Phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với PGS. TS. Nguyễn Chu Hồi, đại biểu Quốc hội khóa XV, về những điểm mới của kỳ bầu cử và kỳ vọng đối với Quốc hội khóa XVI.
+ Thưa PGS, ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa và những điểm mới của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI?
- Kỳ bầu cử này diễn ra trong thời điểm có tính bản lề của tiến trình phát triển đất nước. Sau 40 năm đổi mới, chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên mọi lĩnh vực. Đồng thời, đất nước đang sắp xếp, tinh gọn bộ máy, tổ chức lại địa giới hành chính, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
Vì vậy, đây không chỉ là cuộc bầu cử theo chu kỳ 5 năm mà là sự kiện trọng đại để Nhân dân trực tiếp trao quyền, lựa chọn những người xứng đáng đại diện cho hơn 100 triệu dân quyết định những vấn đề chiến lược trong nhiệm kỳ tới. Có thể nói, cuộc bầu cử lần này mở đầu cho một chặng đường cải cách thể chế mới.
Việc rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV là quyết định mang tầm chiến lược, từng bước rút ngắn thời gian kiện toàn hệ thống lập pháp và hành pháp sau đại hội Đảng, bảo đảm sự đồng bộ trong triển khai nhiệm vụ. Bên cạnh đó, quy trình, mốc thời gian bầu cử được rà soát, rút gọn nhưng vẫn bảo đảm chặt chẽ, đủ ba vòng hiệp thương.
Một điểm mới rất rõ là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong lập danh sách cử tri, công khai thông tin ứng viên, chương trình hành động, giám sát và tổng hợp kết quả.
So với đầu nhiệm kỳ khóa XV, nền tảng số hiện nay thuận lợi hơn nhiều. Nếu dữ liệu được số hóa đồng bộ, chính xác; nếu cử tri có thể tìm hiểu, tương tác với ứng viên trực tuyến một cách thuận tiện, thì tính minh bạch và chất lượng lựa chọn sẽ được nâng lên. Tuy nhiên, cùng với công nghệ, cần nâng cao năng lực quản trị số của cán bộ và ý thức trách nhiệm của cử tri.
+ Với những trọng trách của Quốc hội khóa XVI, yêu cầu đặt ra đối với đại biểu Quốc hội khóa tới là gì, thưa ông?
- Trong giai đoạn phát triển mới, mỗi quyết sách của Quốc hội không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt mà còn định hình tương lai dài hạn của quốc gia. Vì vậy, yêu cầu đối với đại biểu Quốc hội khóa XVI cao hơn cả về tiêu chuẩn và chiều sâu trách nhiệm.
Trước hết, đó phải là những người có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức rõ sứ mệnh đại diện. Đại biểu Quốc hội là người được Nhân dân trao quyền thực thi quyền lực nhà nước ở cấp cao nhất, nên phải đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên trên hết, không bị chi phối bởi lợi ích cục bộ hay nhóm lợi ích.
Thứ hai, đại biểu phải có năng lực hoạch định và phản biện chính sách ở tầm cao. Các vấn đề như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu, già hóa dân số… đặt ra yêu cầu lập pháp phải có tầm nhìn dài hạn, dựa trên dữ liệu thực chứng, có khả năng dự báo và tiếp cận thông lệ quốc tế. Luật pháp phải minh bạch, ổn định, khả thi và thực sự trở thành động lực, gỡ bỏ “nút thắt” cho nền kinh tế.
Thứ ba là tính chuyên nghiệp và trách nhiệm đến cùng. Quốc hội ngày càng tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách, đòi hỏi mỗi đại biểu phải đầu tư nghiêm túc cho công việc nghị trường; chuẩn bị kỹ lưỡng; tranh luận thẳng thắn nhưng xây dựng; giám sát không chỉ để nêu vấn đề mà để tạo chuyển biến thực chất. Đại biểu phải theo đuổi đến cùng các kiến nghị sau giám sát, bảo đảm luật và nghị quyết đi vào cuộc sống.
Cuối cùng là liêm chính và dũng khí chính trị. Quốc hội là diễn đàn dân chủ cao nhất. Đại biểu phải dám nói, dám nêu vấn đề khó, dám chịu trách nhiệm. Sự liêm chính của từng đại biểu sẽ củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
+ PGS kỳ vọng như thế nào vào cơ cấu và chất lượng đại biểu của Quốc hội khóa XVI?
- Tôi kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ có một cơ cấu hợp lý giữa những người giàu kinh nghiệm và các nhân tố mới, giữa đại biểu chuyên trách và kiêm nhiệm, giữa các lĩnh vực quản lý, khoa học, sản xuất – kinh doanh. Đặc biệt, cần tăng cường sự tham gia của các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn trong lập pháp và hoạch định chính sách.
Chúng ta đặt mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đến năm 2030, vì vậy thể chế phải đi trước một bước. Quốc hội phải thực sự là trung tâm của hoạt động lập pháp chất lượng cao – nơi mỗi đạo luật được cân nhắc kỹ về tính hợp hiến, tính khả thi và tác động dài hạn.
Tôi cũng kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục đổi mới phương thức làm việc theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, vận hành mạnh mẽ trên nền tảng số; tăng cường phân tích chính sách dựa trên dữ liệu; mở rộng sự tham gia của người dân, doanh nghiệp, đội ngũ trí thức.
Quan trọng hơn, mối liên hệ giữa đại biểu với cử tri phải thực chất. Đại biểu phải mang “hơi thở” cuộc sống vào nghị trường. Khi Quốc hội phản ánh trung thực ý chí và nguyện vọng của Nhân dân, niềm tin xã hội sẽ trở thành nguồn lực cho phát triển.
+ Để mỗi lá phiếu thực sự thể hiện được mong muốn và kỳ vọng của cử tri, theo ông cần chú trọng điều gì?
- Trước hết, cử tri phải chủ động tìm hiểu kỹ thông tin về ứng viên và chương trình hành động. Đừng chỉ nhìn vào cơ cấu hay danh xưng, mà quan tâm đến năng lực, uy tín và khả năng đại diện thực chất.
Công tác tuyên truyền và cung cấp thông tin cần minh bạch, dễ tiếp cận, nhất là trong môi trường số. Khi chương trình hành động được công khai rõ ràng, khi ứng viên tăng cường đối thoại với cử tri, chất lượng lựa chọn sẽ nâng lên.
Bầu cử không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm công dân. Mỗi lá phiếu là sự gửi gắm niềm tin. Khi cử tri đi bầu với tinh thần trách nhiệm cao nhất, chúng ta sẽ có chất lượng “đầu vào” tốt nhất cho Quốc hội.
Như một số đại biểu từng chia sẻ, niềm tin của cử tri chính là thước đo uy tín của Quốc hội. Muốn có niềm tin ấy, quá trình lựa chọn phải thực chất và minh bạch ngay từ đầu.
+ Nhìn ở tầm rộng hơn, PGS cho rằng mỗi lá phiếu sẽ tác động như thế nào đến vai trò, vị thế của Quốc hội trong nhiệm kỳ mới?
- Thành công của cuộc bầu cử quyết định trực tiếp chất lượng và tầm vóc của Quốc hội trong cả nhiệm kỳ. Một cuộc bầu cử dân chủ, minh bạch, đúng pháp luật và thực sự phản ánh ý chí, nguyện vọng của Nhân dân sẽ tạo nền tảng chính trị - xã hội vững chắc cho Quốc hội khóa mới.
Tính chính danh và niềm tin của cử tri chính là “vốn chính trị” quan trọng nhất để Quốc hội thực thi vai trò cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Mỗi lá phiếu không chỉ lựa chọn một cá nhân, mà còn lựa chọn chất lượng thể chế và khả năng bứt phá của đất nước trong 5 năm tới.
Khi đại biểu bước vào nghị trường với sự tín nhiệm của Nhân dân, mỗi quyết định lập pháp sẽ có thêm sức nặng; mỗi nghị quyết sẽ có thêm sự đồng thuận trong tổ chức thực hiện.
Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng của cả hệ thống chính trị và tinh thần trách nhiệm của cử tri, tôi tin tưởng Quốc hội khóa XVI sẽ đủ bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng để xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc cho phát triển nhanh và bền vững, thực sự là biểu tượng của ý chí và khát vọng phát triển của dân tộc trong giai đoạn mới.
+ Xin trân trọng cảm ơn đại biểu Quốc hội!
