Vừa qua, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh, Tỉnh đoàn và các địa phương tổ chức 6 cụm hội thảo, tọa đàm với chủ đề “Chung tay phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, nữ dưới 18 tuổi sinh con - Vì tương lai giống nòi và hạnh phúc cộng đồng”.
Chuỗi sự kiện quy tụ gần 700 đại biểu từ 24 xã, phường – chủ yếu là lực lượng nòng cốt trực tiếp làm công tác dân vận ở cơ sở như bí thư chi bộ, trưởng thôn, già làng, người có uy tín cùng cán bộ y tế và các đoàn thể phụ nữ, thanh niên. Bên cạnh gần 70 tham luận chuyên sâu, diễn đàn dành hơn một nửa thời lượng cho các đại biểu trao đổi, đối thoại thực chất.
Việc ưu tiên đối thoại với lực lượng tuyến đầu xuất phát từ chính thực tế nhiều áp lực mà Lào Cai đang đối mặt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Dù hôn nhân cận huyết thống cơ bản được xóa bỏ từ năm 2023, toàn tỉnh vẫn ghi nhận tới 1.556 trường hợp tảo hôn trong giai đoạn 2021–2025.
Đáng chú ý, tình trạng nữ dưới 18 tuổi sinh con dù có xu hướng hạ nhiệt – giảm từ mức trên 7% năm 2025 xuống 5,88% trong 6 tháng đầu năm 2026 – song vẫn là thách thức dai dẳng đối với địa phương.
Ảnh: Thu Hương
Thay vì phổ biến lý thuyết pháp luật chung chung, các phiên thảo luận đi sâu vào bài toán thực tiễn tại thôn bản: nhận diện sớm nguy cơ tảo hôn, xác định thời điểm “vàng” để tiếp cận, lựa chọn đúng người có tiếng nói và huy động lực lượng nòng cốt vào cuộc từ sớm. Cách tiếp cận này giúp cán bộ cơ sở tháo gỡ trực tiếp những vướng mắc phát sinh trong từng tình huống cụ thể.
Nhiều ý kiến chỉ rõ lối tuyên truyền một chiều sẽ khó lay chuyển những gia đình vốn coi kết hôn sớm là chuyện bình thường hoặc cha mẹ đã ngầm đồng thuận cho con lập gia đình khi chưa đủ tuổi. Với các trường hợp này, giải pháp then chốt là cán bộ cơ sở phải trực tiếp “gõ cửa” từng nhà, phân tích thấu đáo những hệ lụy khôn lường đối với thể chất, cơ hội học vấn, sinh kế và tương lai lâu dài của con trẻ.
Ngay khi phát hiện dấu hiệu nguy cơ, mạng lưới cán bộ cơ sở gồm bí thư chi bộ, trưởng thôn, già làng, trưởng dòng họ và người có uy tín lập tức vào cuộc tiếp cận gia đình, triển khai vận động từ sớm, đón đầu trước khi hai bên đi đến việc chuẩn bị hôn sự.
Cùng với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, các mô hình sáng tạo như “Thủ lĩnh của sự thay đổi” hay “Mẹ em tuyên truyền pháp luật” cũng được lan tỏa rộng rãi tại các cụm thảo luận. Nhiều địa phương đã chủ động đưa tiêu chí bài trừ tảo hôn vào hương ước, quy ước thôn bản, đồng thời tổ chức cho các hộ gia đình ký cam kết gắn liền với việc bình xét, biểu dương nếp sống văn hóa tại cộng đồng.
Song song với cách làm truyền thống, công tác truyền thông tới thanh thiếu niên được hiện đại hóa mạnh mẽ trên các nền tảng TikTok, Zalo, Facebook thông qua định dạng video ngắn và các sản phẩm bằng tiếng đồng bào dân tộc. Đây cũng là nhiệm vụ trọng tâm được Lào Cai xác định trong kế hoạch triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tiếp tục đẩy mạnh phòng, chống tảo hôn, ngăn ngừa tình trạng nữ dưới 18 tuổi sinh con giai đoạn 2026–2030.
Theo kế hoạch, Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2030 cơ bản ngăn chặn tình trạng tảo hôn, nữ dưới 18 tuổi sinh con; bình quân hằng năm giảm từ 20% trở lên so với giai đoạn trước. 100% cán bộ, công chức, viên chức cấp xã và cán bộ thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số được tập huấn kỹ năng tuyên truyền, vận động; 100% học sinh THCS, THPT tại khu vực này được cung cấp kiến thức về hôn nhân, gia đình và sức khỏe sinh sản vị thành niên. Báo Lào Cai điện tử
Nhiều đại biểu đề nghị có cơ chế hỗ trợ kinh phí đi lại cho đội ngũ tuyên truyền viên thôn, bản, nhất là tại những địa bàn xa, phải thường xuyên đến từng hộ để vận động. Các ý kiến cũng tập trung vào tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân, đào tạo nghề, hỗ trợ vay vốn và tạo việc làm cho thanh niên vùng cao, nhằm giảm những nguyên nhân có thể dẫn tới tảo hôn.
Sau 6 cụm hội thảo, những tình huống và cách xử lý từ cơ sở sẽ được Sở Dân tộc và Tôn giáo tổng hợp để phục vụ tham mưu chính sách. Hướng được đặt ra khá rõ: phát hiện sớm trường hợp có nguy cơ, tiếp cận đúng gia đình, chọn đúng người có thể vận động và can thiệp trước khi hôn sự được chuẩn bị.
