Đà bán tháo làm lung lay vị thế trú ẩn của vàng
Kể từ khi lập đỉnh 5.595 USD/ounce vào tháng 1, giá vàng đã mất khoảng một phần ba giá trị, có thời điểm giảm xuống 3.742 USD/ounce trong phiên giao dịch mới đây - mức thấp nhất kể từ tháng 9/2025. Đáng chú ý, kim loại quý này đã giảm khoảng 10% kể từ khi các chỉ số chứng khoán Phố Wall đạt đỉnh vào đầu tháng 10, cùng thời điểm nhóm cổ phiếu công nghệ lao dốc trong những tuần gần đây.
Diễn biến trái với kỳ vọng này khiến nhiều nhà đầu tư đặt câu hỏi về khả năng bảo vệ danh mục của vàng trước những biến động trên thị trường tài chính, lạm phát và rủi ro nợ công. Thay vì tăng giá khi các tài sản rủi ro suy yếu, vàng lại chịu áp lực bán tháo mạnh.
Ông George Cheveley, nhà quản lý danh mục đầu tư tại công ty quản lý quỹ Ninety One, nhận định vàng đang vận động giống một tài sản rủi ro hơn là công cụ phòng ngừa biến động. Theo ông, diễn biến này hoàn toàn trái ngược với kỳ vọng rằng vàng sẽ trở thành nơi trú ẩn khi tình hình kinh tế và địa chính trị trở nên bất ổn.
Trên thực tế, vàng đã trải qua một đợt tăng giá lịch sử trong những năm gần đây, từ khoảng 2.000 USD/ounce vào đầu năm 2024 lên mức đỉnh 5.595 USD/ounce vào tháng 1 năm nay. Đà tăng được thúc đẩy bởi hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương, cùng sự tham gia ngày càng lớn của giới đầu tư thông qua các quỹ hoán đổi danh mục (ETF).
Tuy nhiên, động lực tăng giá này đang suy yếu khi các nhà đầu tư đầu cơ, đặc biệt là những người sử dụng đòn bẩy tài chính, bắt đầu rút lui. Ông John Reade, chiến lược gia thị trường khu vực châu Á và châu Âu tại Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), cho rằng áp lực giảm giá trong năm nay phần lớn xuất phát từ nhóm nhà đầu tư phương Tây có tầm nhìn ngắn hạn. Họ tham gia thị trường khi giá vàng tăng nhanh nhưng cũng nhanh chóng đóng vị thế khi điều kiện kinh tế thay đổi.
Theo các chuyên gia phân tích tại Peel Hunt, việc giá vàng xuyên thủng ngưỡng 3.800 USD/ounce có thể phản ánh trạng thái bán tháo mạnh, hay còn gọi là “capitulation”. Tâm lý này cho thấy một bộ phận nhà đầu tư đang mất niềm tin, lựa chọn đóng vị thế và đứng ngoài thị trường khi bước sang năm mới.
Không chỉ mất sức hấp dẫn như một tài sản trú ẩn, vàng còn bị đặt dấu hỏi về vai trò đa dạng hóa danh mục đầu tư. Bà Helen Amos, Giám đốc điều hành kiêm chuyên gia phân tích hàng hóa tại BMO, cho biết một số nhà quản lý quỹ không còn xem vàng là công cụ đa dạng hóa hiệu quả, bởi kim loại quý này gần đây có xu hướng biến động cùng chiều với các tài sản rủi ro.
USD mạnh lên, lãi suất cao gây sức ép nhưng triển vọng dài hạn vẫn còn
Áp lực lên giá vàng còn đến từ sự thay đổi của môi trường kinh tế vĩ mô. Lãi suất và lợi suất trái phiếu chính phủ tăng làm gia tăng chi phí cơ hội khi nắm giữ vàng – tài sản không mang lại lợi tức định kỳ. Trong khi đó, đồng USD mạnh lên cũng gây bất lợi cho kim loại quý được định giá bằng đồng bạc xanh.
Những yếu tố từng thúc đẩy chiến lược phòng ngừa rủi ro mất giá tiền tệ (debasement trade), trong đó nhà đầu tư bán các đồng tiền pháp định để chuyển sang nắm giữ tài sản hữu hình như vàng, hiện tạm thời bị lu mờ. Theo ông Reade, xu hướng này và quá trình phi đô la hóa chưa biến mất, nhưng đang chịu tác động từ những diễn biến địa chính trị, đặc biệt là xung đột liên quan đến Iran.
Giá năng lượng tăng cao kéo theo áp lực lạm phát và kỳ vọng lãi suất gia tăng, qua đó làm suy yếu sức hấp dẫn của vàng. Một số chuyên gia cũng cho rằng đợt điều chỉnh của cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), có thể đã buộc một số nhà đầu tư bán vàng để bổ sung thanh khoản, bù đắp thua lỗ hoặc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính trên những vị thế khác.
Bà Suki Cooper, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa toàn cầu tại Standard Chartered, nhận định vàng hiện đồng thời đóng vai trò là nguồn cung cấp thanh khoản cho thị trường và chịu tác động từ biến động lợi suất thực, lợi suất danh nghĩa. Khi thị trường chứng khoán bất ổn, vàng có thể bị bán ra để đáp ứng nhu cầu tiền mặt, trong khi lợi suất tăng tiếp tục làm giảm sức hấp dẫn của kim loại quý trong ngắn hạn.
Dù vậy, triển vọng dài hạn của vàng chưa hoàn toàn mất đi những động lực hỗ trợ. Nhu cầu mua vào bền bỉ từ các ngân hàng trung ương, xu hướng đa dạng hóa dự trữ ngoại hối và những lo ngại về nợ công của các chính phủ vẫn là những yếu tố có thể tạo nền tảng cho giá vàng.
Ông Cheveley cho rằng các động lực như rủi ro địa chính trị, nợ công của Mỹ và nhu cầu gia tăng dự trữ vàng của Trung Quốc cùng nhiều quốc gia khác vẫn còn hiện hữu. Trong khi đó, bà Amos nhận định chiến lược phòng ngừa rủi ro mất giá tiền tệ có thể quay trở lại khi gánh nặng nợ công của các chính phủ tiếp tục gia tăng.
Theo bà Cooper, vàng cần thoát khỏi vai trò là nguồn cung cấp thanh khoản cho thị trường trước khi có thể lấy lại đà tăng giá. Bà vẫn duy trì quan điểm tích cực đối với triển vọng dài hạn của kim loại quý này.
Ông Cheveley cũng cho rằng quá trình phục hồi giá vàng có thể cần thêm thời gian. Tuy nhiên, xét đến các yếu tố địa chính trị, tình trạng nợ công của Mỹ và nhu cầu tích lũy vàng của các ngân hàng trung ương, những động lực hỗ trợ thị trường về dài hạn vẫn chưa biến mất.