Thị trấn Tam Đảo (Vĩnh Phúc) nằm giữa đỉnh núi Thiên Thị (Chợ Trời) cao 1.375m của dãy Tam Đảo xanh thẳm. Nơi đây là điểm du lịch lý tưởng cho du khách trong nước và quốc tế bởi cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp, nhiều hương sơn mỹ vị đặc trưng vùng trời mát lạnh. Đặc biệt khi tới Tam Đảo, những du khách duy tâm cũng không thể không khám phá Đền Mẫu, chùa Vàng, thác Bạc... Bởi đây đều là những di tích danh lam, thắng cảnh gắn liền với miền núi Tam Đảo hoang sơ, kỳ vĩ, linh thiêng và mang kiến trúc vô cùng đặc biệt. Trong ảnh là lối đi lên Đền thờ bà Chúa Thượng Ngàn.
Người dân nơi đây cho biết, vào đầu thế kỷ XX, người Pháp đã phát hiện ra cảnh sắc tuyệt đẹp của thiên nhiên nơi đây nên họ đã cho xây dựng thành khu du lịch, nghỉ dưỡng với hơn 160 ngôi biệt thự nằm rải rác trên các sườn núi. Trải qua thời gian với nhiều biến động, thị trấn Tam Đảo chỉ còn lại một số ít những ngôi biệt thự, nhà cổ, phần lớn đã hoang tàn đổ nát. Ngày nay, Tam Đảo đã có bộ mặt mới hơn, vừa hiện đại vừa cổ kính nhưng không kém phần thơ mộng, lãng mạn.
Khi đến trị trấn Tam Đảo, du khách thường viếng đền Mẫu, chùa Vàng, thác Bạc, bởi đây đều là những di tích, danh lam, thắng cảnh gắn liền với miền núi Tam Đảo kỳ vĩ. Theo ghi nhận, từ chân núi Thiên Thị, qua 200 bậc đá, xuyên qua khu rừng trúc thâm u, tĩnh mịch, du khách sẽ đến đền Bà Chúa Thượng Ngàn và chùa Vàng.
Theo quan sát, Đền bà Chúa Thượng Ngàn được xây dựng theo kiến trúc phương Đông với mái ngói miểng Thổ Hà, phía trên ngay cửa chánh điện có đắp phù điêu cặp rồng xanh đang giương nanh múa vuốt (lưỡng long tranh châu). Các cột trụ vuông bốn mặt giả đăng đỉnh (trụ đèn), dọc cột có những hàng chữ Nho. Đền thờ Bà Chúa Thượng Ngàn là con gái đầu của Quốc Mẫu Âu Cơ. Theo một truyền thuyết dân gian khác, Mẫu Thượng Ngàn chính là công chúa La Bình, con gái của Sơn Tinh (Tản Viên Sơn Thánh) và công chúa Mỵ Nương.
Ngoài ra, bên cạnh đền Chúa Thượng Ngàn có đền Bà Quốc Mẫu Âu Cơ (mẹ sinh ra các dân tộc Việt Nam). Theo truyền thuyết, thở hồng hoang khai quốc mẹ Âu Cơ sinh ra trăm trứng nở thành trăm người con. Mẹ Âu Cơ đã dẫn 50 người con lên miền núi dựng nghiệp. Đền Mẹ Âu Cơ mới xây dựng sau này, gọn đẹp và trang nghiêm, trầm mặc.
Nét kiến trúc đặc biệt tại đền bà chúa Thượng Ngàn giữa vùng trời Tam Đảo.
Từ đền Mẫu, đền Mẹ Âu Cơ, theo vài mươi bậc đá ta sẽ đến chùa Vàng. Tam quan chùa Vàng kiến trúc theo lối cổng lăng của các bậc vương, tướng phong kiến, cổ kính, thâm nghiêm. Qua cổng tam quan, du khách được dịp chiêm ngưỡng rất nhiều pho tượng Phật, Bồ Tát được tạc, đẽo bằng đá trắng rất công phu tinh xảo.
Ấn tượng nhất là bộ tượng Thập Bát La Hán mỗi người một vẻ thể hiện tinh thần “bi, trí, dũng” của nhà Phật. Bộ tượng Phật Bà Quan Âm, trong đó có tượng Phật 9 đầu, 18 tay khiến du khách mỗi khi đến tham quan du lịch đều phải nghiêng mình thán phục, ngưỡng mộ những nghệ nhân vô danh đã lao động công quả âm thầm giữa núi rừng hoang vắng để tạo nên những tác phẩm mang đậm màu sắc tôn giáo nhưng vẫn đầy nét tài hoa nghệ thuật...
Đặc biệt, ở chùa Vàng Tam Đảo còn có một pho tượng Phật Thích Ca lớn, màu đen tuyền rất lạ, không rõ bằng đá hay bằng đồng, có từ rất lâu và không ai biết được xuất xứ. Trong ảnh là không gian tượng đá dẫn lên chùa Vàng Tam Đảo, Vĩnh Phúc.
Đền thờ Quốc Mẫu Vua Bà tại Tam Đảo.
Sau khi khám phá những bí ẩn của đền Mẫu, chùa Vàng, du khách đi tiếp lên đỉnh Thiên Thị, nơi có tháp tiếp sóng truyền hình Tam Đảo với hơn 1.200 bậc đá uốn lượn quanh co.
