Quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập
Chiều 6/11, tại Diễn đàn phát triển đô thị bền vững năm 2026 do Bộ Xây dựng tổ chức, ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Phó trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương đã nhấn mạnh vai trò động lực của các đô thị.
Ông cho biết, Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2026 - 2030 đạt từ 10%/năm trở lên, gắn với ổn định vĩ mô và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong tiến trình hiện thực hóa mục tiêu khát vọng này, đô thị hóa và phát triển đô thị đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Theo ông, sau 40 năm đổi mới, quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Chủ trương lớn của Đảng và thể chế phát triển đô thị ngày càng được hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị quan trọng để đổi mới quy hoạch, tổ chức không gian phát triển và nâng cao chất lượng đô thị hóa.
Hệ thống đô thị phát triển về số lượng, quy mô và phạm vi phân bổ, từng bước hình thành các trung tâm và cực tăng trưởng. Hiện nay, cả nước có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, III.
Kết cấu hạ tầng và chất lượng không gian đô thị từng bước được cải thiện, góp phần quan trọng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, thúc đẩy phát triển nông thôn và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền. Công tác quản lý và quản trị đô thị ngày càng có những chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Chất lượng và hiệu quả đô thị hóa chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức thực hiện quy hoạch còn hạn chế. Kết cấu hạ tầng đô thị còn thiếu đồng bộ. Năng lực quản trị và khả năng chống chịu của đô thị còn những điểm yếu…
Trong bối cảnh đó, phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong thời kỳ mới đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững đòi hỏi đô thị phải thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế.
Tiến trình đổi mới mô hình phát triển đất nước đòi hỏi hình thành các mô hình đô thị hiện đại, có năng suất cao và khả năng cạnh tranh quốc tế.
"Việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cùng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ quy hoạch và quản trị đô thị", ông nói.
Trong khi đó, ông Nguyễn Tường Văn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng, cho biết mô hình phát triển đô thị trên thế giới đang có những chuyển đổi căn bản.
Đô thị không còn chỉ là nơi tập trung dân cư, các hoạt động sản xuất, kinh doanh và công trình hạ tầng, mà ngày càng trở thành trung tâm của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nơi hình thành các ngành kinh tế mới và những động lực tăng trưởng mới.
Thực tiễn phát triển đô thị của nhiều quốc gia phát triển trên thế giới cho thấy, giá trị của đô thị không chỉ nằm ở quy mô diện tích, dân số hay công trình xây dựng, mà quan trọng hơn là chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng các nguồn lực và khả năng tạo ra môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, thực tiễn phát triển của Hà Nội và TP.HCM cho thấy, đổi mới mô hình phát triển đô thị không chỉ là thay đổi cấu trúc không gian, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả những lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo ra những động lực tăng trưởng có sức lan tỏa.
Yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới đòi hỏi hệ thống đô thị phải có sự chuyển đổi căn bản về mô hình phát triển.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh: "Vấn đề đặt ra không chỉ là chúng ta cần phát triển thêm bao nhiêu đô thị, mở rộng bao nhiêu không gian hay đầu tư thêm bao nhiêu công trình, mà quan trọng hơn là mỗi đô thị sẽ tạo ra những giá trị mới gì, đóng góp như thế nào vào năng suất, chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng sống của người dân".
Đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới
Chia sẻ về đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, cho biết trong những năm qua, hệ thống đô thị của Việt Nam đã không ngừng phát triển mạnh mẽ và khẳng định vai trò vị thế ở trong nước, trong khu vực và trên thế giới.
Sau một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi sang chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống đô thị của nước ta đã được tái cấu trúc, sắp xếp lại.
Hệ thống đô thị được duy trì với tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%, đồng thời hình thành các lĩnh vực tăng trưởng mới. Đó là các thành phố trực thuộc Trung ương mới thành lập (Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh).
Những kết quả tích cực này có đóng góp rất quan trọng của các động lực mới, bao gồm: Thể chế được hoàn thiện theo định hướng đồng hồ, hiện đại; bộ máy chính quyền đổi mới theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đổi mới về tư duy và phương pháp lập quy hoạch; ưu tiên về phát triển của các hệ thống cấu hạ tầng; chú trọng về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo Trung ương, quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn đã được ban hành và kế hoạch phát triển hệ thống đô thị của các địa phương, ông Trần Quốc Thái đã nhấn mạnh 5 nhiệm vụ, giải pháp cần được triển khai thực hiện trong thời gian tới.
Thứ nhất, cần chuyển mạnh từ chiến lược sang hành động, biến định hướng kết quả phát triển thực chất.
Thứ hai, đổi mới các nguồn lực phát triển để tạo động lực phát triển đô thị trong kỷ nguyên mới.
Thứ ba, thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng thông minh, đa tầng, đa trung tâm. Thứ tư, phát triển hệ thống đô thị theo mạng lưới, tăng cường liên kết vùng. Cuối cùng là đẩy mạnh xây dựng phát triển thương hiệu đô thị
Trong quá trình triển khai năm nhóm nhiệm vụ, giải pháp ưu tiên nêu trên, ông Trần Quốc Thái đề nghị tiếp tục thực hiện ba trọng tâm cho giai đoạn từ nay đến năm 2030, gồm: Phát triển đô thị thông minh; phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu; cải tạo, tái thiết đô thị gắn với TOD.
