Theo Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch năm 2025 vừa được Cục Thống kê công bố, tổng tỷ suất sinh (TFR) của Việt Nam đạt 1,66 con/phụ nữ, giảm mạnh so với mức 1,84 của năm 2024 và thấp hơn đáng kể so với ngưỡng sinh thay thế 2,1 con.
Tổng tỷ suất sinh phản ánh số con trung bình một phụ nữ có thể sinh trong suốt thời kỳ sinh đẻ nếu các tỷ suất sinh đặc trưng theo tuổi được duy trì như năm nghiên cứu.
Dữ liệu đăng ký khai sinh cho thấy, giai đoạn 2021-2025, mức sinh của Việt Nam dao động trong khoảng 1,62-1,86 con/phụ nữ. Sau khi chạm đáy 1,62 vào năm 2022, chỉ số này tăng lên 1,86 năm 2023, trước khi giảm liên tiếp trong hai năm tiếp theo. Đáng chú ý, mức giảm trong năm 2025 diễn ra khá rõ rệt.
Xu hướng này phản ánh sự suy giảm tỷ suất sinh ở các nhóm tuổi vốn có mức sinh cao, đặc biệt là phụ nữ trong độ tuổi 25-29 và 30-34.
Đông Nam Bộ có mức sinh thấp nhất cả nước
Đáng chú ý, mức sinh giữa các vùng kinh tế - xã hội có sự chênh lệch đáng kể. Bắc Trung Bộ dẫn đầu cả nước với 2 con/phụ nữ, tiếp đến là Trung du và miền núi phía Bắc với 1,97; Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đạt 1,87; Đồng bằng sông Hồng đạt 1,78.
Ở chiều ngược lại, Đồng bằng sông Cửu Long chỉ đạt 1,48 con/phụ nữ, trong khi Đông Nam Bộ thấp nhất cả nước với 1,25. Như vậy, khoảng cách giữa hai vùng có mức sinh cao nhất và thấp nhất lên tới 0,75 con/phụ nữ.
Đây là diễn biến đáng quan tâm bởi Đông Nam Bộ tập trung nhiều đô thị lớn, khu công nghiệp và lực lượng lao động nhập cư. Mức sinh thấp kéo dài tại khu vực này có thể tạo thêm áp lực lên quy mô dân số trong độ tuổi lao động, đồng thời đẩy nhanh quá trình già hóa dân số.
Theo Kết quả Điều tra biến động dân số và kế hoạch hóa gia đình tại thời điểm 1/4/2025 của Cục Thống kê, tổng tỷ suất sinh cả nước năm 2025 đạt 1,93 con/phụ nữ, nhích nhẹ so với mức thấp kỷ lục 1,91 của năm 2024.
Dù có sự khác biệt giữa các nguồn thống kê, cả hai đều cho thấy mức sinh Việt Nam đang ở dưới ngưỡng thay thế.
Gỡ rào cản để người trẻ muốn sinh và có điều kiện sinh con
Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục (Tổng cục Dân số, nay là Cục Dân số) nhận định, xu hướng giới trẻ "lười yêu, ngại cưới, sợ sinh con" là một trong những yếu tố tác động đến mức sinh hiện nay.
Thực tế, người Việt Nam ngày càng kết hôn muộn, với tuổi kết hôn lần đầu bình quân khoảng 27,3. Khi thời điểm lập gia đình bị trì hoãn, thời gian sinh con cũng có xu hướng thu hẹp, kéo theo nguy cơ giảm số con trung bình của mỗi phụ nữ.
Bên cạnh đó, áp lực tài chính, chi phí nhà ở, nuôi dạy con, nhu cầu phát triển sự nghiệp và khó khăn trong tìm kiếm bạn đời khiến nhiều người trẻ trì hoãn kết hôn, sinh con hoặc lựa chọn chỉ sinh một con. Nếu kéo dài, mức sinh thấp không chỉ làm thu hẹp lực lượng lao động mà còn gia tăng áp lực lên hệ thống an sinh xã hội khi dân số già hóa nhanh.
Trước thực trạng này, Bộ Y tế đặt mục tiêu tăng trung bình 2% tỷ suất sinh toàn quốc mỗi năm, hướng tới đưa tổng tỷ suất sinh trở lại mức 2,1 con/phụ nữ vào năm 2030. Trong kế hoạch thực hiện Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế, Bộ Y tế đề xuất bố trí khoảng 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người dân tộc thiểu số rất ít người và người dân tại các địa bàn có mức sinh thấp.
Một số địa phương đã triển khai chính sách hỗ trợ trực tiếp bằng tiền. Tại TP HCM, phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được hỗ trợ 3-5 triệu đồng. Thành phố đã chi trả cho gần 9.000 bà mẹ nhằm khuyến khích sinh con trong bối cảnh mức sinh tại địa bàn này thuộc nhóm thấp nhất cả nước.
Không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính, chính sách dân số mới còn hướng đến thay đổi nhận thức và tạo điều kiện để người trẻ chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống gia đình. Theo định hướng của Bộ Y tế trong Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, các địa phương được khuyến khích vận động nam nữ kết hôn trước 30 tuổi, các cặp vợ chồng sinh đủ hai con tại những nơi có mức sinh thấp.
Các hoạt động tư vấn, truyền thông và giáo dục tiền hôn nhân cũng được chú trọng, tập trung vào sức khỏe sinh sản, tình dục an toàn, mang thai, sinh con, chăm sóc trẻ, quản lý tài chính và kỹ năng xây dựng gia đình.
Bộ Y tế xác định 10 địa phương có mức sinh thấp hơn trung bình cả nước cần tập trung vận động, hỗ trợ sinh đủ hai con, gồm Hà Nội, TP HCM, Cần Thơ, Khánh Hòa, Đồng Nai, Tây Ninh, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cà Mau.