Theo truyền thuyết, vào ngày 7 tháng Giêng, Tiên nữ Âu Cơ giáng trần, sau đó kết duyên với Lạc Long Quân, sinh ra một trăm người con, khởi nguồn của nòi giống Lạc Hồng.
Tại xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, phong cảnh hữu tình, mẹ Âu Cơ đã ở lại dạy dân trồng lúa, trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải, cho đến khi cùng tiên nữ bay về trời vào ngày 25 tháng Chạp, để lại dưới gốc đa một dải yếm lụa. Chính tại nơi đó, nhân dân đã dựng ngôi miếu thờ phụng, đời đời hương khói.
Ngay từ sáng sớm, hàng nghìn du khách thập phương đã nô nức đổ về Đền Mẫu Âu Cơ để tham dự ngày hội.
Lễ dâng hương, dâng hoa, lễ vật với 100 cầu bánh ngọt, quả, rượu, trà, trầu và hương, hoa, mâm cơm chay, cơm mặn (lễ vật của 100 người con dâng lên mẹ Âu Cơ).
Lãnh đạo tỉnh Phú Thọ và huyện Hạ Hòa dâng lễ vật lên Tổ Mẫu Âu Cơ.
Trước anh linh Tổ Mẫu Âu Cơ, Chủ tịch UBND huyện Hạ Hòa Nguyễn Việt Dũng đọc diễn văn tri ân công đức Tổ Mẫu Âu Cơ và cầu mong Tổ Mẫu phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Lãnh đạo huyện Hạ Hoà sau đó đã nổi chiêng, trống khai Lễ.
Sau phần chúc văn thành kính tri ân công đức Tổ Mẫu Âu Cơ là nghi thức Tế nữ quan.
Đội tế nữ gồm 12 cô gái thanh tân, có nhan sắc và học vấn.
Theo các cụ cao niên xã Hiền Lương, Tế nữ quan là một nghi lễ đặc biệt, là nét đặc trưng riêng và không thể thiếu của lễ hội để tưởng nhớ về nguồn cội, tri ân công đức Tổ Mẫu Âu Cơ. Do đó, việc lựa chọn những người tham gia đội tế lễ phải được thực hiện cẩn thận, kỹ lưỡng.
Trong không khí trang nghiêm, thành kính, các nữ quan đã thực hiện lễ tế Tổ Mẫu Âu Cơ theo đúng các nghi thức truyền thống.
Ngay sau khi kết thúc phần lễ, các đồng chí lãnh đạo tỉnh và nhân dân đã kính cẩn thắp hương tri ân Tổ Mẫu Âu Cơ.
Sau nghi thức Tế lễ, Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ chính thức được khai hội. Đây là lễ hội đầu tiên trong năm, mở màn cho các lễ hội tại Đất Tổ Vua Hùng.
