Các kiến nghị được 3 "ông lớn" trong ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đưa ra trong bối cảnh Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo cắt giảm, đơn giản hoá điều kiện kinh doanh. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất loại bỏ ngành nghề sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô khỏi danh mục đầu tư, kinh doanh có điều kiện.
Tại văn bản kiến nghị Thủ tướng và Bộ Công Thương, hãng xe đang nắm giữ thị phần lớn nhất thị trường ô tô Việt Nam là VinFast cho rằng, các quy định hiện hành được xem là các thủ tục tiền kiểm quan trọng và hiệu quả để xác định doanh nghiệp có đủ điều kiện trước khi tiến hành hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô.
Do đó, nếu bỏ các thủ tục này sẽ có "nhiều nguy cơ để lọt các doanh nghiệp không đáp ứng các điều kiện do pháp luật quy định. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến chính doanh nghiệp vi phạm mà rủi ro lớn hơn là quyền lợi của người tiêu dùng khi mua ô tô".
Hãng xe thuộc Tập đoàn Vingroup cũng khẳng định các điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật sẽ thể hiện năng lực, cam kết đầu tư nghiêm túc và lâu dài của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô. Vì vậy, VinFast kiến nghị giữ lại các thủ tục hành chính trong nhập khẩu, sản xuất ô tô để tránh nguy cơ để lọt các doanh nghiệp không đáp ứng yêu cầu.
"Nguy cơ thiệt hại cho người tiêu dùng càng lớn hơn vì ô tô loại hàng hóa có giá trị cao, kỹ thuật và công nghệ phức tạp", VinFast lo ngại.
Tập đoàn Trường Hải (Thaco) cũng cho rằng việc cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh với lĩnh vực ô tô là chưa phù hợp. Bởi theo đánh giá của hãng xe có nhà máy tại Quảng Nam, ô tô là ngành công nghiệp nền tảng, tác động đến nhiều ngành, đồng thời có khả năng ảnh hưởng tới trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng, môi trường. Do vậy, sản phẩm luôn có yêu cầu rất cao về chất lượng nhằm đảm bảo an toàn cho người sử dụng, cộng đồng.
Bên cạnh đó, mặt hàng ô tô luôn cần có thời gian sử dụng lâu dài với yêu cầu chất lượng cao. Vì vậy, người tiêu dùng cần được bảo đảm quyền tiếp cận các nhà sản xuất, phân phối có đủ năng lực về bảo hành, bảo dưỡng, cung ứng linh phụ kiện thay thế và triệu hồi sản phẩm lỗi.
"Việc đáp ứng các điều kiện về nhà xưởng, dây chuyền, cơ sở bảo hành, bảo dưỡng không phải rào cản hành chính mà để đảm bảo chất lượng, trách nhiệm của nhà sản xuất suốt vòng đời sử dụng", văn bản kiến nghị của Thaco nêu.
Tập đoàn Thành Công (TC Group) cũng nhận định việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh bắt buộc sẽ không công bằng giữa các doanh nghiệp sản xuất lắp ráp với nhập khẩu ôtô.
"Nếu các điều kiện kinh doanh với xe trong nước và nhập khẩu bị bãi bỏ hoàn toàn, doanh nghiệp nhập khẩu có thể tham gia thị trường với rào cản thấp hơn. Điều này dẫn tới bất lợi cho các doanh nghiệp đã đầu tư và có chiến lược dài hạn vào sản xuất trong nước", hãng cho biết.
Trước đó, khi dự kiến đưa khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện, Bộ Công Thương cũng đề cập tới một số rủi ro tương tự TC Group, Thaco và VinFast.
Ngoài ra, cơ quan này cũng cho rằng các quy định hiện hành thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cơ sở vật chất để sản xuất, lắp ráp ô tô từ linh kiện rời. Nếu bỏ các quy định này, doanh nghiệp có thể nhập khẩu nguyên khối thân xe tương đối hoàn chỉnh và chỉ thực hiện các công đoạn lắp ráp đơn giản. Điều này sẽ khiến ngành công nghiệp ôtô trong nước mất động lực nội địa hóa và phát triển công nghiệp hỗ trợ.
Bộ này cũng không loại trừ một số quốc gia gần kề như Trung Quốc, đang dư thừa lớn công suất sản xuất ô tô, qua đó sẽ chuyển phần dư thừa sang Việt Nam dưới dạng các dự án FDI lắp ráp đơn giản, nhằm lẩn tránh quy định về xuất xứ, từ đó xuất khẩu sang các quốc gia khác. Khi đó, Việt Nam có nguy cơ bị các quốc gia điều tra về hành vi trung chuyển hàng hóa, bị áp dụng các biện pháp thuế quan trừng phạt với nhiều ngành xuất khẩu khác.
Thực tế cũng cho thấy, kể từ khi đưa ngành sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô vào diện kinh doanh có điều kiện, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam cũng đã có những bước phát triển rất mạnh mẽ.
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong vòng 5 năm trở lại đây, sản lượng sản xuất ô tô trong nước đã tăng gần gấp đôi. Cụ thể, năm 2021 mới chỉ có 299.800 chiếc ô tô được sản xuất, lắp ráp trong nước. Đến năm 2025, lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước được xuất xưởng đã tăng lên 484.500 chiếc.
