‏Nhà sản xuất đất hiếm lớn nhất Mỹ muốn chấm dứt sự thống trị của Trung Quốc‏

‏Tại một khu công nghiệp thuộc thành phố Texas này, những công nhân mặc đồ bảo hộ kín từ đầu đến chân đang nhúng những chiếc muôi khổng lồ vào lò kim loại nóng chảy ở nhiệt độ lên tới 982 độ Celsius.

770-202507160751101.png
‏Hình ảnh thiết bị quang học hiện đại dùng trong phòng thí nghiệm. Ảnh: Trevor Paulhus‏

Họ đang sản xuất một thứ mà nước Mỹ hiếm khi, thậm chí chưa từng, tạo ra ở quy mô thương mại trong nhiều thập kỷ qua: kim loại đất hiếm.‏

‏Nhà máy này là minh chứng rõ nét nhất cho tham vọng lớn lao của MP Materials, công ty đang đặt cược hàng tỷ USD vào khả năng một doanh nghiệp Mỹ có thể thách thức vị thế thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực kim loại đất hiếm.‏

‏Trung Quốc siết chặt nguồn cung, Mỹ đối mặt thách thức‏

‏Trong vài tháng gần đây, Trung Quốc đã tận dụng vị thế kiểm soát hơn 90% nguồn cung nam châm đất hiếm toàn cầu để hạn chế tiếp cận của các công ty phương Tây.

Động thái này khiến các tập đoàn công nghiệp lớn như Ford và Tesla rơi vào tình trạng bất ổn, đồng thời buộc chính phủ Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán thương mại để tìm giải pháp.‏

‏Để đối phó, MP Materials đã đầu tư hơn 1 tỷ USD vào cơ sở hạ tầng và thiết bị mới. Một mỏ do công ty kiểm soát tại California hiện trở thành nguồn cung khoáng sản đất hiếm lớn nhất ở Tây Bán Cầu.

Với cơ sở đang mở rộng tại Texas và sự hậu thuẫn tài chính mới từ Bộ Quốc phòng Mỹ (Lầu Năm Góc), MP Materials đang gấp rút hoàn thiện chuỗi cung ứng nhằm biến lượng lớn khoáng sản thành nam châm chất lượng cao.‏

‏Vào ngày thứ Ba vừa qua, công ty công bố một thỏa thuận trị giá 500 triệu USD với Apple, cam kết cung cấp nam châm đất hiếm làm từ vật liệu tái chế, với các lô hàng đầu tiên dự kiến bắt đầu từ năm 2027.

General Motors cũng đã ký hợp đồng nhận hàng từ cuối năm nay. Đặc biệt, tuần trước, Lầu Năm Góc cam kết rót hàng trăm triệu USD vào MP Materials và trở thành cổ đông lớn nhất của công ty.

Thỏa thuận này cho phép MP nâng sản lượng nam châm theo kế hoạch từ 1.000 tấn lên 10.000 tấn. Nhà máy mới được đặt tên đơn giản là “10x”.‏

‏Một phát ngôn viên Nhà Trắng nhận định: “Thỏa thuận này đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc tái thiết ngành công nghiệp đất hiếm nội địa của Mỹ".

Ngay sau thông báo, cổ phiếu MP Materials tăng vọt khoảng 50% trong ngày và đã tăng gấp ba lần trong năm nay. Một số đối thủ cạnh tranh cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.‏

‏Hành trình giảm phụ thuộc vào Trung Quốc‏

‏Sau nhiều năm nhận được sự hỗ trợ từ cả khu vực tư nhân lẫn chính phủ dưới thời Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Joe Biden, các nhà sản xuất nam châm trên khắp nước Mỹ đang mở rộng quy mô.

Mục tiêu là xây dựng một nền tảng công nghiệp đủ sức đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng mà không phụ thuộc vào Trung Quốc.‏

‏Tuy nhiên, việc cắt giảm đáng kể sự lệ thuộc vào nam châm đất hiếm từ Trung Quốc không phải nhiệm vụ dễ dàng hay ít tốn kém. Dù vậy, một số chuyên gia nhận định rằng điều này có thể đạt được trong vòng 3 đến 5 năm tới, nếu các dự án hiện tại được đẩy mạnh.‏

‏Nhiều doanh nghiệp khác cũng đang vào cuộc. Vulcan Elements, một công ty sản xuất nam châm tại Durham, Bắc Carolina, do một cựu sĩ quan hải quân thành lập, dự kiến bắt đầu cung cấp sản phẩm cho quân đội Mỹ từ năm sau.

Noveon, có trụ sở tại San Marcos, Texas, đã ký thỏa thuận cung cấp nam châm đất hiếm sản xuất tại Mỹ cho Nidec - một trong những nhà sản xuất động cơ lớn nhất thế giới của Nhật Bản.

Trong khi đó, VAC, chuyên gia nam châm từ Đức, cũng chuẩn bị vận hành một nhà máy lớn gần Sumter, Nam Carolina, với sự tài trợ từ Lầu Năm Góc, dự kiến đi vào hoạt động cuối năm nay.‏

‏Các dự án này được kỳ vọng sẽ đạt tổng công suất sản xuất vài nghìn tấn nam châm vào cuối năm, chiếm khoảng hơn một phần ba lượng nam châm Mỹ nhập khẩu hiện nay.‏

‏Bà Gracelin Baskaran, Giám đốc Chương trình An ninh Khoáng sản Quan trọng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, D.C., nhận xét: “Khi chúng ta xây dựng các cơ sở sản xuất nam châm vĩnh cửu tại Mỹ và các khu vực khác, Trung Quốc sẽ dần mất đi lợi thế của mình”.

Bà nhấn mạnh rằng MP Materials “đang nỗ lực với tốc độ cao để giải quyết một trong những thách thức lớn nhất về an ninh quốc gia và kinh tế mà Mỹ đang đối mặt.”‏

‏Trung Quốc vẫn giữ thế mạnh vượt trội‏

‏Dù vậy, Trung Quốc vẫn nắm giữ nhiều lợi thế trong ngành đất hiếm. Nước này sở hữu một số mỏ tốt nhất thế giới, nguồn hóa chất giá rẻ để chế biến, lực lượng lao động kỹ thuật dồi dào và khả năng xử lý chất thải độc hại từ khai thác đất hiếm.

Các nhà sản xuất phương Tây từ lâu đã cho rằng Trung Quốc sử dụng vị thế của mình để kìm hãm sự trỗi dậy của các đối thủ, thông qua việc tăng nguồn cung để làm tràn ngập thị trường hoặc áp dụng chính sách hạn chế xuất khẩu.‏

‏Chính quyền Bắc Kinh đã cấm xuất khẩu các công nghệ đất hiếm quan trọng và đang lập danh sách các nhà khoa học trong lĩnh vực này để ngăn họ chia sẻ kiến thức ra nước ngoài. Điều này khiến việc tìm nguồn cung thay thế trở thành nhu cầu cấp bách đối với nhiều doanh nghiệp.‏

‏Hồi tháng 4, Trung Quốc yêu cầu người mua nam châm đất hiếm phải nộp đơn xin xuất khẩu phức tạp để chứng minh không liên quan đến quân sự.

Việc xử lý đơn chậm trễ đã khiến một nhà máy sản xuất SUV của Ford phải tạm đóng cửa, gây hoang mang cho toàn ngành công nghiệp. Một nhà cung cấp ô tô thậm chí phải trả hơn 15 USD cho mỗi nam châm nhỏ, trong khi giá thông thường chưa tới 40 xu, theo một nguồn tin từ giao dịch.‏

‏Giám đốc điều hành Ford, ông Jim Farley, phát biểu tại một sự kiện cuối tháng 6: “Chúng tôi không thể có được nam châm công suất cao nếu thiếu Trung Quốc”.‏

‏Dù Mỹ và Trung Quốc đã đạt được hai thỏa thuận tạm thời nhằm khôi phục nguồn cung nam châm, lượng xuất khẩu từ Trung Quốc vẫn thấp hơn kỳ vọng, đặc biệt đối với các nhà cung cấp quốc phòng.‏

‏Cơ hội hiếm có của nước Mỹ‏

‏Mỹ sở hữu trữ lượng đất hiếm đáng kể dưới lòng đất, bao gồm 17 khoáng chất ít được biết đến như neodymium và samarium. Những nam châm làm từ các kim loại này có sức hút mạnh mẽ, có thể nâng được vật nặng gấp hàng trăm lần trọng lượng của chúng.

Tuy nhiên, việc khai thác và chế biến lại phức tạp và tốn kém. Ngành công nghiệp đất hiếm từng phát triển mạnh mẽ tại Mỹ đã sụp đổ vào những năm 1990 và 2000, do không thể cạnh tranh với giá cả từ Trung Quốc.‏

‏MP Materials, dưới sự dẫn dắt của hai nhà đồng sáng lập James Litinsky và Michael Rosenthal, đã bước vào lĩnh vực này gần như tình cờ. Từ giữa thế kỷ 20, mỏ Mountain Pass tại sa mạc Mojave, California, từng là nguồn cung đất hiếm lớn nhất toàn cầu.

Nhưng công ty trước đó quản lý mỏ, Molycorp, phá sản vào năm 2015 sau khi Trung Quốc tăng xuất khẩu làm giá sụp đổ. Litinsky và Rosenthal, hai người bạn thời thơ ấu với nền tảng tài chính, đã mua lại mỏ này vào năm 2017, quyết tâm không để tài sản chiến lược này bị bỏ hoang.‏

‏Litinsky, Giám đốc điều hành MP Materials, chia sẻ: “Nhiều người tin rằng không thể vực dậy được ngành này.” Ông từng kiếm được khối tài sản lớn khi sáng lập quỹ đầu cơ tại Chicago ở tuổi 28, nhưng giờ đây muốn chinh phục một thử thách mới.‏

‏Hành trình đầy gian nan‏

‏Để khởi động, MP Materials đối mặt với không ít khó khăn. Mỏ Mountain Pass khi đó chỉ có 8 công nhân và rất nhiều lừa hoang dã, nằm ở một địa điểm hẻo lánh. Rosenthal, Giám đốc vận hành, nhớ lại: “Chúng tôi không có tiền, chỉ có 8 người, mỏ thì phá sản, ai cũng nói Mỹ không thể sản xuất đất hiếm”.‏

‏Công ty đã hợp tác với Shenghe Resources, một doanh nghiệp đất hiếm Trung Quốc, để nhận tài trợ ban đầu, đổi lại bằng một phần nhỏ cổ phần.

Shenghe sau đó bán quặng của MP cho các khách hàng tại Trung Quốc để tinh chế và sản xuất nam châm. Nhờ nguồn thu từ thỏa thuận này, MP bắt đầu xây dựng cơ sở chế biến riêng, với sự hỗ trợ khoảng 100 triệu USD từ Lầu Năm Góc.‏

‏Đến năm 2023, MP Materials trở thành công ty Mỹ duy nhất tách đất hiếm ở quy mô thương mại, cho phép bán trực tiếp cho các khách hàng tại Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc mà không qua trung gian Trung Quốc. Hiện công ty đang mở rộng để tách các đất hiếm nặng có giá trị chiến lược, vốn đã được tích trữ tại mỏ của mình.‏

‏Dù đạt nhiều tiến bộ, MP Materials vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì lợi nhuận ổn định. Từ năm 2022, sự dư thừa đất hiếm từ Trung Quốc đã khiến giá toàn cầu lao dốc, ảnh hưởng nặng nề đến các nhà khai thác phương Tây.‏

‏Từ quặng thô đến nam châm chất lượng cao‏

‏Để tiến xa hơn, MP Materials không chỉ dừng ở việc chế biến quặng mà còn học cách sản xuất nam châm. Công ty đã tuyển dụng nhân tài từ khắp nơi trên thế giới, bao gồm một lãnh đạo từng làm việc tại nhà máy nam châm châu Âu và các chuyên gia từ những công ty ngoài Trung Quốc.‏

‏Tại nhà máy Fort Worth, MP tránh mua thiết bị từ Trung Quốc—nơi sản xuất chính các máy móc làm nam châm - để giảm rủi ro bị Bắc Kinh cản trở. Thay vào đó, họ tìm đến các nhà cung cấp ở Bắc Mỹ và châu Âu, dù chi phí cao hơn và thời gian chờ đợi có thể lên tới gần hai năm.‏

‏Hiện tại, MP Materials đang chuẩn bị sản xuất nam châm ở quy mô thương mại. Thỏa thuận với Lầu Năm Góc vào thứ Năm tuần trước giúp công ty tăng gấp ba công suất nhà máy tại Texas và xây dựng một cơ sở lớn hơn.

Chính phủ Mỹ còn cam kết bảo vệ MP trước biến động giá bằng cách đặt mức giá sàn cho khoáng sản đất hiếm và đảm bảo mua nam châm, tạo động lực để công ty đẩy mạnh sản xuất.‏

‏Với Apple, MP Materials dự kiến xây dựng dây chuyền tái chế quy mô lớn tại mỏ California. Giám đốc điều hành Apple, ông Tim Cook, nhận định: “Vật liệu đất hiếm rất cần thiết cho công nghệ tiên tiến, và quan hệ đối tác này sẽ củng cố nguồn cung các nguyên liệu quan trọng tại Mỹ”.‏

‏Thách thức phía trước‏

‏Dù vậy, con đường phía trước vẫn đầy thử thách. Để mở rộng sản xuất nam châm, MP cần thêm đất hiếm nặng vượt quá trữ lượng tại mỏ California, trong khi nguồn cung ngoài Trung Quốc rất hạn chế. Việc xây dựng và vận hành một nhà máy mới quy mô lớn cũng có thể phát sinh nhiều vấn đề.‏

‏Một số đối thủ phương Tây lo ngại rằng việc chính phủ Mỹ đầu tư quá lớn vào một công ty duy nhất như MP có thể khiến các doanh nghiệp khởi nghiệp tiềm năng bị loại khỏi cuộc chơi, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh dài hạn của Mỹ.

Một lãnh đạo trong ngành đất hiếm nhận xét: “Chính phủ đang chọn người thắng kẻ thua, và họ dường như đặt cược lớn vào một công ty".‏

‏Tuy nhiên, Litinsky khẳng định sự ổn định của MP Materials sẽ mang lại lợi ích chung cho ngành. “Cơ hội tăng trưởng vẫn còn rất nhiều”, ông nói.‏

Xem thêm

Thời trang giá rẻ mất sức hút khi người tiêu dùng ưu tiên chất lượng

Thời trang giá rẻ mất sức hút khi người tiêu dùng ưu tiên chất lượng

(CLO) Giá quần áo tăng cao cùng những lo ngại về chất liệu và môi trường đang thúc đẩy người tiêu dùng Mỹ thay đổi thói quen mua sắm. Thay vì chạy theo thời trang giá rẻ, người mua ngày càng chú trọng độ bền, chất lượng và giá trị sử dụng, tạo cơ hội cho các thương hiệu theo đuổi phân khúc cao cấp hơn.

Biểu tình tại Pháp có thể khiến ngành bảo hiểm thiệt hại 207 triệu euro

Biểu tình tại Pháp có thể khiến ngành bảo hiểm thiệt hại 207 triệu euro

(CLO) Các cuộc biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt tại Pháp hồi tháng 10 có thể khiến các công ty bảo hiểm phải chi trả khoảng 207 triệu euro tiền bồi thường. Phần lớn thiệt hại tập trung ở tài sản của doanh nghiệp, làm gia tăng áp lực tài chính đối với khu vực kinh doanh và thúc đẩy Chính phủ triển khai các biện pháp hỗ trợ khẩn cấp.

Livestream tạo sức bật mới cho đặc sản Vĩnh Long trên thị trường số

Livestream tạo sức bật mới cho đặc sản Vĩnh Long trên thị trường số

(CLO) Không chỉ dừng lại ở hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm tại hội chợ, Vĩnh Long đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số thông qua hình thức livestream bán hàng trực tuyến. Hoạt động này góp phần quảng bá sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương, đồng thời mở ra cơ hội kết nối thị trường, thúc đẩy tiêu thụ nông sản trong thời đại số.

Viettel xóa lõm sóng cho hơn 130.000 người dân tại những vùng xa nhất Tổ quốc

Viettel xóa lõm sóng cho hơn 130.000 người dân tại những vùng xa nhất Tổ quốc

Bộ Quốc phòng tổ chức Hội nghị tổng kết Chương trình phủ sóng di động tại các thôn, bản và cụm dân cư lõm sóng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới năm 2026. Sau hơn 7 tháng triển khai, 1.337 trạm phát sóng đã đưa mạng di động tốc độ cao tới khoảng 130.000 người dân tại 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư trên 50 người, nâng tỷ lệ dân số được phủ sóng di động Viettel trên toàn quốc lên 99,7%.

Quy hoạch đa cực và bài toán chọn vị trí nhà ở tại TP HCM

Quy hoạch đa cực và bài toán chọn vị trí nhà ở tại TP HCM

TP HCM định hướng phát triển theo mô hình 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh. Với người mua nhà để ở, khoảng cách tới trung tâm cần được xem cùng khả năng đi lại, tiếp cận việc làm và các dịch vụ thiết yếu tại từng khu vực.

Tân Á Đại Thành được vinh danh trong Top 100 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam® 2026 - Khối Doanh nghiệp lớn

Tân Á Đại Thành được vinh danh trong Top 100 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam® 2026 - Khối Doanh nghiệp lớn

Tối 18/11/2026, Anphabe công bố Tập đoàn Tân Á Đại Thành có tên trong Top 100 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam® 2026 - Khối Doanh nghiệp lớn. Kết quả ghi nhận sức hấp dẫn của thương hiệu tuyển dụng Tân Á Đại Thành từ góc nhìn của người đi làm trên thị trường lao động Việt Nam.

Văn hóa học tập trong EVN: Khi đồng nghiệp cũng là thầy

Văn hóa học tập trong EVN: Khi đồng nghiệp cũng là thầy

Từ những trao đổi, hướng dẫn trong công việc, đội ngũ giảng viên nội bộ EVN giúp đồng nghiệp nâng cao năng lực, hoàn thiện chuyên môn. Qua đó, góp phần bồi đắp văn hóa học tập, gìn giữ và phát triển tri thức trong Tập đoàn.

PVcomBank tự hào ghi danh Top 100 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam 2026 - Khối Doanh nghiệp vừa, Top 3 ngành ngân hàng

PVcomBank tự hào ghi danh Top 100 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam 2026 - Khối Doanh nghiệp vừa, Top 3 ngành ngân hàng

Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank) vừa ghi dấu mốc ấn tượng trên hành trình xây dựng thương hiệu nhà tuyển dụng khi được vinh danh tại bảng xếp hạng “Top 100 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam 2026” do Anphabe tổ chức. PVcomBank xếp vị trí thứ 58 trong Khối Doanh nghiệp vừa và top 3 ngành Ngân hàng tại nhóm xếp hạng tương ứng, ghi nhận những nỗ lực trong hành trình xây dựng thương hiệu nhà tuyển dụng.

Sân golf Long Thành của KN Holdings ra mắt dịch vụ golf đêm

Sân golf Long Thành của KN Holdings ra mắt dịch vụ golf đêm

Từ giữa tháng 11/2026, Sân golf Long Thành chính thức đưa dịch vụ golf đêm vào hoạt động tại 18 hố Sân Hồ. Bên cạnh thời tiết mát mẻ và thiên nhiên khoáng đãng, với hệ thống chiếu sáng được chú trọng đầu tư cùng chất lượng sân và năng lực vận hành, đây sẽ là lựa chọn mới cho cộng đồng golfer.

Phối cảnh tổng thể dự án MEYINPARK Hưng Yên nhìn từ trên cao.

Từ thuê mặt bằng đến nền tảng tăng trưởng: Bước ngoặt sinh tồn của doanh nghiệp công nghiệp

Áp lực dịch chuyển chuỗi cung ứng và hàng rào tiêu chuẩn xanh khiến bài toán sinh tồn của thị trường công nghiệp không còn bó hẹp trong tư duy "thuê xưởng thô" mà bứt phá sang "nền tảng tăng trưởng" tích hợp. Sự xuất hiện của các hệ sinh thái cộng sinh như MEYINPARK Hưng Yên là bệ phóng vững chắc cho bước chuyển mình chiến lược này.

Cỡ chữ bài viết: