Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết, liên quan đến giấy phép xây dựng và quản lý trật tự xây dựng, một số ý kiến cho rằng việc mở rộng đối tượng được miễn giấy phép xây dựng sẽ tạo thuận lợi cho chủ đầu tư, nhưng cần tăng cường công tác hậu kiểm, chú trọng thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Có ý kiến đề xuất miễn giấy phép đối với các dự án đã có quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500; tuy nhiên cũng có quan điểm cho rằng không nên mở rộng đối tượng được miễn, vì sẽ khó xác định quyền sở hữu tài sản trên đất và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn công trình.
Nhiều ý kiến đề nghị nâng cao tính minh bạch trong quá trình cấp phép, chuyển đổi toàn bộ thủ tục sang hình thức điện tử, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về xây dựng, thực hiện qua cơ chế một cửa; giao Chính phủ hướng dẫn theo hướng đơn giản hóa hồ sơ, trình tự, tích hợp vào cổng dịch vụ công và giảm tối thiểu 30% thủ tục hành chính.
Giải trình thêm, Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng cho biết Chính phủ nêu rõ nguyên tắc “từ khi chuẩn bị đến khi khởi công, mỗi công trình, dự án chỉ phải thực hiện một thủ tục hành chính”. Quy định về miễn giấy phép đã bao gồm cả dự án có quy hoạch chi tiết 1/500 sau khi đã được cơ quan có thẩm quyền kiểm soát về phù hợp quy hoạch và an toàn; chỉ các công trình quy mô nhỏ (không phải thẩm định) mới phải thực hiện thủ tục xin giấy phép xây dựng.
Thủ tục cấp phép sẽ được quy định theo hướng đơn giản hóa tối đa tại nghị định hướng dẫn: thực hiện trực tuyến toàn trình, tinh giản hồ sơ và điều kiện, nâng cao trách nhiệm của tư vấn thiết kế trong bảo đảm an toàn công trình và rút ngắn thời hạn giải quyết xuống khoảng 7–10 ngày. Các quy định này dự kiến giúp giảm tối thiểu 30% thời gian và chi phí theo yêu cầu của Chính phủ.
Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày ghi nhận nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Luật. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban cho rằng còn 5 vấn đề cần tiếp tục cân nhắc kỹ lưỡng để bảo đảm tính khả thi và an toàn, bao gồm: rủi ro về chất lượng công trình trong cơ chế “hậu kiểm”; phân cấp, phân quyền gắn với năng lực; cơ chế xử lý công trình vi phạm; xử lý công trình khi gặp sự cố trước khi đưa vào hoạt động; vấn đề miễn giấy phép xây dựng và quyền sở hữu tài sản theo Luật Đất đai; quy định chuyển tiếp và áp lực đối với hệ thống văn bản dưới luật do khối lượng lớn văn bản phải ban hành.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp tục phối hợp chặt chẽ để hoàn thiện dự thảo Luật. Về mở rộng miễn giấy phép xây dựng, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh cần tính toán kỹ để bảo đảm tính khả thi, tránh phát sinh tranh chấp, khiếu kiện. Với đề xuất miễn giấy phép đối với nhà ở riêng lẻ ở nông thôn, ông yêu cầu xác định rõ giới hạn quy mô, diện tích và bảo đảm công trình không nằm trong hành lang giao thông hoặc khu vực di sản.
Liên quan đến xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về xây dựng, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, số hóa thông tin và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tăng cường kiểm tra, kiểm soát. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự chuẩn bị đầy đủ về tài chính, công nghệ, nhân lực và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành trong việc tích hợp, chia sẻ dữ liệu.
