Chỉ trong ít ngày, mạng xã hội liên tiếp xôn xao trước phát ngôn "đòi tiêm thuốc độc cho bệnh nhân" của hai nữ sinh ngành Y rồi đến video "lấy ven trật 3 lần" của một nữ sinh y khoa. Dù đã phải xin lỗi và chịu hình thức xử lý, những phát ngôn này vẫn thu hút rất nhiều lượt xem và bình luận.
Đằng sau những màn "gây sốc" ấy là điều gì khiến ngày càng nhiều bộ phận người trẻ sẵn sàng đánh đổi hình ảnh cá nhân chỉ để được chú ý?
Khi lượt xem trở thành thước đo giá trị bản thân
Theo ông Nguyễn Đình Sơn, Chuyên gia Tâm lý Tuổi vị thành niên, Hội Tâm lý Giáo dục học Hà Nội, đa số người trẻ không bước lên mạng xã hội với mục tiêu ban đầu là nổi tiếng. Điều họ tìm kiếm trước hết chỉ đơn giản là cảm giác mình được nhìn thấy, được lắng nghe và được công nhận.
“Khi một người đăng tải nội dung bình thường nhưng gần như không có phản hồi, còn một phát ngôn gây sốc lại thu hút hàng trăm nghìn lượt xem chỉ sau vài giờ. Ban đầu, đó có thể chỉ là một thử nghiệm để thu hút sự chú ý. Nhưng nếu hành vi ấy liên tục được "thưởng" bằng tương tác, người trẻ sẽ dần chấp nhận đánh đổi hình ảnh cá nhân để duy trì cảm giác mình vẫn đang được quan tâm”, ông Nguyễn Đình Sơn chia sẻ.
Vòng lặp khiến nội dung ngày càng cực đoan
Thực tế cho thấy, nhiều nhà sáng tạo nội dung ban đầu chỉ thực hiện những video mang tính khác biệt. Tuy nhiên, sau một thời gian, họ lại liên tục đẩy giới hạn, sử dụng ngôn từ cực đoan hơn, hành động phản cảm hơn để giữ sức hút.
Ông Nguyễn Đình Sơn nhấn mạnh: “Không khó để thấy một số người ban đầu chỉ tạo ra nội dung hơi khác biệt, nhưng sau đó lại dần đi xa hơn. Nội dung cũ không còn tạo được hiệu ứng như trước, họ buộc phải tìm một cách gây chú ý mạnh hơn. Điều này giống như việc một người phải liên tục tăng âm lượng mới cảm thấy người khác còn lắng nghe mình”.
Bên cạnh đó, cộng đồng mạng cũng là một mắt xích trong vòng lặp này. Một nội dung càng gây tranh cãi càng dễ thu hút lượt xem, bình luận và chia sẻ, từ đó có nhiều cơ hội được thuật toán lan truyền rộng hơn.
Chuyên gia cho rằng không ít người nghĩ mình chỉ vào xem để phản đối hay chỉ trích, nhưng trên thực tế, mỗi lượt tương tác đều có thể góp phần đưa nội dung phản cảm đến với nhiều người hơn.
“Tất nhiên, không thể đổ lỗi cho người xem. Con người vốn dễ chú ý đến những điều khác thường hoặc gây cảm xúc mạnh. Tuy nhiên, nếu mỗi người đều ý thức rằng sự chú ý của mình cũng tạo ra tác động, chúng ta sẽ cân nhắc hơn trước khi chia sẻ hay bình luận vào những nội dung chỉ nhằm kích động tranh cãi”, ông Nguyễn Đình Sơn khẳng định.
Xây dựng giá trị thật thay vì chạy theo sự nổi tiếng
Theo ông Nguyễn Đình Sơn, nếu chỉ tập trung xử lý các video hay phát ngôn gây sốc thì mới giải quyết được phần ngọn.
“Điều quan trọng hơn là giúp người trẻ không còn cảm thấy phải đánh đổi sự tôn trọng để đổi lấy sự chú ý. Khi một người tin rằng chỉ có gây sốc mới khiến mình được nhìn thấy, các em sẽ rất dễ lặp lại hành vi đó. Ngược lại, nếu các em cảm nhận được giá trị của bản thân từ năng lực, sự tử tế và những đóng góp thực sự, nhu cầu tìm kiếm sự nổi tiếng bằng mọi giá sẽ giảm đi rất nhiều”, ông nhấn mạnh.
Gia đình cần trở thành nơi giúp con trẻ cảm thấy mình có giá trị ngay cả khi không đạt thành tích hay không được nhiều người chú ý. Đồng thời, nhà trường cũng cần tạo thêm nhiều không gian để học sinh được trình bày quan điểm, tham gia hoạt động, được ghi nhận vì sự cố gắng và tinh thần hợp tác chứ không chỉ vì điểm số.
Khi có nhiều cơ hội khẳng định bản thân trong cuộc sống thực, người trẻ sẽ ít phải tìm kiếm sự công nhận bằng những cách cực đoan trên không gian mạng.
“Về phía các nền tảng mạng xã hội, bên cạnh việc xử lý các nội dung vi phạm, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hạn chế việc khuếch đại những nội dung kích động, xúc phạm hoặc cố tình tạo tranh cãi chỉ để thu hút tương tác. Thuật toán không quyết định hành vi của con người, nhưng cách thuật toán phân phối nội dung có thể góp phần định hình hành vi nào được khuyến khích lặp lại”, ông Nguyễn Đình Sơn khẳng định.
Cuối cùng, bản thân mỗi người trẻ cũng cần học cách xem mạng xã hội là công cụ để học hỏi, kết nối và chia sẻ những giá trị tích cực thay vì nơi chứng minh giá trị của chính mình.
"Sự chú ý có thể đến rất nhanh, còn giá trị của một con người luôn được xây dựng chậm hơn rất nhiều", ông Nguyễn Đình Sơn nói.
