Ngày 15/3/1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 147/SL, đặt nền móng cho nền Điện ảnh Cách mạng Việt Nam. Đến năm 1956, Xưởng phim Thời sự Tài liệu được tách ra từ Xưởng phim Việt Nam, trở thành đơn vị độc lập, mở đầu hành trình phát triển của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương ngày nay.
Trong những năm đầu thành lập, dù điều kiện máy móc, thiết bị còn nhiều thiếu thốn, tập thể nghệ sĩ, cán bộ của Xưởng phim vẫn nỗ lực ổn định tổ chức, duy trì sản xuất khoảng 25 bộ phim thời sự, phóng sự mỗi năm.
Các tác phẩm tập trung phản ánh công cuộc khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội và những phong trào thi đua yêu nước, tiêu biểu như “Nước về Bắc Hưng Hải”, “Dưới cờ quyết thắng”, “Chống hạn”…
Đặc biệt, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, những người làm phim của Hãng đã có mặt tại các chiến trường, dùng máy quay ghi lại những khoảnh khắc khốc liệt của cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Nhiều tác phẩm như “Anh Nguyễn Văn Trỗi sống mãi”, “Mở đường Trường Sơn”, “Đầu sóng ngọn gió”, “Lũy thép Vĩnh Linh” đã trở thành những dấu ấn của điện ảnh tài liệu cách mạng. Trong đó, “Đầu sóng ngọn gió” và “Lũy thép Vĩnh Linh” lần lượt giành Huy chương Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Moskva năm 1967 và 1971.
Sau ngày đất nước thống nhất, các nghệ sĩ tiếp tục tỏa đi khắp mọi miền, ghi lại công cuộc khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục sản xuất và xây dựng cuộc sống mới. Nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật, tư tưởng ra đời trong giai đoạn này như “Đường dây lên sông Đà”, “Một phần 50 giây cuộc đời”, “Tiếng nổ định hướng”, “Cánh kiến đỏ”, đặc biệt là “Hà Nội trong mắt ai” và “Chuyện tử tế”.
Trải qua nhiều lần thay đổi mô hình tổ chức và tên gọi, ngày 30/3/1989, đơn vị chính thức mang tên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương. Từ năm 2010, Hãng chuyển đổi sang mô hình Công ty TNHH Một thành viên, từng bước thích ứng với cơ chế tự chủ, đồng thời tiếp tục thực hiện nhiệm vụ chính trị và duy trì hoạt động sáng tác, sản xuất phim.
Trong hành trình phát triển, nhiều tác phẩm của Hãng đã được ghi nhận tại các liên hoan phim trong nước và quốc tế như “Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai”, “Nơi chiến tranh đã đi qua”, “Trở lại Ngư Thủy”, “Chị Năm khùng”, “Vì cuộc sống bình yên”, “Những nẻo đường công lý” và “Chốn quê”. Qua đó, khẳng định vị trí của điện ảnh tài liệu, khoa học trong việc phản ánh hiện thực, lưu giữ ký ức và lan tỏa những giá trị nhân văn.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, đạo diễn, NSƯT Nguyễn Quang Tuấn - Chủ tịch Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương nhấn mạnh, ra đời năm 1956, trong bối cảnh đất nước còn chia cắt, Hãng phim mang trên mình sứ mệnh ghi lại, lưu giữ và trao truyền lịch sử bằng hình ảnh cho các thế hệ mai sau.
Theo ông, hàng nghìn tác phẩm được thực hiện trong suốt 70 năm qua không chỉ là thành tựu điện ảnh mà còn là tài sản quý giá, phản ánh lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và sự dấn thân của nhiều thế hệ nghệ sĩ. Kế thừa truyền thống đó, Hãng tiếp tục nỗ lực vượt qua khó khăn, đổi mới công nghệ, mở rộng hợp tác, duy trì sáng tác và đưa phim tài liệu đến gần hơn với công chúng.
Phát biểu chúc mừng tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy đánh giá, 70 năm xây dựng và phát triển là chặng đường ghi dấu sự cống hiến bền bỉ, tâm huyết, sáng tạo của nhiều thế hệ những người làm phim tài liệu và khoa học.
Từ chiến trường đến công trường, từ những sự kiện trọng đại đến đời sống thường nhật, các nghệ sĩ đã góp phần lưu giữ những hình ảnh, câu chuyện có giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn sâu sắc.
Để phát huy truyền thống và nâng cao hiệu quả hoạt động trong giai đoạn mới, Thứ trưởng đề nghị Hãng tiếp tục chú trọng chất lượng tư tưởng, nghệ thuật và giá trị khoa học của tác phẩm; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ và đổi mới phương thức phổ biến phim.
Cùng với đó, cần quan tâm bảo quản, số hóa, phát huy giá trị kho tư liệu hình ảnh; xây dựng đội ngũ cán bộ, nghệ sĩ có năng lực, chú trọng đào tạo thế hệ kế cận, kết hợp kinh nghiệm nghề nghiệp của các thế hệ đi trước với tư duy sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ của người trẻ.
Dịp này, 25 cá nhân thuộc Công ty TNHH Một thành viên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương được trao tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Văn hóa, Thể thao và Du lịch”, ghi nhận những đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và phát triển ngành.
