Đưa cái lý đi đôi với cái tình bản Mường
Ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Phú Thọ, đặc biệt là khu vực tập trung đông người Mường sinh sống, nếp nghĩ trọng tình làng nghĩa xóm, trọng uy tín của người già và lệ làng vốn đã ăn sâu vào máu thịt. Hiểu rõ đặc thù văn hóa ấy, các Tổ hòa giải ở cơ sở không chọn cách tiếp cận cứng nhắc bằng những điều khoản luật pháp khô khan.
Khi có xích mích nảy sinh, không gian buổi hòa giải đôi khi chẳng phải là hội trường thôn trang nghiêm, mà ngay bên hiên nhà, cạnh ấm chè xanh đặc quánh. Tại đó, những người làm công tác hòa giải vừa đóng vai người tuyên truyền pháp luật, vừa như người anh, người chú trong gia đình.
Đối với đồng bào Mường, nếu chỉ mang Luật Đất đai hay Luật Hôn nhân và Gia đình ra phân định đúng – sai một cách rạch ròi, người thua lý dù phải chấp thuận nhưng trong lòng dễ sinh ấm ức, tình cảm anh em, láng giềng từ đó rạn nứt.
Bởi vậy, phương châm "lấy tình cảm dẫn lối cho pháp lý" luôn được đặt lên hàng đầu. Các hòa giải viên phân tích cho bà con hiểu đâu là ranh giới pháp luật không được phép bước qua, đồng thời khơi gợi lại truyền thống "tối lửa tắt đèn có nhau", nhắc nhở về gia phong và sự gắn kết dòng tộc của người Mường. Khi cái tình đã thông, cái lý tự khắc được đón nhận một cách nhẹ nhàng, tâm phục khẩu phục.
Nhìn vào bức tranh thực tế tại xã Tân Sơn, một địa bàn tiêu biểu trong công tác giữ gìn an ninh trật tự từ gốc mới thấy hết vai trò không thể thay thế của mạng lưới hòa giải cơ sở.
Thời gian qua, UBND xã Tân Sơn đặc biệt quan tâm đến việc củng cố và kiện toàn bộ máy làm công tác dân vận khéo này
Họ là những trưởng thôn, bí thư chi bộ, người có uy tín, chi hội trưởng phụ nữ hay cựu chiến binh những người nắm rõ từng hoàn cảnh gia đình, hiểu tính nết từng người dân trong bản như lòng bàn tay. Chính sự sâu sát ấy đã mang lại những kết quả hết sức thuyết phục.
Theo thống kê trong kỳ báo cáo gần nhất của xã Tân Sơn, các tổ hòa giải đã trực tiếp tiếp nhận và xắn tay vào tháo gỡ 19 vụ việc mâu thuẫn phát sinh tại cộng đồng
Bằng sự kiên trì và thấu tình đạt lý, các tổ hòa giải tại Tân Sơn đã hóa giải thành công 15 trên tổng số 19 vụ việc, đạt tỷ lệ ấn tượng 78,95%
"Người vác tù và" bền bỉ ở thôn Lóng
Đằng sau tỷ lệ gần 79% vụ việc hòa giải thành công ở Tân Sơn là biết bao giọt mồ hôi và những bước chân không mỏi của đội ngũ cán bộ thôn bản
Đảm nhiệm "hai vai" cùng lúc, công việc của ông Chấn chẳng mấy khi ngơi nghỉ. Ở vùng cao, chuyện con gà ăn luống ngô, chuyện cành cây keo ngả sang đất nhà hàng xóm, hay chuyện ranh giới đồi rừng từ đời cha ông để lại chỉ cắm mốc bằng gốc cây, tảng đá... rất dễ biến thành cuộc cãi vã to tiếng nếu không được dập tắt kịp thời.
Không đợi người dân gõ cửa, hễ nghe phong thanh trong thôn Lóng có hộ nào lời qua tiếng lại hay vợ chồng lục đục, ông Chấn lại chủ động tìm đến tận nhà. Với những vụ tranh chấp ranh giới đất đai phức tạp, người trưởng thôn ấy không ngại lội suối, băng đồi cùng các thành viên trong tổ đến tận thực địa đo đạc, đối chiếu giấy tờ, rồi lật giở lại lịch sử canh tác của từng hộ.
Ông kiên nhẫn lắng nghe từng bên giãi bày hết nỗi bức xúc, đợi cơn nóng giận hạ xuống mới từ tốn phân tích quy định của Luật Đất đai, rồi lấy câu chuyện nghĩa xóm tình làng của người Mường ra khuyên nhủ: "Đất đai rạch ròi từng tấc để canh tác, nhưng tình làng nghĩa xóm ở thôn Lóng này thì không thể lấy thước mà đo đứt đoạn được".
Sự công tâm, nhiệt huyết và lối nói chuyện mộc mạc, thấu đáo của ông Chấn đã giúp nhiều gia đình ở thôn Lóng tự nguyện nhường nhau một chút bờ rào, bắt tay làm hòa sau những hiểu lầm tưởng chừng không thể hàn gắn.
Giữ mạch nguồn đoàn kết từ cơ sở
Thực tiễn từ xã Tân Sơn nói chung và những tấm gương tận tụy như ông Phùng Xuân Chấn ở thôn Lóng nói riêng đã minh chứng rõ nét cho giá trị cốt lõi của công tác hòa giải cơ sở. Việc giải quyết dứt điểm những mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh ngay từ khu dân cư không chỉ giúp hạn chế tối đa tình trạng đơn thư khiếu kiện kéo dài, vượt cấp mà còn bồi đắp thêm khối đại đoàn kết vững chắc trong cộng đồng
Chẳng có phụ cấp hậu hĩnh, cũng không mang danh xưng hào nhoáng, chính 120 hòa giải viên cơ sở ở Tân Sơn cùng hàng nghìn "hòa giải viên chân đất" khắp các bản làng Phú Thọ đang ngày đêm âm thầm làm công việc "hàn gắn" những vết rạn nứt nhỏ nhất trong đời sống xã hội