Ngày 20/11, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận sôi nổi về Dự án Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Với tinh thần mong muốn kiến tạo và tăng cường tự chủ cho các cơ sở, dự thảo luật lần này được đánh giá cao nhưng cũng bộc lộ nhiều điểm cần được rà soát, hoàn thiện để thực sự tạo ra bước đột phá trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững theo Nghị quyết 21 của Bộ Chính trị.
Một trong những vấn đề được Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ) đặc biệt nhấn mạnh là sự bất cập trong cơ chế quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp. Mặc dù Chính phủ đang đẩy mạnh phân quyền và tự chủ, song, đại biểu Tô Ái Vang lo ngại quy định của dự thảo luật, với sự tham gia của nhiều cơ quan (Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan đầu mối, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và UBND cấp tỉnh), có thể dẫn đến tình trạng “chồng chéo” hoặc ngược lại là “khoảng trống” khi giải quyết vướng mắc.
“Sẽ có nhiều cơ quan cùng tham gia xây dựng và ban hành các văn bản hướng dẫn, dẫn đến sự không thống nhất. Thậm chí sẽ có nhiều cơ quan cùng tiến hành thanh tra, kiểm tra một cơ sở giáo dục nghề nghiệp về các nội dung tương tự, gây tốn kém, phiền hà”, Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang nêu vấn đề.
Từ phân tích trên, để khắc phục tình trạng chồng chéo, Đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị Chính phủ quy định và ban hành Quy chế phối hợp liên ngành rõ ràng, quy định cụ thể nguyên tắc, nội dung, trách nhiệm và cách thức giải quyết khi có vướng mắc. Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu chung và cơ chế chia sẻ thông tin thường xuyên, minh bạch, cùng với việc đẩy mạnh phân quyền về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố, kèm theo tăng cường hậu kiểm, giám sát dựa trên tiêu chuẩn chất lượng thống nhất.
Cùng với đó, Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang cũng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát tổng thể về cơ sở vật chất xuống cấp, hệ thống trang thiết bị dạy học còn thiếu thốn, cũ kỹ, lạc hậu. Đặc biệt, vấn đề thiếu hụt giáo viên cả về số lượng và chất lượng (trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề, ngoại ngữ, tin học) cần được quan tâm hàng đầu.
Cùng quan tâm đóng góp ý kiến cho nội dung này, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan Anh (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai) chỉ rõ thực trạng đáng lo ngại: dù tỷ lệ lao động qua đào tạo cả nước đạt 29%, nhưng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số chỉ dao động từ 12% đến 15%, cùng với tỷ lệ bỏ học cao ở các khóa ngắn hạn.
“Nguyên nhân chủ yếu không phải do người học không có khả năng, mà do không kham nổi chi phí sinh hoạt, nhà ở và việc thực tập tại doanh nghiệp gần như không có lương hoặc chỉ nhận vài trăm nghìn đồng/tháng”, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan Anh phân tích.
Từ thực tế trên, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan Anh kiến nghị bổ sung hoàn thiện chính sách theo hướng mạnh hơn và sát thực tế hơn.
Cụ thể, về miễn học phí: Mở rộng đối tượng miễn học phí sang cả người dân tộc Kinh sinh sống tại các khu vực đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo hoặc hộ mới thoát nghèo trong vòng 3 năm đầu. Ưu tiên các nhóm đào tạo nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực trọng điểm như chế biến, chế tạo, vi mạch, bán dẫn, sinh học, vật liệu mới.
Về chế độ lương thực tập: Đề nghị làm rõ doanh nghiệp tiếp nhận học viên thực tập phải trả tối thiểu ở mức 50% đến 70% mức lương tối thiểu vùng cho những vị trí tương đương, thay vì trả theo thỏa thuận. Đại biểu cũng đề xuất Nhà nước hỗ trợ một phần khoản lương này trong 1 năm đầu hợp tác.
Về trợ cấp xã hội và nội trú, Đại biểu đề nghị nâng mức trợ cấp xã hội, vốn đang rất thấp (chỉ 100.000 đến 140.000 đồng). Đặc biệt, kiến nghị Chính phủ ưu tiên bố trí vốn để xây dựng ký túc xá tại các trường nghề trọng điểm ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi trong giai đoạn 2026-2030.
Bên cạnh đó, Đại biểu Nguyễn Thị Lan Anh cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung chính sách học bổng cho học sinh, sinh viên đạt giải thi tay nghề quốc gia trở lên, lấy từ nguồn xã hội hóa, Quỹ phát triển nguồn nhân lực doanh nghiệp.
