Thời gian gần đây, hàng loạt vụ tai nạn nghiêm trọng liên quan đến xe tập lái đã liên tiếp xảy ra tại Đắk Lắk, Bắc Ninh và Gia Lai. Hậu quả từ những vụ việc này rất nặng nề, khiến nhiều học viên bị thương, trong khi giáo viên hướng dẫn (ngồi ghế phụ) và người tham gia giao thông tử vong.
Việc liên tiếp xảy ra 3 vụ tai nạn chết người chỉ trong một thời gian ngắn đang đặt ra dấu hỏi lớn về mức độ an toàn, cũng như quy trình quản lý xe tập lái khi tham gia giao thông thực tế.
Xe tập lái có giáo viên hỗ trợ, vì sao vẫn xảy ra tai nạn?
Theo TS Khương Kim Tạo - Nguyên phó chánh văn phòng Uỷ ban An toàn Giao thông Quốc gia, những trường hợp tai nạn nghiêm trọng liên quan xe tập lái trước đây không xảy ra thường xuyên. Các vụ việc liên tiếp xuất hiện gần đây cần được xem như một tín hiệu cảnh báo đối với công tác đào tạo lái xe trên đường thực tế.
“Đây là một tiếng chuông cảnh báo cho thấy công tác đào tạo lái xe của chúng ta trên đường đang có những vấn đề cần phải xem xét và điều chỉnh lại để đảm bảo an toàn hơn”, TS Khương Kim Tạo nhận định.
Điểm đáng chú ý, xe tập lái có những điều kiện hỗ trợ mà phương tiện thông thường không có. Trong xe luôn có giáo viên hướng dẫn, đồng thời được trang bị phanh phụ để giáo viên có thể chủ động can thiệp khi học viên gặp tình huống nguy hiểm.
Chính vì vậy, theo chuyên gia, khi tai nạn vẫn xảy ra cần nhìn nhận từ nhiều phía, thay vì chỉ tập trung vào thao tác của học viên.
TS Khương Kim Tạo cho rằng có thể xem xét ba nhóm nguyên nhân chính gồm giáo viên, học viên và phương tiện.
Với giáo viên, yêu cầu quan trọng là phải dự đoán được nguy cơ trước khi sự cố xảy ra. Nếu nhận thấy xe đang đi quá gần phương tiện phía trước, chuẩn bị vào đoạn cua hoặc xuất hiện tình huống bất thường, giáo viên phải kịp thời yêu cầu học viên điều chỉnh tốc độ, khoảng cách và hướng di chuyển.
“Người thầy phải đoán trước được nguy cơ và phải điều chỉnh cho học trò khi chạy chậm lại hay chạy xa ra đối với xe phía trước”, ông phân tích.
Học viên dễ mắc lỗi khi xử lý tình huống
Theo TS Khương Kim Tạo, người mới học lái thường chưa hình thành đầy đủ kỹ năng xử lý các tình huống trên đường thực tế. Một trong những nguy cơ đáng chú ý là nhầm lẫn giữa chân ga và chân phanh.
Khi muốn giảm tốc nhưng học viên đạp nhầm chân ga khiến chiếc xe tăng tốc thay vì chậm lại. Vì vậy, giáo viên phải hướng dẫn kỹ thao tác với bàn đạp trước khi đưa học viên vào những tình huống giao thông phức tạp.
Bên cạnh đó, học viên cũng dễ lúng túng khi chuyển hướng, chuyển làn, đặc biệt khi rẽ trái. Khả năng quan sát các phương tiện và vật cản xung quanh cũng chưa tốt do người mới lái phải đồng thời tập trung vào nhiều thao tác.
“Khả năng quan sát của học viên khởi đầu chưa quen, cho nên trong lúc lái vẫn mải điều khiển vô lăng và các thao tác khác, nhưng khâu quan sát xung quanh lại kém”, TS Khương Kim Tạo nói.
Thời tiết, địa hình cũng có thể khiến người mới lái thêm lúng túng. Một học viên chưa có nhiều kinh nghiệm có thể gặp khó khăn khi phải điều khiển xe trong điều kiện mưa hoặc trên những đoạn đường phức tạp. Đây là những tình huống giáo viên cần tính toán trước trong quá trình xây dựng bài học và lựa chọn tuyến đường.
Giáo viên phải chủ động kiểm soát rủi ro
Theo TS Khương Kim Tạo, trách nhiệm bảo đảm an toàn phải bắt đầu ngay trước khi xe rời trung tâm đào tạo.
Giáo viên cần kiểm tra phương tiện, đánh giá sức khỏe và năng lực của học viên. Nếu người học chưa đủ khả năng điều khiển xe trên đường thực tế thì cần tiếp tục được rèn luyện trước khi chuyển sang giai đoạn này.
"Trong quá trình di chuyển, giáo viên phải liên tục theo dõi hành vi của học viên và chủ động dự báo tình huống. Không chỉ phản ứng khi nguy hiểm xuất hiện, giáo viên cần đưa ra hiệu lệnh đủ sớm để học viên có thời gian thực hiện", ông nói.
Một vấn đề khác là lộ trình thực hành. Không thể coi tất cả học viên có trình độ giống nhau để bố trí cùng một loại tuyến đường. Người có kỹ năng tốt có thể được tiếp cận những tình huống phức tạp hơn, trong khi người mới học cần bắt đầu từ những tuyến đường đơn giản, sau đó từng bước nâng cao độ khó.
Không thể bỏ qua chất lượng phương tiện
Ngoài yếu tố con người, tình trạng kỹ thuật của xe cũng cần được kiểm soát nghiêm ngặt.
TS Khương Kim Tạo đặc biệt lưu ý hệ thống phanh phụ - bộ phận cho phép giáo viên chủ động can thiệp khi học viên gặp sự cố. Theo ông, cơ sở đào tạo không nên chỉ dựa vào giấy tờ kiểm định mà cần kiểm tra trực tiếp phương tiện trước mỗi buổi thực hành.
“Người thầy cũng phải lên đạp thử phanh, thử tất cả các yếu tố đánh giá chung của ô tô để khi đó đảm bảo an toàn trước khi vận hành”, ông cho biết.
Có nên quá chú trọng số km thực hành?
Bên cạnh các yếu tố trực tiếp liên quan đến tai nạn, TS Khương Kim Tạo đặt vấn đề về cách tổ chức quá trình thực hành, đặc biệt là yêu cầu hoàn thành quãng đường lớn được giám sát bằng thiết bị DAT.
Theo ông, nếu quá đặt nặng việc phải hoàn thành đủ số kilomet, học viên có thể chịu áp lực chạy cho đủ quãng đường, trong khi mục tiêu quan trọng nhất của đào tạo phải là hình thành kỹ năng xử lý và làm chủ phương tiện.
“Chúng ta nên nghiên cứu để có thể thấy đánh giá lại việc sử dụng DAT này có còn hợp lý nữa hay không”, ông nêu quan điểm.
Thay vì chỉ chú trọng số kilomet, chuyên gia cho rằng quá trình đào tạo cần hướng nhiều hơn vào kỹ năng điều khiển, xử lý tình huống, khả năng quan sát và tuân thủ pháp luật giao thông.
Liên tiếp những vụ tai nạn gần đây cho thấy an toàn của xe tập lái không thể chỉ được nhìn từ một phía. Khi học viên trực tiếp điều khiển phương tiện giữa dòng xe thực tế, mỗi thao tác đều có thể tạo ra rủi ro. Vì vậy, tất cả các yếu tố, từ năng lực người học, trách nhiệm của giáo viên, chất lượng phương tiện đến việc lựa chọn tuyến đường và tổ chức chương trình thực hành, đều cần được kiểm soát chặt chẽ hơn.
