Đưa những giá trị văn hóa đến gần hơn với công chúng
Ngày 21/11, tại khu vực Hồ Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội tổ chức khai mạc Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 với chương trình nghệ thuật thực cảnh kết hợp diễu hành di sản quy mô lớn, quy tụ hơn 3.000 nghệ nhân, nghệ sĩ và người dân đến từ 48 xã, phường.
Sự kiện diễn ra nhân kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946 - 24/11/2026), hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, văn hóa là cội nguồn sức sống, sức mạnh tinh thần làm nên bản lĩnh và sự trường tồn của dân tộc. Việc Bộ Chính trị xác định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết, Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội năm 2026 là dịp để những giá trị văn hóa đến gần hơn với công chúng, để truyền thống được tiếp nối bằng những hình thức thể hiện mới, để các thế hệ cùng gặp gỡ, trải nghiệm và sẻ chia niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc.
Thông điệp này được thể hiện rõ nét qua chương trình nghệ thuật thực cảnh và diễu hành di sản quanh Hồ Hoàn Kiếm. Thay vì giới thiệu di sản trên một sân khấu khép kín, Ban tổ chức đưa các cộng đồng thực hành di sản trực tiếp tham gia trình diễn, kể câu chuyện văn hóa quê hương bằng nghi lễ, diễn xướng, trang phục và những tri thức, kỹ năng được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Màn đại thực cảnh hoành tráng
Với 17 khối diễu hành được xây dựng theo ba chương chủ đề, chương trình tái hiện hành trình từ cội nguồn lịch sử, truyền thống văn hiến đến diện mạo Thủ đô đương đại, sáng tạo và hội nhập.
Ở chương “Từ thuở Thăng Long”, công chúng được trở về với huyền tích Con Rồng Cháu Tiên, tín ngưỡng Tứ Bất Tử và những biểu tượng văn hóa, tâm linh gắn với lịch sử dân tộc. Các cộng đồng đến từ Ba Vì, Sơn Tây, Phúc Thọ, Kiều Phú... trực tiếp giới thiệu tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn Thánh thông qua tiếng cồng chiêng Mường, nghi lễ rước Thánh và làn điệu Hát Dô. Hình tượng Thánh Gióng cũng được tái hiện bằng Hội trận Gióng, nghi thức rước hoa tre, hát múa Ải Lao - những thực hành văn hóa vẫn được người dân gìn giữ trong đời sống cộng đồng.
Tiếp nối là chương “Hà thành phồn hoa”, giới thiệu truyền thống hiếu học, nghệ thuật dân gian và sự tài hoa của người Thăng Long. Sự góp mặt của 12 làng khoa bảng tiêu biểu cùng các cộng đồng thực hành ca trù, múa Bài Bông, múa Bồng, rối nước, hát chèo tàu Tổng Gối... góp phần khắc họa sức sống của những giá trị văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Các nghệ nhân và thành viên phường rối Đào Thục, Tây Phương, Tế Tiêu, Phúc Lợi; các đoàn cồng chiêng người Mường và cộng đồng thực hành kéo co đã trực tiếp mang di sản địa phương đến với công chúng. Những thực hành như kéo co ngồi đền Trấn Vũ, kéo mỏ Xuân Lai không chỉ là trò chơi dân gian mà còn chứa đựng quan niệm về sức mạnh cộng đồng, tinh thần đoàn kết và ước vọng cuộc sống no đủ.
Không gian diễu hành còn giới thiệu nhiều làng nghề truyền thống như gốm Bát Tràng, tranh dân gian Hàng Trống, tò he Xuân La, đan cỏ tế, hương Quảng Phú Cầu, nón Mã Kiều, diều Bá Dương Nội, quạt giấy Chàng Sơn... Mỗi sản phẩm không chỉ thể hiện sự khéo léo của người thợ mà còn lưu giữ tri thức, kỹ năng, thẩm mỹ và bản sắc của từng vùng đất.
Chương “Thủ đô hội nhập” mở ra hình ảnh Hà Nội năng động, sáng tạo nhưng vẫn gắn bó với truyền thống. Những đoàn diễu hành lụa Vạn Phúc, áo dài Trạch Xá, hoa Tây Tựu, đào Nhật Tân cùng các màn trình diễn Việt phục tạo nên sự kết nối giữa di sản với đời sống đô thị đương đại. Sự tham gia của khoảng 200 học sinh lớp 6 trong đại cảnh kết cũng gửi gắm thông điệp về sự tiếp nối, trao truyền văn hóa giữa các thế hệ.
Người dân trực tiếp kể chuyện di sản
Điểm đáng chú ý trong cách tổ chức chương trình là người dân không đứng ngoài để thưởng thức một màn trình diễn về văn hóa mà trực tiếp trở thành người thực hành và kể câu chuyện di sản của cộng đồng mình. Chính họ mang đến những điệu múa, lời ca, nghi lễ, nghề thủ công và tri thức dân gian đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Cách tiếp cận này cho thấy bảo tồn di sản không thể chỉ dừng ở việc lưu giữ hiện vật hay tái hiện những giá trị quá khứ, mà cần tạo điều kiện để cộng đồng tiếp tục thực hành, sáng tạo và trao truyền di sản trong đời sống hôm nay. Khi nhân dân thực sự giữ vai trò chủ thể, di sản mới có thể duy trì sức sống, thích ứng với những biến đổi của xã hội và trở thành nguồn lực cho phát triển.
Đại thực cảnh bên Hồ Gươm vì thế không chỉ là một chương trình nghệ thuật quy mô lớn, mà còn gợi mở cách thức đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm của hoạt động bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Đây cũng là tinh thần mà Ngày Văn hóa Việt Nam hướng tới: không chỉ tôn vinh những giá trị đã được trao truyền, mà còn khơi dậy năng lực sáng tạo của nhân dân để viết tiếp câu chuyện văn hóa dân tộc.
Sau lễ khai mạc, các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, trưng bày di sản, giới thiệu làng nghề, trải nghiệm cổ phục, ẩm thực và trình diễn ánh sáng tiếp tục diễn ra đến ngày 24/11 tại khu vực Hồ Hoàn Kiếm và nhiều không gian văn hóa trên địa bàn Thủ đô.