 được trao cho 3 nhà khoa học vì khám phá về cơ học lượng tử

(CLO) Giải Nobel Vật lý năm 2025 đã được trao cho ba nhà khoa học - John Clarke, Michel H. Devoret và John M. Martinis - vì những khám phá mang tính đột phá về hiệu ứng đường hầm cơ học lượng tử và lượng tử hóa năng lượng trong mạch điện.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố kết quả tại Stockholm, Thụy Điển, vào ngày 7/10, cho biết công trình của ba nhà khoa học “đã mở ra cơ hội phát triển thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo, bao gồm mật mã lượng tử, máy tính lượng tử và cảm biến lượng tử”.

Ủy ban Nobel ca ngợi nghiên cứu của họ vì đã chứng minh rằng “những đặc tính kỳ lạ của thế giới lượng tử có thể được cụ thể hóa trong một hệ thống đủ lớn để con người có thể cầm trên tay”.

Nobel Price
Các nhà khoa học đoạt Giải Nobel Vật lý 2025. Ảnh chụp màn hình

Một câu hỏi lớn trong vật lý hiện đại là: kích thước tối đa của một hệ thống có thể chứng minh các hiệu ứng cơ học lượng tử là bao nhiêu? Ba nhà khoa học đã trả lời câu hỏi này bằng các thí nghiệm cho thấy những đặc tính kỳ lạ của thế giới lượng tử có thể được thể hiện trong một hệ thống đủ lớn để con người có thể cầm trên tay.

Vào năm 1984 - 1985, Clarke, Devoret và Martinis đã tiến hành một loạt thí nghiệm với mạch điện tử siêu dẫn, trong đó các linh kiện được ngăn cách bằng một lớp mỏng vật liệu cách điện - cấu trúc gọi là tiếp giáp Josephson. Khi cho dòng điện chạy qua mạch, họ quan sát thấy dòng điện có thể “chui qua” rào cản cách điện - một hiện tượng được gọi là hiệu ứng đường hầm cơ học lượng tử.

Hệ thống này ban đầu ở trạng thái không có điện áp, nhưng sau đó tự thoát ra khỏi trạng thái đó thông qua đường hầm lượng tử, tạo ra tín hiệu điện áp đo được. Ngoài ra, họ còn chứng minh rằng hệ thống hoạt động đúng như cơ học lượng tử dự đoán, tức là nó chỉ hấp thụ hoặc phát ra năng lượng theo từng mức rời rạc, hay còn gọi là lượng tử hóa năng lượng.

“Thật tuyệt vời khi được tôn vinh cách mà cơ học lượng tử - dù đã tồn tại hàng thế kỷ - vẫn mang đến những bất ngờ mới. Nó là nền tảng của mọi công nghệ số hiện đại”, ông Olle Eriksson, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, nhận định.

Cơ học lượng tử đã và đang định hình thế giới công nghệ, từ bóng bán dẫn trong vi mạch máy tính cho đến trí tuệ nhân tạo và các hệ thống mã hóa lượng tử trong tương lai.

Cả ba nhà khoa học hiện đều đang làm việc tại Mỹ. Họ sẽ cùng chia sẻ 11 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu đô la Mỹ) - tổng giá trị của giải thưởng do Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển trao tặng hằng năm.

Giải Nobel Vật lý là một trong những giải thưởng danh giá nhất thế giới, từng vinh danh nhiều tên tuổi lừng lẫy trong lịch sử khoa học như Albert Einstein, Pierre và Marie Curie, Max Planck hay Niels Bohr, những người đã đặt nền móng cho lý thuyết lượng tử hiện đại.

Năm ngoái, giải thưởng thuộc về Geoffrey Hinton - “Bố già của AI” - và John Hopfield vì những khám phá nền tảng trong lĩnh vực học máy, mở đường cho sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Trước đó, năm 2023, ba nhà khoa học châu Âu đã được vinh danh vì công trình sử dụng tia laser để theo dõi chuyển động cực nhanh của electron - điều từng được cho là bất khả thi.

Xem thêm

Cảnh sát Hy Lạp bắt nghi phạm nhét thi thể phụ nữ vào vali

Cảnh sát Hy Lạp bắt nghi phạm nhét thi thể phụ nữ vào vali

(CLO) Cảnh sát Hy Lạp ngày 2/8 thông báo đã bắt giữ một thanh niên 26 tuổi, quốc tịch Afghanistan, với cáo buộc giết người có chủ đích, cướp tài sản và vi phạm luật sử dụng vũ khí, liên quan đến vụ sát hại một phụ nữ Scotland rồi giấu xác vào vali hồi tháng trước.

Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan được tái bổ nhiệm

Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan được tái bổ nhiệm

(CLO) Ngày 2/8, ông Nikol Pashinyan đã được bổ nhiệm lại vào cương vị Thủ tướng, chỉ vài giờ sau khi nội các của ông đệ đơn từ chức theo quy định của Hiến pháp khi Quốc hội khóa mới bắt đầu nhiệm kỳ.

Sri Lanka tăng cường an ninh nhà tù sau vụ bạo loạn

Sri Lanka tăng cường an ninh nhà tù sau vụ bạo loạn

(CLO) Sri Lanka đã siết chặt an ninh tại các nhà tù trên cả nước sau vụ bạo loạn xảy ra tại nhà tù Mahara khiến một người thiệt mạng và sáu người bị thương, trong bối cảnh hệ thống trại giam của nước này đang đối mặt với tình trạng quá tải nghiêm trọng.

Công cụ AI mới của Trung Quốc giúp truy vết rửa tiền bằng Bitcoin

Công cụ AI mới của Trung Quốc giúp truy vết rửa tiền bằng Bitcoin

(CLO) Các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Công an Nhân dân Trung Quốc đã phát triển một hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng phát hiện các giao dịch tiền điện tử bất hợp pháp với độ chính xác gần 90%, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực kiểm soát tội phạm tài chính.

Úc phá kỷ lục thế giới với thỏi vàng nặng hơn 500 kg

Úc phá kỷ lục thế giới với thỏi vàng nặng hơn 500 kg

(CLO) Một thỏi vàng nặng 521,2 kg do Xưởng đúc tiền Perth (Perth Mint) tại bang Tây Úc chế tác đã chính thức được Tổ chức Kỷ lục Guinness Thế giới công nhận là thỏi vàng lớn nhất thế giới, vượt xa kỷ lục cũ 300 kg do một xưởng đúc tại Dubai thiết lập cách đây hai năm.

Cỡ chữ bài viết: