Giải Nobel Vật lý 2025 được trao cho 3 nhà khoa học vì khám phá về cơ học lượng tử

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố kết quả tại Stockholm, Thụy Điển, vào ngày 7/10, cho biết công trình của ba nhà khoa học “đã mở ra cơ hội phát triển thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo, bao gồm mật mã lượng tử, máy tính lượng tử và cảm biến lượng tử”.

Ủy ban Nobel ca ngợi nghiên cứu của họ vì đã chứng minh rằng “những đặc tính kỳ lạ của thế giới lượng tử có thể được cụ thể hóa trong một hệ thống đủ lớn để con người có thể cầm trên tay”.

Nobel Price
Các nhà khoa học đoạt Giải Nobel Vật lý 2025. Ảnh chụp màn hình

Một câu hỏi lớn trong vật lý hiện đại là: kích thước tối đa của một hệ thống có thể chứng minh các hiệu ứng cơ học lượng tử là bao nhiêu? Ba nhà khoa học đã trả lời câu hỏi này bằng các thí nghiệm cho thấy những đặc tính kỳ lạ của thế giới lượng tử có thể được thể hiện trong một hệ thống đủ lớn để con người có thể cầm trên tay.

Vào năm 1984 - 1985, Clarke, Devoret và Martinis đã tiến hành một loạt thí nghiệm với mạch điện tử siêu dẫn, trong đó các linh kiện được ngăn cách bằng một lớp mỏng vật liệu cách điện - cấu trúc gọi là tiếp giáp Josephson. Khi cho dòng điện chạy qua mạch, họ quan sát thấy dòng điện có thể “chui qua” rào cản cách điện - một hiện tượng được gọi là hiệu ứng đường hầm cơ học lượng tử.

Hệ thống này ban đầu ở trạng thái không có điện áp, nhưng sau đó tự thoát ra khỏi trạng thái đó thông qua đường hầm lượng tử, tạo ra tín hiệu điện áp đo được. Ngoài ra, họ còn chứng minh rằng hệ thống hoạt động đúng như cơ học lượng tử dự đoán, tức là nó chỉ hấp thụ hoặc phát ra năng lượng theo từng mức rời rạc, hay còn gọi là lượng tử hóa năng lượng.

“Thật tuyệt vời khi được tôn vinh cách mà cơ học lượng tử - dù đã tồn tại hàng thế kỷ - vẫn mang đến những bất ngờ mới. Nó là nền tảng của mọi công nghệ số hiện đại”, ông Olle Eriksson, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, nhận định.

Cơ học lượng tử đã và đang định hình thế giới công nghệ, từ bóng bán dẫn trong vi mạch máy tính cho đến trí tuệ nhân tạo và các hệ thống mã hóa lượng tử trong tương lai.

Cả ba nhà khoa học hiện đều đang làm việc tại Mỹ. Họ sẽ cùng chia sẻ 11 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu đô la Mỹ) - tổng giá trị của giải thưởng do Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển trao tặng hằng năm.

Giải Nobel Vật lý là một trong những giải thưởng danh giá nhất thế giới, từng vinh danh nhiều tên tuổi lừng lẫy trong lịch sử khoa học như Albert Einstein, Pierre và Marie Curie, Max Planck hay Niels Bohr, những người đã đặt nền móng cho lý thuyết lượng tử hiện đại.

Năm ngoái, giải thưởng thuộc về Geoffrey Hinton - “Bố già của AI” - và John Hopfield vì những khám phá nền tảng trong lĩnh vực học máy, mở đường cho sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Trước đó, năm 2023, ba nhà khoa học châu Âu đã được vinh danh vì công trình sử dụng tia laser để theo dõi chuyển động cực nhanh của electron - điều từng được cho là bất khả thi.

Xem thêm

Hàng loạt động đất mạnh trên thế giới trong một ngày: từ Peru, Indonesia đến Trung Quốc

Hàng loạt động đất mạnh trên thế giới trong một ngày: từ Peru, Indonesia đến Trung Quốc

(CLO) Ngày 21/11, hàng loạt trận động đất mạnh xảy ra tại nhiều khu vực trên thế giới, từ Nam Mỹ đến châu Á. Trong đó, Indonesia ghi nhận trận động đất có độ lớn ban đầu lên tới 7,2, trong khi các rung chấn mạnh cũng khiến người dân Peru hoảng sợ và được ghi nhận tại tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc.

Hình ảnh sinh vật được cho là Bigfoot trong đoạn phim do Roger Patterson và Robert Gimlin ghi lại tại California, Mỹ, năm 1967. Ảnh: Public Domain

Mỹ công bố hồ sơ về sinh vật bí ẩn ‘quái vật chân to’

(CLO) Bộ Nông nghiệp Mỹ vừa công bố loạt tài liệu lưu trữ liên quan đến "Bigfoot" (quái vật chân to), sinh vật bí ẩn được cho là sống trong những khu rừng Bắc Mỹ. Các hồ sơ hé lộ những cuộc điều tra về dấu chân khổng lồ và những lời kể về sinh vật này từ hơn 80 năm trước.

Bitcoin lao dốc, chạm mức thấp nhất trong hai năm

Bitcoin lao dốc, chạm mức thấp nhất trong hai năm

(CLO) Giá Bitcoin, đồng tiền điện tử lớn nhất thế giới, giảm mạnh xuống mức thấp nhất kể từ tháng 9/2024, trong bối cảnh nhà đầu tư lo ngại về triển vọng của ngành trí tuệ nhân tạo (AI) và những biến động trên thị trường tài chính Mỹ.

Động đất 6,8 độ rung lắc Peru

Động đất 6,8 độ rung lắc Peru

(CLO) Trận động đất mạnh 6,8 độ xảy ra tối 20/11 tại vùng núi Andes, miền trung Peru, khiến người dân ở thủ đô Lima và nhiều khu vực lân cận hoảng loạn sơ tán.

Khoai tây được trồng trong đất mô phỏng điều kiện trên Mặt Trăng tại phòng thí nghiệm của Đại học Bang Oregon, thành phố Corvallis, bang Oregon (Mỹ). Ảnh: Đại học Bang Oregon

Lần đầu trồng thành công khoai tây trên đất mô phỏng Mặt trăng

(CLO) Các nhà khoa học Mỹ đã trồng thành công khoai tây trong đất mô phỏng bề mặt Mặt trăng, với năng suất tương đương khi trồng trên Trái đất. Kết quả nghiên cứu mở ra triển vọng tự sản xuất lương thực cho các phi hành gia trong những sứ mệnh không gian dài ngày.

Chi phí chiến tranh của Mỹ tại Iran vượt 48 tỷ USD

Chi phí chiến tranh của Mỹ tại Iran vượt 48 tỷ USD

(CLO) Lầu Năm Góc xác nhận chi phí chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran đã lên tới 48,3 tỷ USD, chưa tính thiệt hại hạ tầng tại các căn cứ ở Trung Đông. Khoản chi leo thang đang thổi bùng tranh cãi tại Quốc hội Mỹ sau thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa qua.

Liên minh châu Âu xác nhận bị tấn công mạng bằng công cụ AI

Liên minh châu Âu xác nhận bị tấn công mạng bằng công cụ AI

(CLO) Liên minh châu Âu (EU) lần đầu tiên ghi nhận một cuộc tấn công mạng sử dụng công cụ AI nhằm vào các cơ quan quản lý của khối. Vụ xâm nhập kéo dài ít nhất 10 ngày, gây gián đoạn nhiều hệ thống nội bộ phục vụ khoảng 40.000 nhân sự tại Brussels nhưng chưa phát hiện dấu hiệu rò rỉ dữ liệu diện rộng.

Cỡ chữ bài viết: