Lễ hội “Ăn mừng lúa mới” là một trong những nét văn hóa đặc sắc, thiêng liêng của dân tộc Giẻ Triêng, gắn liền với đời sống sản xuất nông nghiệp và tín ngưỡng vạn vật hữu linh.
Thông qua các nghi thức truyền thống, đồng bào bày tỏ lòng biết ơn Giàng (Trời) và các vị thần linh đã phù hộ cho mùa màng bội thu; cầu mong năm mới mưa thuận gió hòa, dân làng khỏe mạnh, cuộc sống no ấm.
Theo phong tục, lễ hội thường diễn ra vào khoảng tháng 11 hoặc tháng 12 dương lịch, sau khi vụ mùa lúa rẫy kết thúc, thóc đã được phơi khô và cất đầy trong kho. Đây là dịp để người dân tạm gác công việc đồng áng, nghỉ ngơi, sum họp và chia sẻ niềm vui sau một năm lao động vất vả.
Đối với người Giẻ Triêng, Tết mùa có ý nghĩa quan trọng tương tự Tết Nguyên đán, là dịp để các gia đình thăm hỏi, chúc tụng và đón tiếp khách. Ngày Tết mùa thường kéo dài khoảng 10 ngày, trong đó có 4 ngày lễ chính.
Lễ hội được tái hiện tại Làng Văn hóa qua các nghi thức truyền thống, bắt đầu từ việc già làng họp dân, chọn ngày lành tổ chức Tết mùa, phân công công việc và hướng dẫn chuẩn bị lễ vật.
Trong quá trình chuẩn bị, nam giới lên rừng săn bắt, hái rau, xuống suối bắt cá; phụ nữ và các thiếu nữ gùi lúa về phơi, giã, sàng gạo và gói bánh. Trước khi lấy lúa, người phụ nữ làm chủ gia đình thành kính khấn xin thần lúa cho phép mang lúa về, cầu mong gia đình bình an, mùa sau tiếp tục được mùa.
Tại sân nhà làng, các cô gái cùng nhau chuẩn bị nguyên liệu làm bánh. Trước khi gói bánh, già làng thực hiện nghi thức khấn xin thần lúa, sau đó tự tay gói 9 chiếc bánh nếp đầu tiên, thể hiện sự tôn kính đối với cây lúa - nguồn sống của cộng đồng.
Nghi thức cúng tạ ơn Giàng và các vị thần linh là phần quan trọng của lễ hội. Bánh nếp cùng các lễ vật như gà luộc, cá nướng, thịt heo, rau, rượu cần và trầu cau được bày biện trang trọng trên mâm cúng.
Thầy cúng hoặc già làng có uy tín chủ trì nghi lễ, dâng lời khấn tạ ơn Giàng, thần lúa, thần mưa, thần sông suối, thần núi và các vị thần linh, cầu mong mùa màng bội thu, dân làng khỏe mạnh, cuộc sống ấm no.
Sau nghi lễ, già làng chia cơm cúng, rượu cần cho con cháu cùng thưởng thức, gửi gắm mong ước về may mắn, bình an. Không khí lễ hội tiếp tục rộn ràng với tiếng cồng chiêng, tiếng trống, những điệu múa truyền thống và hoạt động giao lưu, thưởng thức ẩm thực cùng du khách. Khi đêm xuống, đồng bào cùng nhảy múa quanh đống lửa lớn, hòa mình vào không khí vui tươi của ngày hội mùa.
Việc tái hiện lễ hội tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam góp phần giới thiệu những giá trị văn hóa truyền thống của người Giẻ Triêng, nâng cao ý thức gìn giữ di sản và tăng cường giao lưu văn hóa giữa các dân tộc.
